Türkiye'ye yıllar önce ithal süs bitkileriyle giriş yaptığı değerlendirilen Turunçgil Teke Böceği, Karadeniz'deki yayılımını sürdürüyor. Halk arasında "Drakula böceği" olarak bilinen zararlı, başta fındık olmak üzere çok sayıda ağaç türünde ciddi zarara yol açabiliyor.
Trabzon'da uzun süredir sürdürülen mücadele çalışmalarının ardından böceğin son olarak Rize'nin Fındıklı ilçesinde görülmesi bölgede yeni bir alarm oluşturdu. Zararlının tespit edildiği bölgede karantina tedbirleri uygulanmaya başlanırken, ekiplerin inceleme ve mücadele çalışmaları devam ediyor.
ZARARLI BÖCEK TÜRKİYE'YE BİTKİ MATERYALLERİYLE GİRDİ
Anavatanı Uzak Doğu olan Turunçgil Teke Böceği'nin Türkiye'ye ithal edilen süs bitkileriyle giriş yaptığı değerlendiriliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı koordinesinde yürütülen çalışmalar kapsamında, zararlının görüldüğü bölgelerde karantina uygulamaları gerçekleştiriliyor.
Özellikle Karadeniz'deki fındık alanlarında görülmesi nedeniyle böceğin bölgedeki tarımsal üretim açısından oluşturduğu risk yakından takip ediliyor.
AĞACIN İÇİNDE GALERİLER AÇARAK SU VE BESİN İLETİMİNİ ENGELLİYOR
Turunçgil Teke Böceği yumurtalarını ağaçların kök kısmına yakın alt gövdelerine bırakıyor. Yumurtalardan çıkan larvalar ise ağacın kambiyum, öz odun ve diri odun bölümlerinde oval biçimli ve derin galeriler açıyor.
Larvaların oluşturduğu bu galeriler, ağacın su ve besin iletimini engelliyor. Zararın ilerlemesiyle birlikte dallarda kurumalar meydana gelirken, ağacın verimi de düşüyor. İleri aşamalarda ise ağacın tamamen kaybedilmesi mümkün olabiliyor.
TÜRKİYE'DE İLK KEZ 2014 YILINDA TESPİT EDİLDİ
KTÜ Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı'nda Araştırma Görevlisi İsmet Harman, Turunçgil Teke Böceği'nin Uzakdoğu kökenli olduğunu belirtti.
Harman: "Ana vatanı Çin, Japonya ve Kore'dir. 2000'li yıllarda bitki materyallerinin taşınması ile Avrupa'ya giriş yapmış ve ardından Fransa, Hollanda, Birleşik Krallıklar ve Danimarka gibi birçok Avrupa ülkesinde yayılmıştır. Ülkemizde ise ilk kez 2014 yılında İstanbul Şile Kumbaba Fidanlığı'nda tespit edilmiş ve mevcut durumda ülkemizde İstanbul, Antalya, Sakarya, Bartın, Diyarbakır, Trabzon ve son olarak Rize‘de görülmüştür. Trabzon'da ilk kez 2016 yılında Esiroğlu‘nda bulunan Atasu fidan depolama alanında tespit edildi. Ardından çevredeki fındık bahçelerinde de türün görüldüğü ve yoğun zararlar yaptığı bilinmektedir. Bu tür anavatanında turunçgilde yoğun olarak zarar yaptığı bilinmekle birlikte Avrupa'da ve ülkemizde 87 cinse ait 180'den fazla türde zarar yaptığı bilinmekte. Dolayısıyla yalnızca fındık değil aslında Akçaağaçtan Kavak ağacına, At kestanesinden Çınar'a kadar ve fındık, kiraz gibi birçok hem ormanda hem park bahçelerde kullanılan süs bitkilerinde hem de tarımda kullanılan bitkilerde zarar yapmaktadır. Samsun, Trabzon ve son görüldüğü Rize'de özellikle fındık alanlarını tercih etmesi ile dikkatimizi çekmektedir. Buralarda tespit edildikten sonra ilgili kurumlar tarafından gerekli müdahale ve mücadele yöntemlerinin uygulandığını ve başarı ile sonuçlandığını biliyoruz. Ancak bu gelecek için özellikle fındık yetiştiriciliğinin önemli olduğu Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon gibi illerimizde özellikle dikkat edilmesi ve hızlı bir şekilde mücadele çalışmalarının gerçekleştirilmesi gereken bir böcek türü olduğunu söyleyebiliriz" dedi.
