Gençlerde kanser vakaları neden artıyor? Uzmanlardan acil yaşam tarzı çağrısı

KANSER GENÇLERİ DE VURUYOR Kanser, geleneksel olarak ileri yaşla ilişkilendirilirken, son yıllarda 50 yaş altındaki bireylerde bazı kanser türlerinin görülme sıklığında belirgin artışlar raporlandı. 2010 - 2019 dönemi ABD verilerine göre erken başlangıçlı kanserlerin oranı genel olarak yükseliyor; özellikle sindirim sistemi organları bu artışta başı çekiyor.

Türkiye’de de uzmanlar meme, kolorektal, pankreas gibi kanser türlerinde genç yaş grubunda yükselme eğilimi gözlemlendiğini bildiriyor.

HANGİ KANSERLER ÖNE ÇIKIYOR? Genç bireylerde en çok dikkat çeken artışlar arasında kolorektal (kalın bağırsak), meme, pankreas, böbrek ve rahim/endometriyum kanserleri bulunuyor.

Öte yandan, akciğer, mesane ve gırtlak kanserlerinin genç yaşta görülme oranları sabit ya da düşüş eğiliminde.

NEDEN ARTABİLİR? Modern yaşam tarzı değişiklikleri, pek çok epidemik risk faktörünü beraberinde getiriyor. Obezite, sağlıksız beslenme (özellikle işlenmiş gıdalar, kırmızı et, şekerli içecekler), hareketsizlik ve uzun süreli oturmuş yaşam tarzı bu artışın temel tetikleyicileri olarak görülüyor. Ayrıca bu faktörler, kronik iltihaplanmayı tetikleyerek hücrelerde mutasyon riskini artırabilir

ÇEVRESEL RİSKLER Çevresel maruziyetler hava kirliliği, pestisitler, kimyasal atıklar, endüstriyel kirleticiler genç yaşta kanser riskini artırabilen faktörler arasında sayılıyor.

Ayrıca mikroorganizma kaynaklı mutajen etkiler de araştırılıyor: yeni bir çalışma, bağırsakta bulunan bazı E. coli dağları tarafından üretilen toksin colibactin’in DNA’da mutasyonlara yol açabileceğini ve erken başlangıçlı kolon kanseri ile ilişkilendirilebileceğini öne sürdü.

GENETİK YATKINLIK VE BİYOLOJİK YAŞLANMA Bazı bireylerde genetik yatkınlık (BRCA, mismatch repair mutasyonları gibi) etkili olabilir ancak artışın çoğu vakada bilinen mutasyonlarla açıklanamaz görünüyor Araştırmacılar, biyolojik yaşlanmanın hızlanması kavramını da tartışmaya açıyor; bazı genç bireylerin hücresel düzeyde daha hızlı yaşlandığı ve bu yüzden kanser gelişimine daha açık olduğu belli senaryolarda öne sürülüyor.

TARAMA VE TEŞHİS DEĞİŞİKLİKLERİ Bazı uzmanlar, artan teşhis oranlarının bir kısmının erken tarama, tanı tekniklerinin gelişimi ve klinik farkındalığın yükselmesiyle açıklanabileceğini söylüyor. Öte yandan, ölüm ve metastaz oranlarının sabit kalması; bazı tanıların “aşırı teşhis” olabileceği tartışmasını da beraberinde getiriyor.

ETKİSİ VE SONUÇLARI Genç yaşta kanser tanısı almak, uzun vadeli yaşam kalitesi, doğurganlık, psikolojik ve ekonomik etkiler açısından büyük yüke sahiptir. Uzun süreli tedavi gereksinimleri, ikincil kanser riski, kalp hastalığı gibi komplikasyonlar riski bu grupta daha kritik hale gelir.

UYARI VE GELECEĞE BAKIŞ Kanser gençleri vuruyor, ama bu eğilim durdurulamaz değil. Tarama stratejileri, risk faktörü kontrolü ve toplum sağlığı politikaları birlikte ele alınmalı. Araştırmalar hâlâ bu artışın tam nedenini çözmeye çalışıyor; ama yaşam tarzı değişimleri şimdiden güçlü müdahale alanları olarak öne çıkıyor.