Türkiye'nin gelişimindeki büyük adım: Şapka Kanunu hakkında bilinmesi gereken 10 şey

ŞAPKA KANUNU'NUN AMACI Şapka Kanunu, 25 Kasım 1925 tarihinde kabul edilen ve erkeklerin baş örtme uygulamalarını Batı normlarına uygun hâle getirmeyi amaçlayan kanunî düzenlemedir. Kanun, fes yerine şapkanın kullanılmasını zorunlu kılmıştır.

KABUL EDİLME GEREKÇESİ Şapka Devrimi, toplumsal modernleşme sürecinin bir parçası olarak dinî simge haline gelmiş fesin yerine şapkanın kabul edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bazı çevreler fesin terk edilmesini dinin elden gittiği şeklinde yorumlayarak protestolara neden olmuştur.

MESLEKİ KIYAFETLERDE DEĞİŞİM Kanun öncesinde Ankara’daki Cumhuriyet Birlikleri, jandarma ve deniz birlikleri “güneşlikli başlık”lar kullanmaya başlamış, çeşitli devlet daireleri ve okullarda yeni başlıklar ve kasketler giyilmiştir. İstanbul Galata Bekçileri de yeni başlıkları ilk kullananlar arasında yer almıştır.

KADINLARDA BAŞLIK DEĞİŞİMİ 21 Şubat 1925’te İstanbul Kızılay Özel Hemşire Okulu’nda hemşire öğrenciler, hemşire Esma Deniz’in öncülüğünde peçe yerine şapka takmaya başlamıştır.

HUKUKİ DÜZENLEMELER 25 Kasım 1925’te kabul edilen 671 No’lu “Şapka İktisası Hakkında Kanun” ile TBMM üyeleri ve memurların şapka giymesi zorunlu hâle getirilmiş, halkın fes kullanımı yasaklanmıştır. Kanun, 28 Kasım 1925’te Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

ATATÜRK'ÜN ŞAPKA NUTKU Mustafa Kemal Paşa, 1925 yazında İnebolu ve Kastamonu gezisinde şapka giyerek değişikliği halka göstermiştir. 27 Ağustos 1925’te İnebolu’da yaptığı “Şapka Nutku”nda şapkanın kullanımını savunmuştur.

BAKANLAR KURULU'NUN ONAYI 1 Eylül 1925’te Ankara’ya dönen Mustafa Kemal Paşa’yı karşılayanların şapkalı olması üzerine, 2 Eylül 1925’te memurlara şapka giyme zorunluluğu getiren 2431 numaralı Bakanlar Kurulu kararnamesi çıkarılmıştır. Aynı gün, din adamı dışındaki kişilerin cübbe ve sarık giymesi yasaklanmıştır.

YASAYA DİRENİŞ Kanun, Erzurum, Kayseri, Sivas, Rize ve Maraş gibi Anadolu illerinde protestolara yol açmış, bazı bölgelerde sıkıyönetim uygulanmıştır. Tutuklamalar ve idam cezalarıyla yasa karşıtlarına müdahale edilmiştir.

DEVRİMİN SANATA ETKİSİ 25 Kasım 1925’te ilan edilen Şapka Devrimi, çağdaş Türk resim sanatında da etkili olmuş, ressam Orhan Çelik tarafından tarihî olgu figüratif soyutlama biçiminde resimlere aktarılmıştır.

ŞAPKA KANUNU'NUN GÜNÜMÜZDE ÖNEMİ Şapka Kanunu, 1982 Anayasası’nın 174. maddesine göre “inkılap kanunları” arasında yer almakta ve anayasaya aykırılığı iddia edilip iptal edilememektedir. Modern Türkiye’nin sembolik ve hukuki değişikliklerinden biri olarak kabul edilmektedir.