Bir ülkenin ekonomik gücü yalnızca ihracatının büyüklüğüyle değil, üretim kapasitesi, sanayisinin rekabet gücü ve yarattığı katma değerle de ölçülür. Türkiye'de son dönemde açıklanan dış ticaret verileri ise ihracat performansındaki artışın, üretim yapısının sürdürülebilirliği açısından tek başına yeterli olmadığını açıkça ortaya koyuyor. İhracat tutarı artarken ihracat yapan işletmelerin sayısı azalıyor; yükselen üretim maliyetleri ve uluslararası pazarlarda giderek ağırlaşan rekabet koşulları, sanayicinin hareket alanını daraltıyor. Birçok sanayi kuruluşu için büyüme ve yeni yatırım kararları yerini, mevcut üretim kapasitesini koruma mücadelesine bırakıyor. Bu gelişmeler, Türkiye'nin yalnızca bugünkü ihracat performansını değil, gelecekteki üretim ve rekabet gücünü de doğrudan ilgilendiriyor.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun girişim özelliklerine göre dış ticaret verileri, 2024 yılında 179 bin 673 olan ihracatçı girişim sayısının 2025 yılında 166 bin 459'a gerilediğini gösteriyor. Bir yılda yaklaşık 13 bin işletmenin ihracatçı sayısından düşmesi, üzerinde durulması gereken önemli bir gelişme. Aynı dönemde ithalat yapan girişim sayısı ise 318 bin 603'ten 323 bin 769'a yükseldi. Elbette ihracatçı sayısındaki azalma, bu işletmelerin tamamının kapandığı veya üretimden çekildiği anlamına gelmiyor. Ancak ihracatçı tabanındaki daralma, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin dış pazarlardaki varlığını sürdürebilmesi açısından önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Üstelik 2026 yılı dış ticaret rakamları da dikkat çekici. Ocak-Ağustos döneminde ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 artarak yaklaşık 185 milyar dolara ulaşırken, ithalat yüzde 5,3 artışla 250,8 milyar dolar seviyesine yükseldi. Dış ticaret açığı ise yüzde 9,3 büyüyerek 65,8 milyar dolara ulaştı. Bu rakamlar bize yalnızca dış ticaret dengesini değil, üretim yapımızın geleceğini de sorgulatmalı.

