Son dönemde ikili ilişkilerde sıkça gündeme gelen gaslighting, bir kişinin karşısındaki bireyin algılarını, anılarını ve düşüncelerini sistematik biçimde çarpıtması olarak tanımlanıyor. Bu yöntem, mağdurun kendi hafızasını ve muhakeme gücünü sorgulamasına neden oluyor. Uzmanlar, bu sürecin psikolojik şiddet vakalarının temelini oluşturduğunu ve özellikle narsistik istismar döngüsünde sıkça görüldüğünü belirtiyor.
KAVRAMIN ORTAYA ÇIKIŞI
Gaslighting terimi, İngiliz yazar Patrick Hamilton’ın 1938 yılında kaleme aldığı ‘Gas Light’ adlı tiyatro oyunundan geliyor. Oyunda, eşinin gerçeklik algısını bozmak amacıyla gaz lambasının ışığını her gün biraz daha kısan ve kadının akıl sağlığından şüphe etmesini sağlayan bir karakterin hikayesi anlatılıyor.
GASLIGHTING YAPAN KİŞİ NASIL DAVRANIR?
Manipülatörün temel amacı ilişkide kontrolü ele geçirmek olarak ifade ediliyor. Bu kişiler, kendi güvensizliklerini veya geçmiş travmalarını örtmek amacıyla karşı tarafa baskı uygulayabiliyor. Özellikle narsistik kişilik bozukluğu veya antisosyal kişilik bozukluğu tanısı alan bireylerde bu davranış kalıbına daha sık rastlandığı belirtiliyor.
EN SIK KULLANILAN MANİPÜLASYON YÖNTEMLERİ
Gaslighting sürecinde en sık başvurulan yöntemlerden biri kesin inkâr stratejisi. Kişi, söylediği sözleri veya yaptığı eylemleri reddederek mağdurun hafızasından şüphe etmesine yol açıyor. Olayları çarpıtmak ve yaşananları kendi lehine yeniden anlatmak da yaygın yöntemler arasında yer alıyor. Mağdurun duygularını küçümsemek, "çok hassassın" veya "abartıyorsun" gibi ifadelerle tepkilerini geçersiz kılmak da sık görülen taktikler arasında bulunuyor. Sürekli eleştiri ve aşağılama ile mağdurun direncinin zamanla kırıldığı belirtiliyor.
GASLIGHTING BELİRTİLERİ NELERDİR?
Uzmanlara göre bu sürece maruz kalan kişilerde belirgin davranış değişiklikleri görülüyor. "Acaba yanlış mı anladım?", "Sorun bende mi?" gibi sorular kişinin zihnini sürekli meşgul edebiliyor. Karar verme yetisinin zayıflaması, basit konularda dahi tereddüt yaşanması, sık özür dileme ve içine kapanma en yaygın belirtiler arasında yer alıyor. Kişi zamanla sosyal çevresinden uzaklaşarak yalnızca manipülatörün onayına ihtiyaç duyan bir psikolojiye sürüklenebiliyor.
PSİKOLOJİK ŞİDDETİN ETKİLERİ
Uzun süreli manipülasyon ciddi psikolojik tahribatlara yol açabiliyor. Özgüven kaybı, kronik kaygı bozukluğu ve depresyon en sık görülen sonuçlar arasında gösteriliyor. Gerçeklik algısının bozulması, kişinin ilerleyen dönemlerde kuracağı ilişkilerde de güvensizlik yaşamasına neden olabiliyor.
GASLIGHTING İLE NASIL MÜCADELE EDİLİR?
Uzmanlara göre bu döngüden çıkmanın ilk adımı farkındalık kazanmak. Kişinin yaşadıklarının bir manipülasyon süreci olduğunu kabul etmesi gerekiyor. Şüpheli durumların not edilmesi veya kayıt altına alınması öneriliyor. Yaşananların güvenilir bir dost ya da aile üyesiyle paylaşılması, dışarıdan bir bakış açısı kazanılması açısından önemli görülüyor. Mümkünse manipülatörle iletişimin kesilmesi ve fiziksel ile duygusal mesafe konulması gerektiği belirtiliyor.
PROFESYONEL DESTEK VURGUSU
Bu sürecin tek başına atlatılmasının zor olabileceği ifade ediliyor. Uzmanlar, profesyonel psikolojik destek alınmasının kaybedilen özgüvenin yeniden kazanılması ve gerçeklik algısının onarılması açısından kritik rol oynadığını belirtiyor.
KARAR