Kasım ayı küresel ekonomide uzun zamandır indirim haftalarının simgesi olarak bilinse de artık çok daha farklı bir işlev görüyor. Bu dönem, tüketici davranışlarının nasıl değiştiğini, hangi kanallara kaydığını ve ekonomik baskılara rağmen talebin neden düşmediğini gösteren en belirleyici gösterge konumuna yükseldi. 2025 Black Friday verileri, bu dönüşümün ulaştığı boyutu tüm açıklığıyla ortaya koyuyor. Shopify’ın açıkladığı rakamlara göre, platformu kullanan mağazaların satış hacmi yıllık bazda yüzde 27 artarak 14,6 milyar dolara ulaştı ve küresel ölçekte yeni bir rekor kırıldı. 81 milyonun üzerinde kullanıcı alışveriş yaptı, 94 bin 900 e-ticaret mağazası tüm zamanların en yüksek satışını gerçekleştirdi. Fiziki mağaza trafiği azalırken online satışların çift haneli büyüme kaydetmesi, tüketimin artık dijital altyapılar üzerinden şekillenen bir davranışa dönüştüğünü net bir biçimde ortaya koyuyor. Bu durum, küresel tüketim dinamiklerinin yön değiştirdiğini gösteriyor.
Küresel ölçekte tablo bu şekildeyken, Türkiye’de yüksek enflasyon ortamına rağmen eş zamanlı talep artışı ve satış rekorları, tüketici davranışının fiyat baskısından çok beklenti yönetimiyle şekillendiğini ortaya koyuyor. Reel gelir baskısının giderek arttığı bu dönemde, otomotivden konuta, e-ticaretten dayanıklı tüketime kadar uzanan geniş bir alanda eş zamanlı satış rekorlarının kırılması, Türkiye’de tüketim davranışının artık tamamen farklı bir ekonomik motivasyonla şekillendiğini gösteriyor.
ABD VERİLERİ
ABD verileri de aynı eğilimi destekliyor. Black Friday’de perakende satışlar otomotiv hariç yüzde 4,1 artarken, online satışlardaki büyüme yüzde 10,4 seviyesine ulaştı. Buna karşılık mağaza ziyaretlerinde yüzde 5,3’lük bir düşüş gerçekleşti. Artan fiyatlar, sıkı bütçeler ve gümrük tarifeleri, tüketicilerin tek günlük ani harcamalardan uzaklaşıp daha hesaplı, planlı ve kanal çeşitliliğine dayalı bir tüketim davranışı benimsemesine yol açıyor. Küresel tarafta tüketim ekonomik zayıflamaya rağmen direnç gösterirken, Türkiye’de aynı dinamik çok daha keskin bir dengesizliğe işaret ediyor. Reel hayat koşulları ile tüketim davranışları arasındaki makas ise her geçen gün daha da açılıyor. Kasım ayında Türkiye’de otomotiv sektörü 132 bin 984 adetlik satışla tüm zamanların rekorunu kırdı. Otomobil fiyatlarının son iki yılda neredeyse iki katına çıkmış olmasına rağmen 11 aylık toplam satış 1 milyon 176 bine ulaştı. Talebin güçlü kalmasının temel nedeni, otomobilin artık bir ulaşım aracı değil, enflasyona karşı değer koruma amacıyla tercih edilen bir varlık hâline gelmesidir. Yüksek finansman maliyetlerine, taşıt kredilerindeki sınırlamalara ve gelir kaybına rağmen talebin bu seviyede seyretmesi, Türkiye’de tüketimin yatırım kararlarına ikame edildiğini gösteriyor. Benzer tablo konutta daha da belirgin. TÜİK verilerine göre 2025 Ocak–Ekim döneminde konut satışları 1 milyon 293 bin adede ulaşarak yıllık bazda yüzde 16,2 arttı. İpotekli satışlarda artış yüzde 64’e kadar yükseldi. Tapu Kadastro verileri ise toplam gayrimenkul satışlarının 2 milyon 874 bin adedi bularak tüm zamanların rekoruna ulaştığını gösteriyor. Yüksek faiz, sıkı kredi politikası ve düşen alım gücüne rağmen talebin artması, gayrimenkulün Türkiye’de hâlâ en güçlü “korunma varlığı” olarak görüldüğünü kanıtlıyor.
