Milli Saraylar Başkanlığı koleksiyonlarında bulunan yaklaşık 500 yıllık tarihi seccadeler, uzmanların gerçekleştirdiği konservasyon çalışmalarının ardından yeniden sergilenmek üzere hazırlanıyor. Topkapı Sarayı'na ait 6 seccadenin bakım ve koruma işlemleri tamamlanırken, eserlerin sergileme koşullarına uygun hale getirilmesi için özel panolara sabitlendiği bildirildi. Koleksiyondaki eserler arasında 16. yüzyıl Safevi döneminde dokunan ve saraya hediye edilen seccadelerin yanı sıra Bergama'da üretilmiş tarihi bir örnek de bulunuyor.
UZMANLARIN ELİNDE KORUNUYOR
İstanbul Beşiktaş'taki Yıldız Şale yerleşkesinde faaliyet gösteren Milli Saraylar Halı Restorasyon ve Konservasyon Atölyesi, saray koleksiyonlarındaki tarihi dokumaların korunması için çalışmalarını sürdürüyor. Sekiz kişilik uzman ekip, Topkapı, Beylerbeyi, Yıldız ve Dolmabahçe saraylarının yanı sıra çeşitli kasır ve köşklerde bulunan el dokuması eserlerle ilgileniyor.
Atölyede halen Topkapı Sarayı koleksiyonundan 6 tarihi seccade üzerinde çalışma yürütüldü. Bu eserlerin üçü, 16. yüzyılda Safevi topraklarında dokunarak Osmanlı sarayına ulaştırılmış örneklerden oluşuyor. Eserlerin yüzyıllar boyunca korunarak günümüze ulaşması, hem dokuma sanatının hem de tarihi mirasın devamlılığı açısından dikkat çekiyor.
DİKKAT ÇEKEN YAZILAR
Safevi dönemine ait seccadeler, yalnızca dokuma teknikleri ve renkleriyle değil, üzerlerindeki yazı kompozisyonlarıyla da öne çıkıyor. Bazı eserlerde Kur'an-ı Kerim'in Bakara, Nur ve Fetih surelerinden bölümlerin yanı sıra çeşitli dini ifadeler yer alıyor.
Seccadelerde Hz. Ali'nin adına ve Şii şehadetine ilişkin ifadelerin kullanıldığı örnekler de bulunuyor. Kelime-i Tevhid gibi dini unsurların dokumalara işlenmesi, eserlerin dönemin inanç ve sanat anlayışını birlikte yansıtmasına imkan sağlıyor. Uzmanlar, son derece hassas yapıya sahip bu dokumaların mevcut haliyle korunmasına öncelik veriyor.
RÖNESANS ESERLERİNE DE YANSIDI
Topkapı Sarayı koleksiyonundaki tarihi seccadeler arasında 16. yüzyılda Bergama'da dokunduğu belirtilen özel bir örnek de bulunuyor. Alt bölümündeki karakteristik tasarımı nedeniyle "anahtar delikli seccade" olarak tanımlanan eser, Türk halı sanatının Avrupa'daki etkisini gösteren örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
Bu tür seccade motiflerinin Rönesans döneminde Avrupalı ressamların çalışmalarında da yer aldığı belirtiliyor. Böylece eser, yalnızca Osmanlı ve Türk dokuma tarihi açısından değil, Avrupa sanat tarihi bakımından da dikkat çekici bir konuma sahip oluyor. Seccadenin yeniden sergilenmesi, ziyaretçilere yüzyıllar önceki bu kültürel etkileşimi yakından görme fırsatı sunacak.
6 SECCADENİN KONSERVASYONU TAMAMLANDI
Atölyede Topkapı Sarayı'ndan getirilen 6 seccadenin konservasyon süreci tamamlanırken, eserlerin sergilenmeye uygun hale getirilmesi için özel panolara dikildiği aktarıldı. Bu eserlerin yanı sıra Yıldız Sarayı'nda sergilenecek 2 tarihi ipek halının da koruma çalışmaları tamamlandı. Konservasyon uygulamasında temel amaç, mevcut eseri değiştirmek yerine onun mevcut dokusunu ve dayanıklılığını korumak olarak belirleniyor.
Özellikle mukavemeti düşük tarihi dokumalarda eksik bölümlerin yeniden yapılması yerine eserin mevcut hali muhafaza ediliyor. Çalışmalar tamamlandığında eserler, müzecilik uygulamaları doğrultusunda ait oldukları saraylara gönderilerek uygun sergileme alanlarında ziyaretçilere sunulacak.
ESKİ DOKUMA TEKNİKLERİ
Daha kapsamlı müdahale gerektiren tarihi halılarda ise restorasyon yöntemi uygulanıyor. Eksik bölümlerin tamamlanmasında eserin kendi dokusuna ve özgün yapısına uygun iplikler hazırlanıyor ve kullanılacak renkler buna göre elde ediliyor. Atkı ve çözgülerin ardından gerekli bölümlere ilmekler işlenerek desen ve renk bütünlüğünün korunmasına dikkat ediliyor.
Böylece yeni eklenen bölümlerin tarihi dokumayla uyumlu olması ve eserin özgün görünümünün mümkün olduğunca korunması hedefleniyor. Restorasyonu tamamlanan eserlerin de ait oldukları saraylara gönderilerek tarihsel bağlamları içinde sergilenmesi planlanıyor.
BÜYÜK HALILARIN RESTORASYONU
Atölyede seccadelerin yanı sıra Dolmabahçe, Beylerbeyi ve Yıldız saraylarına ait farklı tarihi halılar üzerinde de çalışmalar yürütülüyor. Özellikle büyük ölçülere sahip dokumalarda eksik baş, kenar ve orta bölümlerin tamamlanması daha uzun bir çalışma süreci gerektiriyor.
Restorasyon işlemlerinin konservasyona kıyasla daha kapsamlı olması nedeniyle bazı çalışmalar bir ila bir buçuk yıl sürebiliyor. Eserlerin boyutları büyüdükçe kullanılacak malzeme ve işçilik miktarı da artıyor. Uzman ekip, tüm süreç boyunca tarihi halıların özgün dokusuna mümkün olduğunca sadık kalmayı amaçlıyor.
SARAYLARININ HALILARI DA İNCELENİYOR
Milli Saraylar Halı Restorasyon ve Konservasyon Atölyesi'nde farklı dönemlere ait saray halılarının korunmasına yönelik çalışmalar da devam ediyor. Dolmabahçe Sarayı koleksiyonundaki Gördes halısı ile şal desenli halının yanı sıra Beylerbeyi ve Yıldız saraylarından gelen eserler de çalışma programında yer alıyor.
Her eserde önce mevcut durum tespit edilerek uygulanacak yönteme karar veriliyor. Ardından özgün dokumaya uygun iplikler ve renkler hazırlanarak eksik atkı, çözgü ve ilmekler tamamlanıyor. 2007'de Hereke İpekli Dokuma ve Halı Fabrikası'nda kurulan atölye, 2011'den bu yana Yıldız Şale yerleşkesinde saray koleksiyonlarının gelecek kuşaklara aktarılması için çalışmalarını sürdürüyor.
