AHMET BUĞRA TOKMAKOĞLU-EGETELGRAF/ İzmir’in Aliağa ilçesindeki Güzelhisar’ın, XVI. yüzyılda Saruhan Sancağı’na bağlı önemli bir kaza merkezi olduğu ve geniş bir bölgeyi kapsadığı belirtiliyor.
GÜZELHİSAR TARİHİ
XVI. yüzyılda Güzelhisar-ı Menemen Kazası’nın Saruhan Sancağı’na bağlı bir kaza olduğu ve sancağın kuzeybatısında bulunduğu ifade ediliyor. Bölgenin, Bakırçay Vadisi çevresinde stratejik bir konumda yer aldığı belirtiliyor.
BUGÜNKÜ ALİAĞA VE BERGAMA’YI KAPSIYORDU
Tarihi kayıtlara göre Güzelhisar-ı Menemen Kazası’nın sınırlarının günümüzde İzmir’in Aliağa ilçesi ile Bergama ilçesinin bazı bölümlerini kapsadığı aktarılıyor. Avunduk, Eğrigöl, Kulfallı ve Örlemiş gibi yerleşimlerin bu yapıya bağlı olduğu belirtiliyor.
İDARİ YAPI ZAMANLA DEĞİŞİM GEÇİRDİ
XIX. yüzyılda Güzelhisar’ın kaza niteliğini kaybederek Menemen Kazası’na bağlı nahiye merkezine dönüştüğü ifade ediliyor. XX. yüzyılda ise Aliağa’nın sanayi merkezi olarak gelişmesiyle 1982 yılında ilçe olduğu, Güzelhisar’ın da Aliağa’ya bağlı bir belde haline geldiği belirtiliyor.
YERLEŞİM NEOLİTİK DÖNEME KADAR UZANIYOR
Güzelhisar’ın bulunduğu bölgede insan yerleşiminin Neolitik Dönem’den itibaren görüldüğü aktarılıyor. XIII. yüzyıldan sonra bölgenin Türk hakimiyetine geçtiği ve Saruhanoğulları döneminde önemli bir yerleşim merkezi olarak geliştiği ifade ediliyor. 1313 yılında Saruhan Bey’in Manisa’yı almasının ardından bölgedeki hakimiyetin kıyıya kadar genişlediği, Güzelhisar’ın da bu süreçte gelişen merkezlerden biri olduğu belirtiliyor. Güzelhisar’ın denizden içeride ve korunaklı yapısıyla dikkat çektiği aktarılıyor.
OSMANLI DÖNEMİNDE KAYIT ALTINA ALINDI
Osmanlı hakimiyetiyle birlikte Güzelhisar ve çevresinde toprakların ve nüfusun kayıt altına alındığı ifade ediliyor. Özellikle XVI. yüzyıla ait Tapu Tahrir Defterleri’nin bölgenin sosyal ve ekonomik yapısına ilişkin önemli bilgiler sunduğu belirtiliyor.
40’TAN FAZLA KÖY VE MEZRA BAĞLIYDI
Kaynaklarda Güzelhisar Kazası’na bağlı 40’tan fazla köy ve mezra isminin geçtiği aktarılıyor. 1530 tarihli vergi kayıtlarına göre en kuzeyde Eğrigöl, güneyde ise Şehitkemal yerleşimlerinin bulunduğu ifade ediliyor.
ANTİK KENTLER DE SINIRLAR İÇİNDE YER ALDI
Aigai, Elaia, Gryneion, Kyme, Myrina ve Titnaios gibi önemli antik kentlerin de dönemin Güzelhisar Kazası sınırları içerisinde yer aldığı belirtiliyor. Bölgenin tarih boyunca ticaret, yerleşim ve ulaşım açısından önem taşıdığı vurgulanıyor.