E-ticaret tarafında da benzer bir ikili yapı dikkat çekiyor. Siparişlerdeki yüzde 16’lık artış, dakikada 532 ürün satılması ve 300 bin kişinin alışveriş platformlarından ilk kez harcama yapması, dijital tüketimin geniş tabanlı bir eğilime dönüştüğünü gösteriyor. En çok satılan ürünlerin telefon, küçük ev aletleri, laptop, altın bilezik ve televizyon olması ise tüketimin yalnızca ihtiyaç kaynaklı olmadığını; aynı zamanda değer saklama ve gelecekteki fiyat artışına karşı korunma motivasyonuyla gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Bu göstergeler, Türkiye’de iki ayrı ekonominin aynı anda çalıştığını net biçimde ortaya koyuyor. Birincisi reel hayat ekonomisi: gıda enflasyonunun yüksek seyri, kiralarda süren baskı, maaşların satın alma gücündeki erime ve hanehalkı bütçelerinin daralması. İkincisi ise tüketim ekonomisi: enflasyona karşı korunma içgüdüsüyle öne çekilmiş talep, kampanya dönemlerinde hızlanan alışveriş davranışı, konut ve otomotiv gibi varlıklarda yatırım amaçlı alım ve kredi kartı kanalları üzerinden büyüyen bir tüketim hacmi. Bu iki alan birbirine zıt gibi görünse de aslında birbirini besliyor. Reel gelir baskısı arttıkça, tüketicilerin geleceğe ilişkin fiyat beklentileri yükseliyor. Bu da talebi öne çeken ve tüketimi bir ekonomik savunma mekanizmasına dönüştüren bir döngü yaratıyor. Sonuç olarak Türkiye’de hem “geçinemiyorum” diyenlerin çoğalması hem de satış rekorları kırıldı haberlerinin artması ekonomik gerçeklik açısından bir çelişki oluşturmuyor; tam tersine mevcut makroekonomik dinamiklerin doğal sonucu olarak karşımıza çıkıyor. 2026’ya yaklaşırken politika yapıcılar ve sektör temsilcileri açısından kritik olan, bu iç içe geçmiş iki ekonomiyi doğru okumak. Tüketim ekonomisinin yarattığı canlılık kısa vadede büyümeyi desteklese de reel gelir kaybı ve yüksek enflasyon devam ettiği sürece bu eğilim orta vadede sürdürülebilir değil. Türkiye’de tüketim davranışının sağlıklı bir zemine oturabilmesi, beklentilerin istikrar kazanmasına, enflasyonun kalıcı biçimde düşmesine ve hanehalkının net tasarruf kapasitesinin yeniden inşa edilmesine bağlı görünüyor.
Ekonomik veri takvimi
15 Aralık2025, Pazartesi Çin Sanayi Üretimi (Aylık-Yıllık)
15 Aralık 2025, Pazartesi Çin İşsizlik Oranı
15 Aralık 2025, Pazartesi Türkiye Bütçe Dengesi
15 Aralık 2025, Pazartesi Euro Bölgesi Sanayi Üretimi
16 Aralık 2025, Salı Türkiye Tarım ÜFE (Aylık-Yıllık)
16 Aralık 2025, Salı İngiltere İşsizlik Oranı
16 Aralık 2025, Salı Euro Bölgesi Dış Ticaret Dengesi
16 Aralık 2025, Salı ABD Tarım Dışı İstihdam
16 Aralık 2025, Salı ABD İşsizlik Oranı
16 Aralık 2025, Salı ABD Sanayi Üretimi (Aylık-Yıllık)
17 Aralık 2025, ÇarşambaJaponya Dış Ticaret Dengesi
17 Aralık 2025, Çarşamba İngiltere TÜFE (Aylık-Yıllık)
17 Aralık 2025, Çarşamba Euro Bölgesi TÜFE (Aylık-Yıllık)
17 Aralık 2025, Çarşamba İngiltere TÜFE (Aylık-Yıllık)
17 Aralık 2025, Çarşamba ABD Perakende Satışlar
18 Aralık 2025, Perşembe İngiltere Faiz Oranı
18 Aralık 2025, Perşembe ABD Cari İşlemler Dengesi
18 Aralık 2025, Perşembe ABD TÜFE (Aylık-Yıllık)
19 Aralık 2025, Cuma Japonya TÜFE (Aylık-Yıllık)
19 Aralık 2025, Cuma Euro Bölgesi Cari İşlemler Dengesi
19 Aralık 2025, Cuma ABD Kişisel Harcamalar
Ekonomi ve finans sözlüğü
Korunma varlığı:Enflasyonist dönemlerde, parasal varlıklara göre değerini daha iyi koruduğuna inanılan varlık türleri.Türkiye’de konut ve otomobil bu sınıfta değerlendirilmektedir.
Öne çekilmiş talep:Tüketicilerin, gelecekte fiyatların daha da artacağı beklentisi nedeniyle planladıkları harcamaları daha erken yapmalarıdır.