Hasar tespitini kim yapar?
Hasarlar, hasar tespit ekipleri tarafından yapılacaktır. Bu tespitlere göre derecelendirme yapılır. Derecelendirme hasar oranının ne düzeyde olduğunu ifade etmektedir.
Peki, hasar tespit ekibi kimlerden ve nasıl oluşturulacaktır? Hasar tespit ekibi en az iki teknik personelden oluşmaktadır. En az biri inşaat mühendisi olmak koşuluyla, hasar tespit ekipleri inşaat mühendisleri, mimarlar ve inşaat teknikerlerinden oluşturulur.İnşaat mühendisi, mimar ve inşaat teknikeri haricindeki meslek gruplarından oluşturulan teknik ekip tarafından düzenlenen hasar tespit raporlarına göre işlem yapılamaz.Hasar tespit ekipleri, ulusal düzey afet hasar tespit grubu ana çözüm ortağı tarafından belirlenir. Ayrıca yılda en az bir kez eğitim alması sağlanır. Bu ekip tarafından yapılacak hasar dereceleri mağduriyet yaşayacak olan kişileri yakından ilgilendireceğinden konunun çok iyi irdelenmesi uygun olacaktır. Binalar için hasar dereceleri binalar; afet etkisi belirleme, ilk ve itiraz hasar tespit çalışmalarında; “hasarsız, az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı, acil yıktırılacak, yıkık, değerlendirme dışı, girilemeyen, tespit edilemedi ve kapsam dışı” olmak üzere 10 farklı şekilde sınıflandırılacaktır. Sırasıyla 0, 2, 4, 6, AYB, 8, DD, GB, TE ve KD şeklinde kodlandırılacaktır.
Hasar dereceleri sadece hasar tespitine sebep teşkil eden son afet nedeniyle oluşan hasarlar dikkate alınarak verilir. Hasar tespit çalışması binaların muhtemel afetler karşısındaki davranışını, performansını ve riskini ortaya koyar nitelikte ve kapsamda değildir. Yalnızca en son afet nedeniyle oluşan hasarı tespit edecektir.
Ayrıca, binanın ekonomik ömrünü tamamlamış olması, yıpranmış olması, projelendirme ve imalat hataları, zemin oturması gibi afet kaynaklı olmayan hasar ve kusurlar hasar derecelendirmesi yapılırken dikkate alınmaz.(4) Deprem afeti sonrasında yönetmelikte yer alan yöntemler kullanılarak bina hasar derecelendirmesi yapılır. Yöntemler çerçevesinde kullanılan algoritma Başkanlık ve/veya il afet ve acil durum müdürlüğünce talep edildiğinde sunulmak üzere rapor eki olarak ulusal/yerel düzey afet hasar tespit grubu ana çözüm ortağı tarafından bilişim ortamında arşivlenir.
Hasar derecelerine göre binalar aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
1. Hasarsız bina: Taşıyıcı/taşıyıcı olmayan sistem elemanlarında afet kaynaklı hasar gözlemlenmemiş binadır. Bina, afet öncesi kapasitesi ve performansını korumaktadır.
2. Az hasarlı bina: Taşıyıcı/taşıyıcı olmayan sistem elemanlarında onarıma ihtiyaç duymayacak veya kolaylıkla onarılabilecek boyutta hasarlar gözlemlenen binadır. Bina, afet öncesindeki kapasitesini ve performansını çok büyük ölçüde korumaktadır.
3. Orta hasarlı bina: Taşıyıcı sistem elemanlarında güçlendirme gerektirecek boyutta hasar gözlemlenmiş, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi alınarak güçlendirme yapılmadan kullanımına izin verilmeyecek binadır.
4. Ağır hasarlı bina: Güçlendirilmesi mümkün olmayacak derecede yaygın taşıyıcı olan ve olmayan eleman hasarları bulunan, can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturan, tespiti halinde en kısa sürede boşaltılması ve yıkılması gereken binadır.
5. Acil yıktırılacak bina: Bir veya birden fazla katta göçme, katlarda düşey ve yatayda gözle görülür kalıcı yer değiştirme gözlemlenen, can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturan, boşaltılması ve yıkılması gereken binadır.
6. Yıkık bina: Taşıyıcı sisteminin yatay ve düşey yük taşıma kapasitesi ortadan kalkan, bütünlüğü kaybolmuş ve tamamen göçme gözlemlenen binadır.
7. Değerlendirme dışı bina: Afet öncesi yıkıldığı anlaşılan veya daha önce meydana gelen ve genel hayata etkili kabul edilen bir afette ağır hasarlı tespit edilen ya da orta hasarlı tespit edildiği halde yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi alınarak güçlendirilmeyen binadır.
8. Girilemeyen bina: Dışardan hasar derecesine karar verilemeyen, içeriden incelenme imkânı bulunmayan, hasar tespit yapılmasına müsaade edilmeyen binadır.
9. Tespit edilemedi: Tespit öncesi sıva/boya gibi tadilat yapılarak hasarların kapatılması nedeniyle hasar derecelendirmesi yapılamayan binadır.
10. Kapsam dışı yapı: Yönetmelikte kapsam içi kabul edilen bina ve bina türleri dışında kalan yapılardır.
Arabulucu - Avukat NURDAN HERİS