MALİYET BASKISI

Türkiye'de sanayici uzun süredir çok yönlü maliyet baskısıyla karşı karşıya. Enerji, işçilik, hammadde, lojistik ve finansman giderlerindeki artışlar üretim maliyetlerini yükseltirken, döviz kuru ile maliyetler arasındaki değişim de ihracatçıların fiyat rekabetini zorlaştırıyor. Özellikle düşük ve orta katma değerli üretim yapan işletmeler açısından uluslararası pazarlarda rekabet edebilmek giderek güçleşiyor. Bir yanda üretimini sürdürebilmek için işletme sermayesine ihtiyaç duyan, diğer yanda yüksek finansman maliyetleriyle karşılaşan sanayici, giderek daralan kâr marjlarıyla faaliyet göstermeye çalışıyor. Sipariş almak her zaman yeterli olmuyor; alınan siparişin üretimini finanse etmek ve satış bedeli tahsil edilene kadar geçen süreyi yönetmek de başlı başına bir sorun haline geldi. Daha vahim olan ise bazı sektörlerde üretim yapmak yerine aynı ürünü ithal etmenin ekonomik açıdan daha avantajlı hale gelmesi. Yıllarca makineye, teknolojiye, insan kaynağına ve üretim altyapısına yatırım yapan işletmelerin ticarete yönelmesi, kısa vadede şirketler açısından anlaşılabilir bir tercih olabilir. Ancak bu eğilimin yaygınlaşması, ülke ekonomisi açısından çok daha büyük bir sorunu beraberinde getirir. Üretimden vazgeçildiğinde yalnızca bir fabrikanın faaliyetleri sona ermez. Yıllar içinde kazanılan teknik bilgi, yetişmiş iş gücü, tedarikçi ilişkileri ve üretim deneyimi de zamanla kaybolur. Çünkü sanayi, yalnızca makine ve tesis yatırımlarından ibaret değildir; mühendislik birikimi, nitelikli insan kaynağı, yan sanayi ve tedarik zinciriyle birlikte gelişen bütüncül bir yapıdır. Bir işletmenin üretimden çekilmesi, kendisiyle birlikte çalışan çok sayıda tedarikçinin faaliyetlerini ve istihdam olanaklarını da olumsuz etkiler. Dahası, üretim kapasitesinin kaybedilmesi yalnızca bugünkü ekonomik faaliyetleri değil, gelecekteki yatırım, teknoloji geliştirme ve ihracat potansiyelini de sınırlar. Üstelik yıllar içinde oluşan bu birikimin yeniden kazanılması, çoğu zaman mevcut kapasitenin korunmasından çok daha yüksek maliyet ve zaman gerektirir. Türkiye'nin ithalata ihtiyacı olmadığı elbette söylenemez. Sanayinin kullandığı ara malları, teknoloji ve yatırım ekipmanları ekonomik faaliyetlerin ayrılmaz parçalarıdır. Ancak burada belirleyici olan, ithalatın üretimi destekleyen bir unsur mu olduğu, yoksa yerli üretimin yerini mi almaya başladığıdır. Asıl üzerinde durmamız gereken ayrım da budur.Sanayide rekabet gücünü yalnızca işçilik maliyetleri veya döviz kuru üzerinden değerlendirmek yeterli değil. Verimlilik artışı, teknolojik dönüşüm, ölçek ekonomisi, finansmana erişim ve öngörülebilir ekonomik koşullar bir bütün olarak ele alınmalı. İşletmelerin uzun vadeli yatırım kararları alabilmesi, yalnızca bugünkü maliyetlerini değil, gelecekte karşılaşacakları koşulları da öngörebilmelerine bağlı. Bugün üretimini azaltan, yatırımını erteleyen veya faaliyetini sonlandıran bir işletmenin yarattığı etki, yalnızca o yılın büyüme rakamlarıyla sınırlı kalmıyor. Sanayinin üretim kapasitesindeki zayıflama, gelecekteki istihdamı, ihracatı ve katma değer yaratma potansiyelini de etkiliyor.

Sanayinin sorunlarını yalnızca geçici finansman sıkışıklığı veya dönemsel talep daralması olarak değerlendirmek yeterli değil. Türkiye'nin üretim gücünü koruyacak, verimliliği ve katma değerli üretimi destekleyecek uzun vadeli bir sanayi yaklaşımına ihtiyacı var. Çünkü bir ülkenin ihracatını artırması önemlidir. Ancak daha da önemlisi, o ihracatı gerçekleştirebilecek üreticilerini ve üretim gücünü koruyabilmesidir. Bugün asıl sormamız gereken soru, ne kadar ihracat yaptığımız değil; yarın ne kadarını kendimiz üretebileceğimizdir.

Ekonomik veri takvimi

12 Ekim 2026, Pazartesi Türkiye Perakende Satışlar
13Ekim 2026, Salı Japonya ÜFE (Aylık-Yıllık)
14 Ekim 2026, Çarşamba Çin Enflasyon Oranı
14 Ekim 2026, Çarşamba Çin Dış Ticaret Dengesi
14 Ekim 2026, Çarşamba ABD Enflasyon Oranı
15Ekim 2026, Perşembe Türkiye Bütçe Dengesi
16 Ekim 2026, Cuma Euro Bölgesi Dış Ticaret Dengesi
16 Ekim 2026, CumaABD Dış Ticaret Dengesi

Ekonomi ve finans sözlüğü

Ölçek ekonomisi: Üretim hacminin artmasıyla sabit maliyetlerin daha fazla üretim birimine dağıtılması ve operasyonel verimliliğin yükselmesi sonucunda, birim başına ortalama üretim maliyetinin azalmasıdır.

Sanayisizleşme: Sanayi sektörünün toplam istihdam, üretim veya ekonomik katma değer içerisindeki payının yapısal olarak azalmasıdır. Üretim faaliyetlerinin daralması ve ekonomik kaynakların diğer sektörlere yönelmesiyle ilişkilidir.