Köy Enstitüsü mezunu, eğitim ve edebiyat dünyasının ulu çınarı Mevlüt Kaplan, 14 Şubat 2026 Cumartesi günü 96 yaşında yaşama veda etti. Atatürk ilke ve devrimlerini benimsemiş ve yaşamı boyunca benimsetme çabası içinde olmuştu. Kaplan, bizim çocukluğumuzda okullarda kitaplardan okuduğumuz, “ders” diye gördüğümüz tarihi olayları bizzat yaşayan ve bizlere aktaran Cumhuriyet’imizin ilk neslinden biriydi.
Yaşamının son anına kadar üretmeyi sürdüren Mevlüt Kaplan, Cumhuriyet’in ilanından yedi yıl sonra Konya’nın Akşehir ilçesindeki Ökes Köyü’nde dünyaya gelmiş. Kendi deyişiyle "kuş uçmayan, kervan geçmeyen" köyünün ahırdan bozma ilkokulunda eğitim görmüş. Her türlü olanaktan yoksun okuluna eğitimini tamamlayıp Köy Enstitüsü mezunu, geleceği aydınlık bir ilkokul öğretmeni olarak dönmeyi başarmış.
Çalışkanlığıyla yabancı dilini ilerleten ve 1960’lı yıllarda yurt dışına çıkan Mevlüt Kaplan, 1962 yılında Londra Marylebone Koleji’ni bitirmiş. Bir yıl Londra’da BBC Radyosu’nda çalışmış. Bilgi ve görgüsünü artırma projesi için gönderildiği dönemde BBC ve Kıbrıs Bayrak Radyosu’nda programlar yapmış.
İvriz Köy Enstitüsü mezunu olan ve edebiyat yaşamı da bu okulda başlayan Kaplan ilkokul öğrencileri için yüzlerce yardımcı ders kitabı, kaynak kitap, şiir ve öykü kitapları yazmış. 648 dolayında eseri bulunan Mevlüt Kaplan, kitaplarında yurt ve Atatürk sevgisini öne çıkarmış. Öğrencilerini Atatürk’ün devrimleriyle aydınlatmayı sürdürmüş. 1996’da Mehmet Başaran, Talip Apaydın, Fakir Baykurt, Mahmut Makal gibi 33 şair yazar arkadaşı ile Çağdaş Eğitim ve Köy Enstitüleri Vakfı kurucuları arasında yer almış.
DÖRT KİTAP BASILMAYI BEKLİYOR
Her söyleşide "Cumhuriyetin çocuğuyum ben, onun eseriyim" diyen Mevlüt Kaplan'ın yaz aylarında kitap yazmayı sürdürdüğünü söylüyor oğlu Özgür Kaplan. Son dönemde üzerinde çalıştığı dört kitabının yayıma hazır durumda olduğunu kaydeden Kaplan, "Babam hastane odasında yaşamının son gününe kadar, arkadaşlarının istediği kitaplarını imzalamayı sürdürdü" diyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor:
"Babamın tamamlanmak üzere olan dört kitabının biri ‘Nasıl Bir Eğitim?’ adını taşıyor. Öğrencilerin yurt sorunundan, üniversitelerin özerkliğine, test sınavlarının sorgulanmasından köy okullarının yeniden açılmasına kadar çok geniş kapsamlı bir çalışmaydı. Üzerinde çalıştığı bir diğer kitabı Köy Enstitüleri üzerineydi. Babam her zaman köy enstitü mezunu şairleri, yazarları bir araya getiren bir eserin olmamasından söz ederdi. Bu çalışması bir çeşit antoloji olarak yakın bir zamanda basılacak. Üçüncü kitabı Akşehir'de söylenen bilmeceler, derlemeler, atasözleri, çocuk oyunları üzerine. Bir de bir hikaye üzerinde çalışıyordu. Adını henüz koymamıştık. Bu çalışması da yayımlanacak kitapları arasında. Kısa sürede hepsi okurlarıyla buluşacak."
Onu merhum eski Karşıyaka Belediye Başkanı Ahmet Kemal Baysak ile katıldığımız Kıbrıs Irak Balkanlar Avrasya Türk Edebiyatları Kurumu (KIBATEK) etkinliklerinde tanımıştık. Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılında Ayşegül Çetinkalp ve Aylin Telef arkadaşlarımızın öncülük ettiği "Cumhuriyet'in 100'ü İzmir" projesi için yaptığım röportajla da yakından tanıma fırsatı bulmuştuk.
14 Şubat günü ebediyete uğurladığımız Cumhuriyetimizin değerli öğretmenlerinden Mevlüt Kaplan'ı saygı ve rahmetle anıyorum.
