Çalışma hayatında en çok sorun yaşadığımız konulardan birisini de mesai saatlerinin uzunluğu, haftalık çalışma süresinin fazla olması oluşturmaktadır. Kanun günlük ve haftalık çalışma süresine ilişkin azami sınırları çizmiştir. Peki, çalışma sürelerine ilişkin yasal sınırlarımız nelerdir? Yasal çalışma süresinin aşılması halinde hangi haklara sahibiz?
4857 sayılı İş Kanunu madde 41’e göre; “ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle” fazla çalışma yapılabilir. Yani, Kanun esasen fazla çalışma yapılmasına istisnai hallerde izin vermektedir. Sürekli olarak işyerinde fazla mesaili çalışma, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Bununla birlikte sahada işverenlere iş başvurusu yapan işçilerin işyerinde mesaili çalışmayı tercih ettikleri, işçilerin temel ücretin yeterli olmadığını, mesai yapılmıyor ise o işyerinde çalışmayı tercih etmediklerini ifade ettikleri de bilinmektedir.
İş Kanunumuza göre ülkemizde haftalık çalışma süresi 45 saattir. Fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmalar olup, işçilerin işyerindeki öğle yemeği molası, çay-sigara molaları bu sürenin hesabında dikkate alınmamaktadır. Yani ara dinlenmeler fazla çalışma süresinin hesabında dışlanır. En yaygın yapılan hatalardan birisini de, ara dinlenme sürelerinin dikkate alınmaksızın sabah işe giriş, akşam işten çıkış saatlerinin fazla mesai hesabında dikkate alınması oluşturur. İşyerinde haftalık 45 saati aşan çalışma yapıldığı takdirde fazla mesai ücreti devreye girer.
Fazla mesai ücretini işveren saat başına düşen ücretinizin % 50 zamlı hali ile ödemek zorundadır. Eğer ki işveren fazla mesai ücretini ödemezse, ya da % 50 zamlı olarak ödemezse, varsa kıdem tazminatınızı alarak işten haklı fesih ile ayrılma hakkına sahip olursunuz.
ÜLKE ÖRNEKLERİ İLE ÇALIŞMA SÜRELERİ
Ülkemizde haftalık çalışma süresi 45 saat, peki diğer Avrupa ülkelerinde günlük ve haftalık çalışma süreleri nasıl?
Almanya’da normal çalışma süresi günde 8 saat ve haftada 40 saattir.Bulgaristan’da normal çalışmada haftada 5 gün çalışılır, günlük çalışma 8 saati geçemez, haftalık çalışma ise 40 saati geçemez. Avusturya’da normal çalışmada haftada 5 gün çalışılır ve günlük çalışma 8 saati ve haftada 40 saati geçemez. Çekya’da hafta tatili süresi en az 35 saattir, bu da en az 1.5 günlük zorunlu, yasal hafta tatili süresi demektir.İspanya’da işçinin haftalık çalıma süresi bir yıllık sürede ortalama 40 saati geçemez.İşçinin günlük çalışma süresi ise 9 saati aşamaz.
Almanya’da 1 Ocak 2025 itibariyle saatlik brüt asgari ücret 12,82 Avrodur. Yasal kesintiler sonrasında ise aylık net 1500 avronun üzerine tekabül etmektedir. Ülkemizde net asgari ücret 22.104,67TL olup bugünkü kur itibariyle 550 Avro civarındadır. Almanya’da haftalık çalışma süresi 5 saat daha az olup aylık net asgari ücret ise yaklaşık 3 katımıza yakındır. Özetle, çok çalışıyor ama az maaş alıyoruz.