Engelli vatandaşların yaşam ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için sağlıklı bireylerden daha fazla desteğe ihtiyaç duydukları bir gerçektir. Ulaşım yaşamın en temel ihtiyaçlarından biridir. Dolayısıyla ulaşımı temin edebilmek için otomobil ihtiyacının varlığı inkar edilemez.
Engelli şahısların ulaşıma daha kolay erişiminin sağlanabilmesi için alacakları otomobiller özel tüketim vergisinden muaf tutulmuştur. Ancak, zaman içinde istismarların olduğu belirlenmiş olduğundan yakın tarihte yeni düzenleme getirilmek suretiyle aşağıdaki şartlara ulaşılmıştır. Öncelikle, araçların yurt içinden temin edilmesi teşvik edilmek istenmiştir.
Engelli aracı alınabilmesi, yüzde 90 engelli veya altında bir oranda ise belli şartların gerçekleştirilmesi koşuluna bağlanmıştır ve 10 yılda bir kez olmak üzere ÖTV ödemeksizin muafiyetten yararlanarak aracını değiştirme olanağına da sahip olmaktadırlar. Bu süre eski düzenlemede beş yıl iken, yeni düzenleme ile 10 yıla çıkarılmıştır. Aracın 10 yıl içinde satılmak istenmesi durumunda ise özel tüketim vergisinin ödenmesi gerekecektir.
Engellilik oranı yüzde 90 ve üzeri ise neredeyse kayıtsız şartsız diyebileceğimiz bir destek bulunmaktadır; aracı bizzat kullanması gerekmediği gibi aracın ilgili kişinin engel durumuna göre tadilat görmüş olması da gerekmemektedir. Onsekiz yaşını doldurmuş olan yüzde 90 ve üzeri engelli şahıslar, engel durumu sağlık kurulu raporu ile belirlenmiş olması koşulu ile kendi adlarına ÖTV den muaf olarak otomobil satın alabilirler. Onsekiz yaşından küçük olan engelliler için de yine engellilik oranının yüzde 90 ve üzeri olması durumunda araç satın alınabilmesi mümkündür. Ancak bunun için, çocuk hakkında özel koşul gereksiniminin olduğuna ilişkin raporun olması gerekmektedir.
Akıl sağlığı yerinde olmayan ancak onsekiz yaşından büyük olan şahıslar için mahkeme tarafından atanan yasal vasiler, otomobil alımını gerçekleştirebilir ve bu otomobil üzerinde tasarrufta bulunabilirler. Onsekiz yaşından küçük olanlar için de yine aynı şekilde veli olan ana babası veya yine mahkeme kararı ile atanmış olan vasileri otomobil satın alabilir veya gerekli işlemleri yapabilirler. Küçükler için yine özel koşul gereksinimine ilişkin ibarenin sağlık raporunda yer alması gerekmektedir.
Engeli yüzde 90 altında olan bireyler için kayıtsız şartsız ÖTV muafiyeti bulunmamaktadır. Engellilik oranı yüzde 90 altında olup, sağlık raporunda hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanmasının gerekeceği şeklinde bir ibare bulunması durumunda, yüzde 90 altındaki engelli bireyler de özel tüketim vergisi muafiyetinden yararlanarak otomobil alabileceklerdir. Hangi uzvunun normal araç kullanımına elverişli olmadığı tespit edilmek suretiyle bu eksiklik araçta tadilat ile
giderilerek engellinin kullanabileceği şekle dönüştürülmektedir. Yani örneğin, fren ve gaz pedalları, vites kolu, özel koltuk gibi engelli iken dahi kullanımını temin edebilecek tadilatların araçta yapılması gerekmektedir. Bu düzenlemelerin hem kişi hem de aracı kullanacak yakını için araç kullanımını temin edebilecek nitelikte olması gerekmektedir.
Yüzde 90 engelli birey, ancak, sağlık raporunda sürücü belgesi alabileceğine ilişkin ibare olması durumunda aracı kendisi de kullanabilecektir. Sağlık raporunda böyle bir ibare yer almıyorsa, aracı ancak yakınları kullanabilecektir. Ancak, aracın engelli için kullanılabilir şekle dönüştürülmesi durumunda sağlıklı bireyin de kullanımına uygun olması durumunda bu mümkün olabilecektir. Yakınları ifadesi kimleri kapsamaktadır?
Bir sonraki yazımızda bu konuyu işleyeceğiz.
Arabulucu Avukat Nurdan Heris