•••
Prof. Dr. Nazan Harzadın'dan sağlıklı yaşamın sırları
Prof. Dr. Nazan Uysal Harzadın Güzelbahçe Belediyesi Ayşe Mayda Sağlıklı Yaş Alma Merkezi'nin konuğu oldu. Prof. Dr. Harzadın söyleşide “sağlıklı yaş almada kilo kontrolü ve metabolizma yönetimi” konusunda konukları bilgilendirdi. Metabolizma yönetimi, sağlıklı kilo kontrolü ve sürdürülebilir yaşam alışkanlıkları üzerine konuklardan gelen soruları yanıtladı.
Prof. Dr. Harzadın 24 Şubat Salı akşamı saat 20:30’da da sağlıklı yaşam ve hastalıklardan korunmayı anlatacağı bir webinar toplantısı düzenleyecek. Toplantı Harzadın'ın Instagram hesabından paylaşacağı kod ile ücretsiz olarak izlenebilecek. (https://www.instagram.com/nazanuysalharzadin/)
Ben ne okudum?
Prof. Dr. Harzadın'dan "Fonksiyonel Beslenme" kitabı
Fizyoloji profesörü, fonksiyonel beslenme uzmanı, sağlıklı yaşam ve beslenme konusunda verdiği kolay anlaşılır bilgilerle vatandaşları aydınlatan Prof. Dr. Nazan Harzadın'ın "Fonksiyonel Beslenme" kitabı onuncu baskısını yaptı. Prof. Dr. Harzadın'ın Doğan Yayınları'ndan 2025 yılının Ağustos ayında çıkan kitabı uzun ve sağlıklı yaşamın bilimsel ipuçlarını anlatıyor.
Prof. Dr. Hazan Uysal Harzadın akademik kariyerini sinirbilim, metabolizma, stres, mikrobesinlert ve egzersiz gibi alanlarda yapmış, diyabet, anksiyete, depresyon ve alzheimer gibi hastalıkların kökenleri ve tedavileri üzerinde bilimsel araştırmalar yürütmüş, aynı zamanda fonksiyonel beslenme uzmanı bir bilim kadını. Kitabına son yıllarda sıkça duyduğumuz "fonksiyonel beslenme" konusunu anlatarak başlayan Prof. Dr. Harzadın, makrobesinler, mikrobesinler, fitobesinler ve fonksiyonel besinlere ilişkin ayrıntılı bilgiler aktarıyor. Fonksiyonel beslenmede sağlıklı saklama, hazırlama ve pişirme tekniklerini anlatırken doğru bildiğimiz, bize fayda yerine zarar getiren alışkanlıklarımıza değiniyor.
"Hastalıkları yaşam tarzımızdaki bünyemiz için uygun olmayan faktörlerden kaynaklanan, vücudumuzun bir mesajı olarak görmeliyiz" diyen Prof. Dr. Nazan Harzadın, "Bir hastalık teşhisi almışsak yaşam tarzımızdaki bizim bünyemize uygun olmayan faktörleri bulup değiştirmeye odaklanmalıyız" görüşünü dile getiriyor. Prof. Harzadın'ın "Fonksiyonel Beslenme" kitabı Instagram sayfasında gün içinde paylaştığı, “vücut tanıma rehberi” de diyeceğimiz ipuçlarının biraz daha bilimsel ve ayrıntılı olarak aktarıldığı, sağlıklı yaşamı hedefleyenler için bir başucu kitabı...
•••
İZKA'dan yeni kitap
İzmir Fikir ve Sanat İnsanları (1850-1950)
Prof. Dr. Ömer Faruk Huyugüzel tarafından kaleme alınan "İzmir Fikir ve Sanat İnsanları (1850-1950)” İzmir Kalkınma Ajansı'nın Kültür Yayınları ile İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı'nın ortaklığıyla yayımlandı. İki cilt olarak basılan kitap 100 yıllık süreçte kentin fikir ve edebiyat dünyasına katkılı olmuş, eser üretmiş, kentin gelişimine ışık tutmuş aydınlarına ilişkin bir biyografi kitabı.
Kitap ilk olarak 2000 yılında Kültür Bakanlığı Yayınları'nca "İzmir Fikir ve Sanat Adamları" adıyla yayımlanmış. İZKA Kültür Yayınları’nca çıkan bu kitapta Prof. Dr. Huyugüzel’in hem eski baskıdaki hem de yeni kitaptaki iki önsözü yer almış. Yazar önsözlerinde kitabı neden yazdığını, uzun süren hazırlık sürecinde hangi eserlerden yararlandığını anlatıyor. Prof. Dr. Ömer Faruk Huyugüzel, İzmir’de, Türk fikir ve sanat hayatının önde gelen simalarının genel fikir ve sanat hayatımıza katkısını ortaya koymak, bu alanda ileride yapılacak araştırmalar için bir başvuru kaynağı hazırlamak istediğine değiniyor.
