Sözlükte “yaratmak, icat etmek; kesmek, yarmak, ikiye ayırmak” anlamlarına gelen fatr kökünden türeyen fıtr kelimesi, oruca son vermeyi ve orucu açmayı (iftar) ifade etmektedir.
Bu sebeple Ramazan Bayramı’na îdü’l-fıtr denildiği gibi, Ramazan ayını yaşamanın ve onun bereketine ulaşmanın bir şükrü olarak verilen sadakaya da sadakatü’l-fıtr (sadaka-i fıtr) veya zekâtü’l-fıtr adı verilmektedir.
Bu ifade kısaltılarak fıtra, Türkçede ise fitre şeklinde kullanılmaktadır. Fitre; Ramazan orucunu tutup bayrama ulaşmanın bir şükrü olarak, dinen zengin sayılan Müslümanların fakir ve muhtaç kimselere vermesi vacip olan bir sadakadır.
FİTRE KİMLERE VACİPTİR?
Sadaka-i fıtır; borcundan ve aslî ihtiyaçlarından fazla olarak nisap miktarı mala sahip olan her Müslümana vaciptir.
Zekâtta aranan; malın nâmî olması ve üzerinden bir yıl geçmesi gibi şartlar fitrede aranmaz.
FİTRE NE ZAMAN VERİLİR?
Fitrenin vacip olma zamanı Ramazan Bayramı’nın birinci günüdür. Bayram günü veya bayramdan sonra da verilebilir.
Ancak en faziletli olanı, bayramdan önce verilmesidir.
KİMLER FİTRE VERMEKLE YÜKÜMLÜDÜR?
Ramazan Bayramı’na kavuşan, temel ihtiyaçları ve bir yıllık borçlarının dışında nisap miktarı (80.18 gr. altın veya bu değerde) mala sahip olan Müslümanlar, kendileri ve velayetleri altındaki kişiler için fitre vermekle yükümlüdür (Kâsânî, Bedâî’, II, 70, 72).
Bu nisap miktarı malın artıcı olması ve üzerinden bir kameri yıl geçmesi şart değildir.
KİMİN FİTRESİ KİM TARAFINDAN VERİLİR?
Kişi kendisinin ve ergenlik çağına ulaşmamış çocuklarının fitresini vermekle yükümlüdür (Kâsânî, Bedâî’, II, 70).
Ana-baba, büyük çocuklar, eş, kardeşler ve diğer yakınlar için fitre verme zorunluluğu yoktur. Ancak bu kişiler adına yapılan ödemeler geçerlidir.
ŞAFİ MEZHEBİNE GÖRE FİTRE HÜKMÜ
Şafi mezhebine göre fitre vermek farzdır ve nisap şartı aranmaz (Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 1/594).
Bayram günü ve gecesine yetecek kadar azığı olan her Müslüman fitre ile yükümlüdür. Ayrıca varlıklı kişi; eşi, çocukları, ana-babası ve diğer yakınları için de fitre vermek zorundadır (Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 1/595).
FİTRENİN HİKMETİ NEDİR?
Fitrenin amacı, bir fakirin toplumun hayat standardına göre bir günlük yiyeceğinin karşılanması ve bayram sevincine ortak olmasının sağlanmasıdır.
FİTRE KİMLERE VERİLİR?
Zekât verilebilen kişilere fitre ve fidye de verilebilir. Bunlar Tevbe Suresi 60. ayette açıklanmıştır:
Fakirler
Miskinler
Zekât memurları
Müellefe-i kulûb
Esaretten kurtulacaklar
Borçlular
Allah yolunda olanlar
Yolda kalmışlar
KİMLERE FİTRE VE ZEKÂT VERİLEMEZ?
Hanefilere göre;
Anne, baba, dede, nineye
Çocuklar ve torunlara
Eşe
Müslüman olmayanlara
Nisap miktarı mala sahip zenginlere
Babası zengin olan ergen olmamış çocuğa
fitre ve zekât verilemez.
YAKIN AKRABALARA FİTRE VERİLEBİLİR Mİ?
Bakmakla yükümlü olunan kişiler dışında kalan kardeş, amca, hala, dayı, teyze ve bunların çocukları fakir iseler fitre, zekât ve fidye alabilir (Zeylaî, Tebyîn, I, 301).
CAMİLERE VE KUR’AN KURSLARINA FİTRE VERİLİR Mİ?
Fitrede temlik şarttır. Cami, okul, köprü gibi yerlere mülkiyet devri söz konusu olmadığı için fitre verilemez.
YENİ DOĞAN ÇOCUK İÇİN FİTRE VERİLİR Mİ?
Ramazan Bayramı’ndan önce doğan bebekler için fitre verilmesi gerekir.
FİTRE RAMAZAN’DAN ÖNCE VERİLİR Mİ?
Hanefi mezhebine göre fitre Ramazan’dan önce de verilebilir. Ramazan içinde verilmesi müstehabtır.
FİDYE İLE FİTRE ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Fitre, Ramazan orucunu tutup bayrama ulaşmanın şükrüdür.
Fidye ise, oruç tutamayanların her bir gün için verdiği bedeldir.
FİTRE VE FİDYE MİKTARI NASIL BELİRLENİR?
Bir fitre veya fidye, bir kişiyi bir gün doyuracak yiyecek veya bunun bedeli üzerinden hesaplanır.
2025 yılında Ramazan 29 gün sürdüğü için fidye toplamı 5220 TL olarak hesaplanmıştır.