Nihat AK/EGE TELGRAF- Yüksekögretim Kurumları Sınavı’nda (YKS) tercih maratonu başlarken milyonlarca genç, yalnızca hangi bölümü okuyacağını değil; barınmayı, geçinmeyi ve mezuniyet sonrası iş bulup bulamayacağını da hesaplıyor. İzmir Sosyoloji Derneği Başkanı Sadık Aktaş, Veli-Der İzmir Şube Başkanı Necati Kalafat, İzmir Emlak Kulübü Başkanı Rıdvan Akgün ve İzmir Elektronikçiler Odası Başkanı Çetin Akbıyık, Ege Telgraf’a yaptıkları değerlendirmede eğitimden istihdama, kiralardan meslek planlamasına kadar sistemin gençlerin omuzlarına yüklediği ağır tabloyu ortaya koydu.
ÇARPICI GÖSTERGE
YKS’yi bir toz bulutuna benzeten İzmir Sosyoloji Derneği Başkanı Sadık Aktaş, “Türkiye, eğitimden çalışma hayatına kadar baş döndürücü bir dönüşümden geçiyor. Okullar, müfredatlar, meslekler ve iş yapma biçimleri hızla değişirken gençlerden yalnızca bugünün verileriyle geleceklerini belirlemelerini beklemek gerçekçi değildir. YKS, bu belirsizlik içinde adeta bir toz bulutudur. 2026-YKS’ye 2 milyon 425 bin 560 adayın başvurması, bunların yalnızca 921 bin 225’inin ilk kez sınava girmesi; yaklaşık 1,5 milyon kişinin yeniden denemesi, sistemdeki uyumsuzluğun çarpıcı göstergesidir. Üniversite öğrencilerinin ve mezunların yeniden YKS’ye yönelmesi de eğitim ile istihdam arasındaki kopuşu ortaya koymaktadır. Bu tablo, yanlış tercihlerden çok daha büyük, yapısal bir eğitim ve kariyer planlaması sorununa bugün açık biçimde işaret etmektedir. Merkezi ve yerel yönetimler, üniversiteler, eğitim kurumları ve iş dünyası birlikte hareket etmeli; geleceğin mesleklerini, becerilerini ve müfredatını bilimsel verilerle planlamalıdır. Gençlerin geleceği yalnızca bir sınav sonucuna bırakılamaz” dedi.
‘FATURA GENCE KESİLMEZ’
Gençlerin birer sınav mahkumu olarak görülmemesi gerektiğini belirten Veli-Der İzmir Şube Başkanı Necati Kalafat, “Türkiye’de üniversite eğitimi gençler için giderek umut olmaktan çıkıyor. YKS’ye başvurular azalırken mesleki eğitim adı altında yaklaşık bir milyon öğrenci, düşük ücretlerle iş gücü piyasasına yönlendiriliyor. Üniversite eğitiminin maliyeti artıyor; buna karşılık mezunların kendi alanlarında iş bulma ihtimali düşüyor. Milyonlarca üniversite mezununun işsiz olduğu bir ülkede aileler, çocuklarının geleceği için yaptıkları büyük harcamaların karşılığını göremiyor. Bu tablo yalnızca öğrencilerin başarısızlığıyla açıklanamaz; sorun ekonomide, eğitim politikalarında ve istihdam planlamasındadır. Veliler çocuklarına baskı yapmamalı, tercih sürecinde profesyonel destek almalıdır. Belediyeler ücretsiz tercih danışmanlığı merkezleri kurmalı, öğrencilerin yanlış tercihler yapmasını önlemelidir. Gençler bir sınav sonucuna mahkûm edilmemeli, yetenekleri ve mutlulukları doğrultusunda desteklenmelidir” ifadelerini kullandı.
‘YKS’DE BELİRLEYİCİ’
Barınmanın YKS tercihlerini önemli ölçüde etkilediğin vurgulayan İzmir Emlak Kulübü Başkanı Rıdvan Akgün, “YKS tercih döneminde öğrencilerin kararını artık yalnızca bölüm ve üniversite değil, barınma maliyeti de belirliyor. Üniversite çevrelerinde kiralar 25 bin ile 40 bin lira arasında değişirken, gençler çoğu zaman iki ya da üç kişi aynı evi paylaşmak zorunda kalıyor. Bu model ekonomik bir çözüm gibi görünse de beraberinde sosyal ve psikolojik sorunlar getiriyor. Yurt kapasitesi artmasına rağmen talebi karşılamıyor. Ekonomik imkânı olan bazı aileler ise yüksek kira ödemek yerine üniversiteye yakın bölgelerde konut satın almayı tercih ediyor; bunu hem barınma çözümü hem yatırım olarak görüyor. Ağustos ve eylül aylarında kiralık konut talebi hızlanacak, arz daralacak ve fiyatlar daha da yükselecek. Öğrenciler tercih listelerini hazırlarken şehrin kira düzeyini, ulaşım imkânlarını ve yurt kapasitesini mutlaka hesaba katmalıdır. Bu nedenle barınma, YKS tercihlerinde artık belirleyici bir unsur olacaktır” şeklinde konuştu.
‘DOMATES DEĞİLLER Kİ’
Eğitim ile istihdam arasındaki planlama sorununa dikkati çeken İzmir Elektronikçiler Odası Başkanı Çetin Akbıyık, “Türkiye’de iş arayan da çok, işçi arayan da; eğitim kurumu da çok, eğitim almak isteyen de. Buna rağmen bazı mesleki programlar dolup taşarken bazı alanlarda öğrenci bulunamıyor. Bu tablo, eğitim ile istihdam arasında ciddi bir planlama sorunu olduğunu gösteriyor. Tarımda plansızlık olduğunda fazla domatesten salça yapılabilir, fazla salatalık tarlada kalabilir. Ancak bir meslek için yetişmiş gençler talep fazlası gibi görülemez. Onlar bizim evlatlarımızdır; yok sayılamaz, kaderlerine terk edilemez” dedi.
‘MAHKUM EDİLMEMELİ’
YKS sürecinde gençlerin elinden tutulması gerektiği değerlendirmesinde bulunan Başkan Akbıyık, “Dünyaya gelen her çocuğun mesleki eğitimi, yetenekleri ve kariyer planı en ince ayrıntısına kadar ele alınmalıdır. Çünkü geleceği doğru planlanan her genç, ülkenin üretim gücüne, toplumsal refahına ve ortak geleceğine katkı sağlar. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, eğitim kurumları, meslek kuruluşları ve iş dünyası birbirini suçlamayı bırakıp ortak sorumluluk üstlenmelidir.
“Herkes doktor, avukat veya mühendis olursa çöpü kim toplayacak, otobüsü kim sürecek?” anlayışıyla bu sorun çözülemez. Her meslek değerlidir; önemli olan, gençlerin nitelikli eğitimle, insanca çalışma koşullarıyla ve doğru yönlendirmeyle buluşturulmasıdır. YKS öncesinde tüm kurumlar öğrencilere ve ailelerine ücretsiz, bilimsel ve güvenilir rehberlik sunmalıdır. Gelişmiş ülkeler genç nüfusa hasretken Türkiye, gençlerini heba etmemelidir. Tercihler yalnızca sınav puanına göre değil, ülkenin gelecekteki üretim, teknoloji, tarım, sanayi ve hizmet ihtiyaçları dikkate alınarak yapılmalı; hiçbir genç işsizliğe, umutsuzluğa ve değersizlik duygusuna mahkûm edilmemeli, asla yalnız bırakılmamalıdır” şeklinde konuştu.