TRABZON'DA 2016 YILINDAN BU YANA MÜCADELE SÜRÜYOR
Turunçgil Teke Böceği, Trabzon'da ilk kez 2016 yılında Esiroğlu'ndaki Atasu fidan depolama alanında tespit edildi. Daha sonra çevredeki fındık bahçelerinde de görülmeye başlayan zararlının yoğun zarar verdiği belirlendi.
Trabzon'da yıllardır devam eden çalışmalarla zararlının yayılışının önemli ölçüde kontrol altına alındığı belirtilirken, böceğin Rize'nin Fındıklı ilçesinde de tespit edilmesi üzerine bölgede yeni mücadele çalışmaları başlatıldı.
Uzmanlar, özellikle fındık üretiminin yoğun olduğu Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon gibi illerde zararlıya karşı hızlı şekilde önlem alınması gerektiğine dikkat çekiyor.
BÖCEĞİN BOYUTU 4 SANTİMETREYE KADAR ULAŞABİLİYOR
Turunçgil Teke Böceği'nin bölgede özellikle haziran sonu ile ağustos sonu arasında ergin olarak görülebildiği belirtiliyor. Böceğin boyu yaklaşık 1,5 ile 4 santimetre arasında değişiyor.
Parlak siyah renkte olan böceğin üzerinde çok sayıda beyaz leke bulunuyor. Teke böceklerinde olduğu gibi geriye doğru uzanan antenlere sahip olan zararlı, antenlerinin uzunluğu nedeniyle dikkat çekiyor.
Böceğin varlığı yalnızca ergin bireylerle değil, larva döneminin ardından ağacın kök ve köke yakın alt gövde kısmında oluşan yaklaşık 1 lira büyüklüğündeki çıkış delikleriyle de anlaşılabiliyor.
"ÇOK TEHLİKELİ BİR ZARARLI"
İsmet Harman, Turunçgil Teke Böceği'nin fındık ağaçları açısından oluşturduğu tehlikeye dikkat çekerek, zararlının tek bir larvasının dahi bir fındık dalını öldürebileceğini ifade etti.
Harman: "Haziran sonu ile Ağustos sonu arasında bölgemizdeki fındık alanlarında biz bu türü ergin olarak görebiliriz. Bu tür yaklaşık 1.5-4 cm boyutunda oluyor. Teke şeklinde arkaya doğru kendi boyu uzunluğunda bazen de kendi boyundan daha uzun antenleri olan üzeri parlak siyah renkli ve birçok beyaz lekesi bulunan bir teke böceği. Zaten adını da antenlerinin geriye doğru ve teke gibi olmasından alıyor. Bu türü öncelikle erginlerinden tanıyabiliriz ya da kış boyu larva döneminde zarar yaptıktan sonra ergin olarak çıkış yaptığı kök ve köke yakın alt gövde kısmındaki bir TL büyüklüğündeki çıkış deliklerinden bu türü tanıyabiliriz. Bilinçli bir toplum olarak bu türün herhangi bir belirtisini gördükten sonra ilk olarak hızlı bir şekilde ilgili kurum mercilere ve belediyelere bu türün alanımızda ya da arazimizde olduğunu hızlı bir şekilde gidip bildirmek gereklidir. Bunun dışında tabi türle ilgili yapılan farklı biyolojik mücadele yöntemleri bulunuyor. Ancak, bu türle ilgili yapılabilecek en kesin ve net çözüm eradikasyon çalışmalarıdır. Türün alanda tespit edildiği an hızlı bir şekilde önlem almak amacıyla alana gidip kökle birlikte alandaki ağacın tamamen çıkarılması ve orada yonga haline getirilerek hızlı bir şekilde