Kitapta fikir ve sanat adamlarının biyografisi verilirken, İzmir'de yaşamış olanların hakkında daha geniş bilgiler yer almış, önemli eserleri üzerinde durulmuş. Hayatının bir döneminde İzmir'de bulunan kişilerin ise daha çok İzmir yıllarına ağırlık verilmiş. Yine Türkiye çapında tanınan kişilerin yanı sıra daha az tanınmış fikir ve sanat adamları da erişilen bilgiler ölçeğinde aktarılmış.
Prof. Dr. Huyugüzel kitabının bu ikinci baskısı için kaleme aldığı önsözde yıllar içinde yapılan araştırmalar, yayımlanan tezler ve gelişmeler doğrultusunda kitaba yeni bilgiler eklendiğini anlatmış. Prof. Dr. Ömer Faruk Huyugüzel, bu baskıda kadın yazarlara da yer verildiğine dikkat çekmiş. Bu nedenle adı "İzmir Fikir ve Sanat İnsanları" olarak değişen kitabın ikinci baskısında araştırma ve incelemeler sonucu 271 kişinin biyografisi yeni bilgilerle genişletilmiş. Bu doğrultuda 41 şair ve yazarın biyografisi yeni bilgilerle düzenlenmiş.
Prof. Dr. Huyugüzel, asıl amacı 1850-1950 yılları arasında İzmir'in basın yayın dünyasında kendilerini gösteren veya kendilerinden sıklıkla söz edilen kişileri belirlemek olan kitabın, bu kişilerle ilgili bilgileri derli toplu bir şekilde gün ışığına çıkardığını belirtmiş.
İzmir Fikir ve Sanat İnsanları kitabı 100 yıllık süreçte İzmir'in fikir ve sanat hayatına genel bakışlı özetleyerek başlamış. Bu bölümde İzmir'in kültürel ortamına hizmet eden kurumları olan cami ve medreseler, kütüphane ve kıraathaneler, tekke ve zaviyeler, resmi ve özel modern okullar, matbaalar, gazete ve dergi idarehaneleri, tiyatrolar, kültür ve sanat dernekleri dönemin özelliklerine göre aktarılmış.
Kitabın PDF formatına https://izkakulturyayinlari.com/eser/izmir-fikir-ve-sanat-insanlari-1850-1950/ adresinden erişilebiliyor.
•••
Yeni çıktı
Oğuz Tümbaş'tan "Öyle Bir Kalır Zaman ki"
Gazeteci, şair, yazar Oğuz Tümbaş'ın yeni kitabı "Öyle Bir Kalır Zaman Ki" Şey Kitap'tan yayımlandı. Tümbaş'ın kitabı, yazarın edebiyat dünyasında yaptığı 60 yılı aşan yolculuğunu yine yazar, şair dostlarının kaleminden süzülen tümcelerle anlatıyor. Edebiyat dünyasına 1965 yılında İstanbul'da, Bolu'da, Ankara'da, Sivas'ta yayımlanan dergilerde yayımlanan şiirleriyle adım atan Oğuz Tümbaş uzun yıllar TRT'de kitap programları, kültür sanat haberleri hazırlamış. "Yazmak da sevmek gibi emek ister" diyen Tümbaş, 2016 Haziran ayından bu yana Dokuz Eylül Gazetesi'nde yayımlanan köşesinde sanat kültür, dil ağırlıklı yazılar yazıyor. Oğuz Tümbaş'ın şiir, denemeler, anılarla ve yazılarından oluşan yayımlanmış 16 kitabı bulunuyor.
•••
Kısa kısa
Müze buluşmalarının konusu: Klaros Kehanet Merkezi
İzmir Ticaret Odasıİzmir Ticaret Tarihi Müzesi’nde düzenlenen “Müze Buluşmaları” etkinliğinde bu ay Klaros Kehanet Merkezi ele alınacak. Etkinliğe Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Klaros Kazısı Bilimsel Danışmanı Doç. Dr. Onur Zunal konuk olacak. “Kent İçerisinde Tarihe Yön Veren Bir Kehanet Merkezi: Klaros’un Kültürel Miras Açısından Önemi” başlıklı söyleşi 27 Şubat 2026 Cuma günü saat 14.00’te başlayacak.