Bir zamanlar üzerine adım atmanın bile ölüm anlamına geldiği, şimdi ise sessizliğin hâkim olduğu esrarengiz bir ada... İskoçya’nın kuzey kıyılarında yer alan Gruinard Adası, biyolojik savaş tarihinde kara bir leke olarak yerini aldı. II. Dünya Savaşı yıllarında İngiltere’nin gizli deneylerine sahne olan ada, yıllar sonra yeniden konuşuluyor.
Şarbon Deneyleriyle Kirlenen Topraklar
1942 yılında, savaşın şiddetini artırdığı bir dönemde İngiliz hükümeti tarafından yürütülen “Vejetaryen Operasyonu” kapsamında, Gruinard Adası biyolojik silah test alanına dönüştürüldü. Amaç, şarbon sporlarının silah olarak ne denli etkili olabileceğini görmekti. Adanın rüzgar alan bölgelerine yerleştirilen onlarca koyun, şarbon yüklü bombaların patlatılmasının ardından kısa sürede hayatını kaybetti. Patlamayla birlikte yayılan sporlar, sadece hayvanları değil, uzun yıllar boyunca insan yaşamını da tehdit etti.
Adım Atmanın Yasak Olduğu Yarım Yüzyıl
Deneylerin ardından ada, 1945 yılında resmen yasak bölge ilan edildi. Şarbon sporlarının toprakta onlarca yıl canlı kalabilmesi nedeniyle, Gruinard’a giriş kesinlikle yasaktı. Çevresi uyarı tabelalarıyla kapatılan ada, neredeyse yarım yüzyıl boyunca insansız kaldı. Uzmanlar, toprakla temasın bile ölümcül olabileceği konusunda uyarılarda bulundu.
Temizlik Yıllar Sonra Başladı
1980’li yıllarda kamuoyunun baskısıyla birlikte İngiliz yetkililer, adanın arındırılması için çalışma başlattı. Önce şarbonla kirlenen toprak katmanları kaldırıldı, bazı bölümler kontrollü biçimde yakıldı. Kalan alanlar ise deniz suyu ve dezenfektanlarla temizlendi. 1987’de yeniden adaya yerleştirilen koyunlar sağlıklı kalınca, 1990 yılında ada resmen “güvenli” ilan edildi.
Yangınla Yeniden Gündeme Geldi
Gruinard Adası, 2022 yılında çıkan büyük bir yangınla yeniden dikkatleri üzerine çekti. Yerel halkın “cehennem gibi” olarak tanımladığı yangın, adanın tehlikeli geçmişini hatırlattı. Bilim insanları her ne kadar arındırma işlemlerinin başarılı olduğunu belirtse de, bölgeye yönelik temkinli yaklaşım devam ediyor.
Kurguya İlham Veren Gerçek
Gruinard Adası’nın yaşadıkları sadece tarih kitaplarına değil, romanlara ve dizi senaryolarına da konu oldu. “Anthrax Mutation” gibi biyolojik savaş temalı eserlerde ada açıkça anılırken, “Foyle’s War” ve “Hawaii Five-O” gibi dizilerde de dolaylı göndermeler yapıldı.
(Sözcü)