İzmir yöresine özgü halk oyunları ve çocuk oyunları, zeybek kültürü başta olmak üzere farklı ilçelerde yapılan derlemelerle günümüze taşınan önemli bir kültürel miras olarak öne çıkıyor. İzmirlilerin bile daha önce duymadığı o oyunları sizler için derledik. İşte İzmir'de oynanan halk oyunları ve pek bilinmeyen o çocuk oyunları.
İzmir ve çevresinde yüzyıllardır oynanan halk oyunları, zeybek kültürünün ağır ve gösterişli örnekleriyle birlikte çocuk oyunlarını da kapsayan geniş bir folklor birikimi sunuyor.
İZMİR ZEYBEK KÜLTÜRÜYLE ŞEKİLLENİYOR
İzmir, Ege Bölgesi’nin batı ucunda yer alması nedeniyle yörede oynanan halk oyunlarında ağırlıklı olarak ağır zeybek türleriyle öne çıkıyor.
İzmir merkez ve köylerinde ağır ve ağdalı zeybek figürleri ile zeybek türkülerine sıkça rastlanıyor.
HALK OYUNLARI KURUMSALLAŞTI
İzmir’i diğer yörelerden ayıran önemli özelliklerden biri, halk oyunlarının kurumsallaşmış olması olarak gösteriliyor.
İlde faaliyet gösteren konservatuvarlar sayesinde İzmir yöresi halk oyunları belirli bir disiplin ve sahne düzenine kavuşturuldu.
Bu çalışmalarla yöre oyunları kalite ve sunum açısından gelişti.
TÜRKİYE GENELİNDE DİKKAT ÇEKİYOR
Halk oyunları açısından İzmir; güçlü alt yapısı, sahne düzeni, farklı kostümleri ve derlenen oyun çeşitliliğiyle Türkiye genelinde ekol kabul edilen yöreler arasında yer alıyor.
Birçok başarıya imza atan İzmir, bu alanda öncü illerden biri olarak gösteriliyor.
İZMİR YÖRESİ OYUNLARI ÇEŞİTLİLİK GÖSTERİYOR
İzmir yöresinde oynanan halk oyunları arasında İki Parmak (Cumaovası, Ödemiş), Kostak Ali, Sürmeli, Ötme Bülbül (Seferihisar, Cumaovası), Sebayi, Kırmızı Buğday, Soğuk Kuyu, Gökçen Efe, Sinan Ağa, Zahide Molla, Karyolamın Demiri, Gündoğdu ve Baylan Cemile yer alıyor.
Bunun yanı sıra Bergama Konakları, Entarisi Mavili, Al Basma, Kız Harmandalısı, Bergama Zeybeği, Harmandalı, Bergama Bengisi, Güvende, Arpazlı, Dağlı, İsmailli, Jandarma, Nacakoğlu, Kasnak Zeybeği, Kordon Zeybeği, Meydan Zeybeği ve Koca Solak gibi birçok oyun da yörede oynanıyor.
Oyunlar çoğunlukla 9/8 ve 9/4’lük ritimlerle icra ediliyor.
HALK OYUNLARINI KİMLER DERLEDİ?
İzmir’de halk oyunlarının derlenmesinde Vehbi Yazıcıoğlu, İsmail Özboyacı, Ali İhsan Güngül, Zilli Musa, Sandık Efe, Kemal Ergen, İbrahim Ünlü, Feyzullah Çakı ve Hasan Türken gibi isimler kaynak kişi olarak öne çıkıyor.
BERGAMA VE KOZAK YÖRESİNİN AĞIRLIĞI HİSSEDİLİYOR
Yörede Bergama ilçesinin belirgin bir ağırlığı bulunuyor. Bu durum, Kozak yöresinin kültürel derinliğinden kaynaklanıyor.
Menemen ve Ödemiş köyleri de oyunların derlendiği diğer önemli merkezler arasında yer alıyor. Son yıllarda Kemalpaşa, Menderes, Mordoğan ve Selçuk ilçelerinde de yeni derleme çalışmaları yapıldı.
ZEYBEK OYUNLARI TARİHSEL SÜREÇTE ŞEKİLLENİYOR
Zeybek kültürü, Osmanlı döneminde efelik kurumu ve Yörük topluluklarıyla şekillendi. Ege Bölgesi denildiğinde efe ve zeybek kavramları ön plana çıkarken, mertlik, cesaret ve haksızlığa karşı duruş bu oyunların temel karakterini oluşturuyor.
Zeybek ezgileri tartımına göre “ağır” ve “yürük” olarak ayrılırken; kadın zeybeği, kent zeybeği ve kır zeybeği gibi sınıflandırmalar da bulunuyor.
İzmir, Aydın, Muğla ve Manisa ile birlikte en ağır ve gösterişli zeybeklerin oynandığı iller arasında yer alıyor.
OYUN FİGÜRLERİ FARKLILIK GÖSTERİYOR
Zeybek oyunlarında figürler, oyuncunun duygu ve becerilerine göre farklılık gösteriyor. Oyunlar açık alanlarda davul-zurna, kapalı alanlarda ise bağlama eşliğinde oynanıyor. Oyunların başlangıcında “gezinleme” adı verilen serbest bölüm bulunuyor.
ZEYBEK OYUNLARININ BİLİNEN TÜRLERİ
İzmir ve çevresinde bilinen zeybek oyunları arasında Arpazlı, Bergama Zeybeği, Çandarlı Zeybeği, Harmandalı, Karaburun Zeybeği, İki Parmak Zeybeği, Koca Solak, Kozak Zeybeği, Nacakoğlu Zeybeği, Ödemiş Zeybeği, Ötme Bülbül Zeybeği, Sepetçioğlu, Soğukkuyu Zeybeği ve Zahide Molla Zeybeği bulunuyor.
İZMİR'DEKİ ÇOCUK OYUNLARI NELERDİR?
İzmir ve çevresinde çocuk oyunları da kültürel mirasın önemli parçaları arasında yer alıyor. Battı oyunu, cıngırşak, kırançelik, med değnek, süt pişti, yüzük oyunu, üç taş, yedi kule, ip atlama ve meşe oyunları yörede bilinen çocuk oyunları arasında bulunuyor.
NESİLDEN NESLE AKTARILIYOR
Kırançelik Oyunu ve “Ana Beni Kurda Kuşa Verme” gibi oyunlar, belirli yaş aralıklarında açık alanlarda oynanarak kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Oyunlar, belirli araç-gereçler ve kurallar çerçevesinde oynanıyor ve sosyal etkileşimi destekliyor.
