Son zamanlarda düşük performans sebebi ile yapılan fesihlerde usulüne uygun olmayacak şekilde çalışanların işten çıkartıldığı, kıdem ve ihbar tazminatı ödenmeksizin işlerine son verildiği durumlara rastlamaktayız. Yapılan en yaygın hataların başında, çalışana düşük performansı sebebi ile yapılan uyarılar kapsamında düşük performansı devam eden işçinin iş akdinin “hatırlatıldığı halde görevini yerine getirmeme” sebebi ile feshi gelmektedir. İki fesih halinin birbiri ile karıştırılmaması gerekmektedir.
4857 sayılı Kanun’un “İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 25. maddesi incelendiğinde; işçinin performans düşüklüğünün, düzenlenen haklı fesih nedenleri arasında yer almadığı açıktır. İş sözleşmesinin feshine neden olarak gösterilen “düşük performans gösterme” 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesinde düzenlenen geçerli fesih nedenidir. Performans düşüklüğü haklı fesih nedeni oluşturacak ağırlıkta olmamakla birlikte işyerinin normal işleyişini bozan, iş görme borcunun gerektirdiği şekilde yerine getirilmesini engelleyen hallerden olup geçerli fesih nedeni oluşturur ve bu fesih şekli de işçinin kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanmasına engel teşkil etmediğinden yargı yoluna başvuran çalışanların kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin kabulüne hükmedilir.
İHBAR TAZMİNATI
İşçinin iş sözleşmesinin feshine neden olan performans düşüklüğünün sahada gerek insan kaynakları yöneticileri gerekse avukatlar tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II-h maddesinde düzenlendiği, bu nedenle işverenin feshinin haklı nedene dayanabileceği yönünde uygulandığı örneklerle karşılaşabilmekteyiz. İş Kanunu’nun 25/II-h maddesi, işçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesini bir haklı fesih nedeni olarak kabul etmektedir. Çalışanın görev tanımları arasında yer alan ve uyarılara rağmen ısrarla görevini yerine getirmemesi hallerine ilişkin olan hatırlatıldığı halde görevini yapmama eyleminin, düşük performans gösteren işçilere yönelik uygulanması hali ile karıştırmamak gerekmektedir. İşçinin işini uyarılara rağmen eksik, kötü veya yetersiz olarak yerine getirmesi geçerli fesih nedenidir. İşçi görevini uyarılara rağmen hiç yerine getirmezse işveren haklı nedenle derhal; eksik, kötü, yetersiz bir biçimde yerine getirirse geçerli fesih hakkını kullanabilecektir. Çalışana yapılan uyarılara rağmen işçinin düşük performans göstermesi de işini eksik, kötü ve yetersiz şekilde yerine getirdiği halini oluşturmakta ve işçiye kıdem ve ihbar tazminatları ödenerek işverene geçerli nedenle fesih hakkını vermektedir. Kaldı ki, İş Kanunu’nun 25/II-h maddesinde ısrar koşulu aranmakta olup, tek seferlik uyarı sonrası iş akdinin de hatırlatıldığı halde haklı nedenle feshedilemeyeceği yönünde Yargıtay kararları bulunmaktadır.
Performans düşüklüğü ile çalışanların iş akdi geçerli nedenle feshedilebilmekle beraber, yerleşik ve güncel Yargıtay içtihatları incelendiğinde bu sebeple çalışanların iş sözleşmelerinin feshinin, çalışana performansını yükseltmesi için makul süre verilmesi, çalışan ile koçluk görüşmeleri yapılması ve çalışana eğitim verilmesi, işyerinde objektif bir performans değerlendirme sisteminin bulunması ve çalışanlara tebliğ edilmiş olması, düşük performansının hedefler ve diğer aynı görevdeki çalışanlarla karşılaştırmalı olarak ispat edilmesi gibi katı kurallara bağlamış olduğunu da hatırlatmakta fayda bulunmaktadır.