imha edilmesi, yakılması gereklidir. Yoksa ben bunu alayım, evime götüreyim, yakacak odun olarak kullanırım gibi bekletmek kesinlikle çok tehlikelidir. Bulunduğu alanda hızlı bir şekilde eradikasyon çalışmasının başarılı uygulanarak gerekli materyalin yakılması gereklidir. Aslında bu çok tehlikeli bir zararlı. Böceğin sadece bir larvası bile fındığın bir dalını öldürmeye yetecek niteliktedir. Bir ocakta yalnızca bir erginin bıraktığı yumurtalar tamamen ocağı kurutabilir. Kahverengi kokarca gibi doğrudan meyve veya fındık verimini etkilemekten ziyade doğrudan ağacı öldürdüğü için çok daha tehlikeli bir durumda diyebiliriz. Bunun için bir an önce önlemlerin alınması ve özellikle halkın bir yerden bir yere fidan taşımamasına ve özellikle görüldüğü bölgeden başka bir alana fidan taşınmaması konusunda hassasiyet göstermesi çok çok önemli" ifadelerini kullandı.
MÜCADELEDE EN KESİN ÇÖZÜM ERADİKASYON OLARAK GÖSTERİLİYOR
Uzmanlara göre Turunçgil Teke Böceği'nin tespit edildiği alanlarda en kesin mücadele yöntemi eradikasyon çalışmaları olarak değerlendiriliyor. Bu kapsamda zararlının bulunduğu ağacın köküyle birlikte alandan çıkarılması, yonga haline getirilerek hızlı şekilde imha edilmesi ve yakılması gerektiği belirtiliyor.
Böceğin bulunduğu ağacın yakacak odun olarak kullanılmak üzere başka bir yere taşınmasının ise zararlının farklı alanlara yayılmasına neden olabileceği ifade ediliyor.
FINDIK ÜRETİCİLERİ BU BELİRTİLERE DİKKAT ETMELİ
Yetkililer, üreticilerin fındık bahçelerinde zararlının varlığına işaret edebilecek belirtilere karşı dikkatli olmalarını istedi. Ağaç gövdelerinde açılmış yuvarlak delikler, ağaç diplerinde görülen talaş birikintileri ve nedeni belirlenemeyen kurumalar, böceğin varlığı açısından takip edilmesi gereken belirtiler arasında yer alıyor.
Bu tür belirtilerle karşılaşan üreticilerin durumu vakit kaybetmeden il veya ilçe tarım müdürlüklerine bildirmesi isteniyor. Özellikle fidanların bir bölgeden başka bir bölgeye taşınmaması, zararlının görüldüğü alanlardan ise başka bölgelere kesinlikle fidan götürülmemesi konusunda da hassasiyet gösterilmesi gerekiyor.
180'DEN FAZLA TÜRDE ZARARA NEDEN OLUYOR
Turunçgil Teke Böceği yalnızca fındık ağaçlarını tehdit etmiyor. Uzmanların verdiği bilgilere göre zararlı, Avrupa ve Türkiye'de 87 cinse ait 180'den fazla bitki türünde zarar oluşturabiliyor.
Akçaağaç, kavak, at kestanesi ve çınarın yanı sıra fındık ve kiraz gibi tarımsal ürünlerde de zarar yapabilen böcek; ormanlarda, parklarda, bahçelerde kullanılan süs bitkilerinde ve tarımsal alanlarda bulunan farklı ağaç türlerini de tehdit ediyor.
Trabzon ve Samsun'un ardından Rize'de de özellikle fındık alanlarında görülmesi, zararlıya karşı bölgedeki mücadelenin önemini artırırken, ekiplerin Fındıklı'daki çalışmaları sürüyor.
