Antik kentleri, doğal alanları ve kültürel etkinlikleriyle Torbalı, farklı dönemlere ait izleri bir arada barındırıyor. Peki Torbalı hakkında daha önce bunları duymuş muydunuz? Torbalı'nın daha önce belki de hiç keşfetmediğiniz gizli rotaları ve lezzetlerini sizler için derledik. İşte Torbalı'ya gidip de görmeden ve denemeden gitmemeniz gereken 10 şey...
TORBALI İSMİ NEREDEN GELİR?
Torbalı isminin, antik çağın ünlü şehirlerinden biri olan “Metropolis” bir diğer adıyla Triyanna ya da Tripolis’ten aldığı rivayet edilmektedir. Bugünkü yerleşim yerinin yaklaşık 5 kilometre güneyinde yer alan Metropolis Antik Kenti, bu adlandırmanın temel dayanağı olarak gösterilmektedir.
TARİH ÖNCESİNDEN OSMANLI’YA TORBALI
Torbalı, Küçük Menderes Havzası’nda verimli topraklar üzerinde kurulmuştur. Ephessos (Selçuk), Smyrna (İzmir), Kolophon (Değirmendere), Nation (Ahmetbeyli) ve Nif (Kemalpaşa) antik kentleri arasında kalan bölgede MÖ 3000 yıllarında ilk yerleşimin gerçekleştiği bilinmektedir.
Metropolis kentiyle birlikte MÖ 2500 yılında Hititler döneminde gelişme gösteren bölge, MÖ VII. yüzyılda Lydia döneminde en parlak çağını yaşamıştır. Neolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağları’nın ardından Frigya, Lydia, Pers, Roma ve Bizans dönemlerini yaşamıştır.
1071-1317 yılları arasında Selçuklular ve Aydınoğulları egemenliğinde kalan Torbalı, daha sonra Osmanlı yönetimine girmiştir. Türk egemenliğinde bir yönetim birimi statüsü kazanması, 1390 yılında Yıldırım Bayezit’in şehzadesi Ertuğrul Bey’i Aydın’a vali olarak atamasıyla başlamıştır. Bu dönemde Torbalı, İzmir Sancağı’na bağlı bir birim olarak kayıtlara geçmiştir.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE TORBALI
Osmanlı Sultanı Çelebi Mehmet’in 1414 yılında İzmir’i almasının ardından, 1425 yılından sonra İzmir ve çevresi tamamen Osmanlı yönetimi altına girmiştir.
Birinci Dünya Savaşı sonrasında Torbalı, 15 Mayıs 1919 ile 7 Eylül 1922 tarihleri arasında yaklaşık 40 ay işgal altında kalmıştır.
Cumhuriyetin ilanının ardından 20 Nisan 1924 tarihli 491 sayılı Teşkilatı Esasiye Kanunu ile sancaklar kaldırılmış, vilayetler kurulmuştur. Bu düzenleme sonucunda Torbalı, İzmir’e bağlı bir nahiye olmuştur.
26 Haziran 1926 tarih ve 387 sayılı Teşkilatı Mülkiye Kanunu ile Torbalı ilçe statüsü kazanmış, 1927 yılında ise belediye kurulmuştur.
METROPOLİS ANTİK KENTİ
İzmir ili Torbalı ilçesine 12 kilometre uzaklıkta, Yeniköy ile Özbey köyleri arasında yer alan Metropolis Antik Kenti, “Ana Tanrıça Kenti” anlamına gelmektedir. İonia Bölgesi’nin antik kentlerinden biri olan Metropolis, Kaystros (Küçük Menderes) Ovası’na hâkim bir konumda yer almaktadır.
Strabon, Metropolis’i Ege Bölgesi’nin önemli şarap merkezleri arasında saymış ve Smyrna–Ephesos yolu üzerinde, Ephesos’tan 120 stadio uzaklıkta olduğunu belirtmiştir.
ANTİK KENTTEKİ ARKEOLOJİK BULUNTULAR
1989 yılından bu yana yürütülen kazı çalışmalarında, en erken yerleşim izleri akropolde tespit edilmiştir. Erken Tunç Çağı ve MÖ 2. bine ait buluntuların yanı sıra Hitit Dönemi’ne ait bir mühür ele geçirilmiştir.
MÖ 725 yıllarından sonra Helen Dönemi yerleşiminin kurulduğu kentte, Arkaik Dönem’e ait mimari ve seramik kalıntılar bulunmuş, ancak Klasik Dönem’e ait herhangi bir bulguya rastlanmamıştır. Kent, asıl gelişimini MÖ 3. yüzyılda Helenistik Dönem’de yaşamış; bu dönemde stoa, tiyatro ve bouleuterion gibi kamu yapıları inşa edilmiştir.
MÖ 133 yılında Roma hâkimiyetini kabul eden Metropolis’te hamamlar, gymnasiumlar ve zengin konutlar yapılmıştır. Bizans Dönemi’nde ise kent, piskoposluk merkezi olmuş; ekonomik ve askeri nedenlerle küçülmeye başlamıştır.
GÖRÜLMESİ GEREKEN YERLER
“Ana Tanrıça’nın Kenti” olarak bilinen Metropolis Antik Kenti, Torbalı’nın öne çıkan tarihi alanları arasında yer almaktadır. Antik tiyatro, akropolis, mozaikli salon, hamamlar ve çeşitli yapılar ziyaret edilebilmektedir.
Yeniköy’de Sultan Abdülhamid döneminde inşa edilen cami ve okul yapıları da ilçedeki tarihi yapılar arasında bulunmaktadır.
Ayrıca Sultan Abdülhamid tarafından 1879 yılında medrese olarak yaptırılan Seyir Köşkü ile Torbalı Kent Arşivi ve Tanıtım Merkezi de ilçenin tarihine ışık tutan yapılar arasında yer almaktadır.
MAĞARALARIYLA ÖNE ÇIKAN TORBALI
Torbalı, 8 mağarasıyla İzmir’in en fazla mağaraya sahip ilçelerinden biri olarak bilinmektedir. Metropolis Antik Kenti yakınındaki Uyuzdere Mağarası başta olmak üzere, Dümbelek, Maden, Onyx, İncirli, Beşikçi, Güvercinli ve Sarı Kristal mağaraları ilçede yer almaktadır.
DOĞAL GÜZELLİKLER
Torbalı, doğal alanlarıyla da dikkat çekmektedir. Şifalı suyuyla bilinen Dağtekke ve Karaot köyleri, ilçenin kırsal yerleşimleri arasında bulunmaktadır. Suyun Başı Mesire Alanı, Efeoğlu Tabiat Parkı ve İncircik bölgesi doğa alanları arasında yer almaktadır. İlçenin çevresindeki dağlık alanlar yürüyüş parkurlarıyla bilinmektedir.
TORBALI'DA NE YAPILIR?
Torbalı’da geleneksel deve güreşleri, Yörük Şenliği ve Rahvan At Yarışları gibi kültürel etkinlikler düzenlenmektedir. İlçede ayrıca mağaracılık faaliyetleri ve kırsal alan ziyaretleri yapılabilmektedir.
TORBALI'DA NE YENİR?
Torbalı’da Ege mutfağına özgü yemekler yaygın olarak bulunmaktadır. İlçede, bölge mutfağının genel özelliklerini yansıtan lezzetler sunulmaktadır.
