Köy Enstitüsü kanununun mimarlarından: Saffet Arıkan

Mazlum VESEK
23 Kasım 2021

Köy Enstitüleri, çağdağ Türkiye’nin efsanevi eğitim kurumlarından biri olarak daha çok konuşulacak. Yetiştirdikleri kadar, bu okullara önayak olan siyaset insanlarını da hatırlamak gerek. Saffet Arıkan bu isimlerden biriydi.
Saffet Arıkan 1888’de Erzincan’da doğdu. 1907 yılında Harp Okulu’nu bitirdi. 1910 yılında da Harp Akademisi’nden kurmay yüzbaşı olarak çıktı. Askeri görevlerle Yemen ve Bağdat’ta bulundu. Çanakkale’de Kerevizdere savaşlarına katıldı. Binbaşılığa yükselince staj için Almanya’ya gönderildi. Dönüşte Bakü seferine katıldı. Sadrazam ve Harbiye Nazırı Ahmed İzzet Paşa’nın başyaverliğini yaptı. İstanbul’un işgali’ne kadar Birinci Ordu Müfettişliği kurmayında çalıştı. İşgalden (16 Mart 1920) hemen sonra İsmet Bey’le birlikte Anadolu’ya geçti. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Anzavur Ayaklanması’nın bastırılmasında önemli rol oynadı.
Mart 1921 tarihinde Mehmet Nuri Bey’le birlikte Almanya’ya silah alımına yollandı. Haziran 1921 tarihinde Garp Cephesi kurmay başkanlığına getirildi, aynı yıl sonlarında Moskova Ataşemiliterliği’ne atandı.
1923 yılında Ankara’ya döndü, kurmay albayken ordudan ayrıldı. Kocaeli’nden milletvekili oldu. 1947’ye değin Kocaeli (II. Dönem), Erzincan (III., IV.., V., VI., VIII. dönemler), Konya (VII. Dönem) milletvekilliği yaptı.
1925-1931 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) genel sekreterliği görevini yürüttü. Bu görevi sırasında CHP’nin tek parti iktidarı yerleşti, parti ile devletin özdeşleşmesinin temelleri güçlendi.
1935-1938 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı yaptı. Cumhuriyet Halk Partisi’nin 1935 yılında gerçekleşen 4. Kurultayı’nda, devlet eliyle başlatılan planlı endüstrileşme hareketine koşut olarak, planlı köyleri kalkındırma hareketinin başlatılması kararlaştırılmıştı. Bakanlığı sırasında bu hareket doğrultusunda köyler için bir eğitim sistemi geliştirdi; eğitmen uygulamasına geçildi ve daha sonra köy enstitülerine dönüştürülecek olan köy öğretmen okulları kuruldu. İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanı seçilmesinden 1,5 ay sonra, yeni kurulan Celâl Bayar kabinesinde yine Millî Eğitim Bakanı olmasına rağmen sağlık nedenlerinden dolayı bakanlıktan ayrıldı. 1940 yılında Köy Enstitüleri Kanunu’nun çıkartılmasında öncülük etti.
1940-1941 yılları arasında Millî Savunma Bakanlığı yaptı. 1942 yılında atandığı Berlin Büyükelçiliği’nde 1944 yılına kadar kaldı. Bu son görevi sırasında, Türkiye’nin tarafsızlık siyasetini uygulamak için çaba gösterdi. 26 Kasım 1947’de vefat etti.

İYİ Parti’nin merkezde olma çabaları ya da “Hani hürriyet?”

Depremzede evsiz, Alsancak statsız kalmasın diye