Türkiye’de yapılan arkeolojik araştırmalar, evcil köpeklerin tarihine ilişkin bilinenleri değiştirdi. Pınarbaşı’nda bulunan köpek kalıntıları ve Avrupa’daki benzer bulgular, köpeklerin insanlarla ilişkisine dair en eski kanıtların 5 bin yıl daha geriye gittiğini ortaya koydu.
KÖPEKLERİN TARİHİ YENİDEN YAZILIYOR
17 farklı kurumdan bilim insanlarının yer aldığı uluslararası araştırma ekibi, Avrupa ve Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde benzer dönemlere tarihlenen çok sayıda köpek kalıntısı tespit etti. Elde edilen bulgular, köpeklerin yaklaşık 14 bin yıl önce geniş bir coğrafyaya yayıldığını ortaya koydu. Bu dönem, insanların henüz tarıma geçmediği ve avcı-toplayıcı yaşam tarzını sürdürdüğü bir zaman dilimine denk geliyor.
EVRİM SÜRECİNE DAİR YENİ KANITLAR
Bilim insanları, köpeklerin gri kurtlardan evrimleştiğini uzun zamandır biliyordu. Bu sürecin Son Buzul Çağı civarında gerçekleştiği düşünülüyordu. Ancak tarım öncesi döneme ait arkeolojik kanıtların sınırlı olması, bu sürecin net biçimde ortaya konmasını zorlaştırıyordu. Evcilleştirmenin ilk aşamalarında köpek ve kurt iskeletleri neredeyse ayırt edilemediği için, davranışsal farklılıklar da arkeolojik kayıtlarda belirgin şekilde izlenemiyordu.
15 BİN 800 YILLIK BULGU
Yeni araştırmada, önceki çalışmalardan farklı olarak Üst Paleolitik dönem kazılarından elde edilen örneklerin tüm genomları incelendi. Çalışmaya Türkiye’deki Pınarbaşı kaya sığınağı (yaklaşık 15 bin 800 yıl önce), Birleşik Krallık’taki Gough Mağarası (yaklaşık 14 bin 300 yıl önce) ve Sırbistan’daki Mezolitik alanlar dahil edildi. Araştırmacılar bu örnekleri, dünya genelinden binden fazla modern ve antik köpek ve kurt genomu ile karşılaştırdı.
5 BİN YIL DAHA GERİYE GİTTİ
Analizler, incelenen kemiklerin köpeklere ait olduğunu doğruladı. Bu bulgu, köpeklerin en erken doğrudan kanıtını 5 bin yıl daha geriye taşıdı. Ayrıca köpeklerle kurtların en az 16 bin yıl önce hem biyolojik hem de insanlarla olan ilişkileri açısından ayrıştığı belirlendi. Bu durum, köpeklerin evcilleştirilmesinin diğer hayvan ve bitkilerden çok daha önce, Son Buzul Çağı sırasında gerçekleşmiş olabileceğini gösteriyor.
GENETİK BAĞLAR VE YAYILIM
Araştırmaya göre Paleolitik döneme ait köpekler genetik olarak birbirine oldukça benzerdi ve 18 bin 500 ile 14 bin yıl önce hızla yayılan bir popülasyona aitti. Bu köpeklerin, günümüz Avrupa ve Orta Doğu köpek ırklarının atalarına, Sibirya kurdu gibi Arktik ırklardan daha yakın olduğu belirlendi. Bu da modern köpek soylarının Üst Paleolitik dönemde şekillenmiş olabileceğini ortaya koyuyor.
GENİŞ COĞRAFYADA ORTAK KÖKEN
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de birbirinden 4 bin kilometreden fazla uzak bölgelerde yaşayan köpeklerin genetik olarak oldukça yakın olmasıydı. Bu durum, köpeklerin ortaya çıktıktan sonra Avrupa genelinde hızlı bir şekilde yayıldığını gösteriyor.
İNSANLARLA YAKIN İLİŞKİ
Pınarbaşı’nda yapılan izotop analizleri, insanların köpekleri muhtemelen balıkla beslediğini ortaya koydu. Ayrıca köpeklerin bilinçli şekilde gömülmüş olması, insanlarla aralarında güçlü bir bağ bulunduğunu gösteriyor. Benzer bulgular Birleşik Krallık’taki Gough Mağarası ve Almanya’daki bazı alanlarda da tespit edildi. Bu veriler, köpeklerin Paleolitik topluluklarda kültürel bir öneme sahip olabileceğine işaret ediyor.
DONANIM