Pelin PEKEDİS - EGE TELGRAF/ Bilimsel sınıflandırmada Amaryllidaceae (nergisgiller) familyasına ait olan Nergis, doğada özellikle Akdeniz havzasında yayılım gösterir. Avrupa kökenli kabul edilse de İspanya ve Portekiz tür zenginliği açısından başı çeker. Türkiye’de ise özellikle Ege kıyılarında doğal olarak yetişir; İzmir’in Karaburun ve Mordoğan çevresi nergisle anılır. Dünya genelinde üretim ve ticarette ise Hollanda ilk sıradadır.
BOTANİK KİMLİĞİ VE GÖZ ALICI ÖZELLİKLERİ
Nergis, soğanlı bir bitkidir. Yaprakları doğrudan soğandan çıkar, sapları 20 ila 80 santimetreye kadar uzayabilir. Bir dal üzerinde birden fazla çiçek açabilir. Taç yaprakları genellikle beyaz ya da sarıdır; ortasında turuncuya veya koyu sarıya çalan bir “göz” kısmı bulunur. Hibrit türlerle birlikte farklı tonlara da rastlanabilir. Türkiye’de yaygın türlerden biri olan Narcissus poeticus, özellikle Ege Bölgesi’nde yetiştirilir. Halk arasında bazı bölgelerde fulya, bazı yerlerde ise aşk çiçeği olarak anılır. Kastamonu’nun İnebolu ilçesinde “zellankadef” adıyla bilinir; bu isim Azerbaycan ve Urdu dilinde de nergis için kullanılır. En belirgin özelliği ise hiç kuşkusuz kokusudur. Yoğun, parfümsü ve ferahlatıcı… Kışın kasvetini dağıtan bir koku adeta.
BİR EFSANEDEN DOĞAN ÇİÇEK
Nergis ismini, Yunan mitolojisindeki Narcissus (Narkissos) efsanesinden alır. Rivayete göre yakışıklılığı dillere destan olan Narkissos, suya baktığında kendi yansımasına âşık olur. Gözlerini kendinden alamaz, o yansımanın başında eriyip gider. Öldüğü yerde ise zarif bir çiçek açar. Bu nedenle nergis zaman zaman kendini beğenmişlikle ilişkilendirilse de aslında daha derin anlamlar taşır. Güzelliği, yeniden doğuşu, zarafeti ve kimi zaman karşılıksız aşkı simgeler. Birine nergis hediye etmek, “Sana hayranım” demenin en zarif yollarından biridir.
NERGİS ÇİÇEĞİ NE ZAMAN AÇAR?
Nergis kış ve ilkbahar başı çiçeğidir. Genellikle Ocak ayında açmaya başlar ve Mart sonuna kadar çiçekli kalır. Ilıman iklimlerde Kasım sonu gibi erken açan türlerine de rastlanabilir. Soğuğa dayanıklıdır; hatta sağlıklı çiçeklenme için kışın belirli bir süre soğuklanma ihtiyacı vardır. Kışın en sert günlerinde bile toprağı yarıp çıkması, onu adeta baharın habercisi yapar.
HASSAS AMA KAPRİSSİZ
Nergis yetiştirmek sandığınızdan daha kolaydır. Ancak birkaç temel noktaya dikkat etmek gerekir. Saksı seçimi çok geniş olmamalıdır. Saksının tabanına taş yerleştirilerek drenaj sağlanmalı, torf ve perlit karışımı bahçe toprağıyla harmanlanmalıdır. Soğan, kök kısmı aşağıda, sivri ucu yukarıda kalacak şekilde yerleştirilir ve üzeri toprakla kapatılır. Hafif sulama yeterlidir. Toprağın nemli kalması önemlidir; fakat aşırı sulama çürümeye yol açabilir. Genel olarak üç-dört günde bir kontrol edilip azar azar sulanması uygundur. Çiçekler dökülüp yapraklar tamamen sarardıktan sonra sulama kesilmelidir. Nergis mevsimlik bir çiçek olduğu için saksı ve toprak değişimine ihtiyaç duymaz. Çiçeklenme döneminde toprağın kurumasına izin verilmemelidir. Eğer çiçek açma zamanı geldiği halde açmıyorsa, yeterince soğuk görmemiş olabilir. Bu durumda serin bir ortam ve uygun ışık desteği önemlidir; gerekirse az miktarda organik gübre kullanılabilir.
SOĞANLARI SAKLAMAK VE YENİDEN KULLANMAK
Nergis soğanları bir yıl dinlendirilmelidir. Çiçeklenme bittikten sonra yaprakların tamamen sararması beklenir. Temmuz-Ağustos aylarında soğanlar topraktan dikkatlice çıkarılır, temizlenir ve kuru, loş, havadar bir yerde saklanır. Aynı soğan ertesi yıl tekrar kullanılabilir; ancak çiçek vermiş soğan hemen yeniden dikildiğinde ertesi yıl çiçek açmayabilir. Soğanlar zamanla irileşir ve diplerinden yavru soğanlar oluşturur. Bu yavrular ayrılarak yeni saksılara dikilebilir. Böylece nergis en sağlıklı şekilde çoğaltılmış olur. Çoklu dikim yapılacaksa aralarında yaklaşık 20 santimetre mesafe bırakmak gelişim açısından faydalıdır.
HASAT VE DAYANIKLILIK
Nergis, hasat edildikten sonra da açabilen nadir çiçeklerdendir. Çiçek üzerindeki zar yapısı yarıldığında, tam açmasını beklemeden kesilebilir. Toplandıktan sonra su dolu kovada bekletilmesi tazeliğini korumasını sağlar. Suyun sık sık değiştirilmesi gerekir. Ancak şunu unutmamak gerekir: Nergis soğanı zehirlidir ve kesinlikle yenmemelidir.
NERGİSİN FAYDALARI VE UYARILAR
Nergis çiçeğinin kokusu aromaterapide sakinleştirici etki gösterir. Genzi açıcı ve ferahlatıcıdır; kapalı ortamlarda doğal bir oda kokusu gibi etki eder. Geleneksel kaynaklarda baş ağrısını hafiflettiği, bazı cilt sorunlarında ve belirli rahatsızlıklarda kullanıldığı belirtilse de bu tür uygulamalar mutlaka uzman kontrolünde olmalıdır. Psikolojik olarak ise bulunduğu ortama huzur ve tazelenme hissi katar. Kışın gri günlerinde açan sarı-beyaz taç yaprakları, insana umut verir.
EVDE NERGİS YETİŞTİRİLİR Mİ?
Evet. Nergis hem bahçede hem de ev ortamında rahatlıkla yetiştirilebilir. Serin, aydınlık ve rüzgârdan korunmuş alanları sever. Çok sıcak ve havasız ortamlar çiçeğin çabuk solmasına neden olabilir. Kasım ile Ocak arası soğan dikimi için en ideal dönemdir. Bir pencere kenarında açan bir nergis, yalnızca bir çiçek değildir. O, mitolojik bir hikayenin hatırası, kışın içindeki bahar umudu ve zarafetin somut halidir. Ona iyi baktığınızda, her yıl yeniden doğuşuna tanıklık edersiniz.