Türkiye’de son yıllarda enflasyonun yüksek seyri, faiz oranlarının uzun süre zirvelerde kalması, döviz kurunun baskılanması ve Türk Lirası’nın değer kaybı, bireylerin ve hanelerin alım gücünü ciddi biçimde eritti. Eskiden birikim yaparak ev ya da araba sahibi olabilmek, orta gelir grubunun ulaşabileceği bir hedefken; bugün bu hedef giderek uzaklaşıyor, hatta birçok kişi için hayal bile edilemiyor. Artan yaşam maliyetleri ve azalan tasarruf imkânları, bireyleri yeni çözümler aramaya yöneltiyor. Bu yeni dönemin adı ise “sahip olmak” yerine “kullanmak” yani kirala-kullan ekonomisi.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre; 2022 yılının ekim ayında yüzde 85,51 ile son dönemin rekoruna ulaşan tüketici fiyat endeksi, 2025 yılının ekim ayında yüzde 32,87’ye gerilemiş olsa da alım gücü hâlâ oldukça sınırlı. Gıda, barınma ve ulaşım harcamaları toplam gelirden giderek daha fazla pay almaya devam ediyor. Dayanıklı tüketim mallarına veya gayrimenkule yatırım yapmak ise her zamankinden çok daha zor. Ev sahibi olmanın neredeyse imkânsız hâle geldiği bu ortamda, yüksek faiz oranları konut kredilerini erişilemez kılıyor. Benzer şekilde otomobil fiyatlarındaki artış ve kredi sınırlamaları, araç sahibi olmayı da bir hayal haline getirmiş durumda. Tüm bu gelişmeler, bireyleri artık mülkiyetin değil erişimin peşine düşmeye zorluyor.
Dünyada uzun süredir gelişen paylaşım ekonomisi, son dönemde Türkiye’de de hızla yaygınlaşıyor. Artık insanlar ürün veya hizmete geçici süreyle erişebilmeyi; yüksek maliyetli bir mülkiyete tercih ediyor. Tıpkı kısa dönem araç kiralama, elektrikli scooter paylaşımı veya film izleme platformlarında olduğu gibi; bugün beyaz eşyadan bilgisayara, telefondan oyun konsoluna kadar birçok ürün kiralanabiliyor. Bu modelin temelinde esneklik, güncel teknolojiye erişim ve maliyet avantajı yatıyor. Böylece tüketici, teknolojik yenilikleri satın alma maliyetine katlanmadan deneyimleyebiliyor. Özellikle hızlı demode olan teknolojik ürünlerde bu model oldukça cazip hale geliyor.
Kiralama, başlangıçtaki yüksek yatırım maliyetlerini ortadan kaldırarak nakit akışını korumaya yardımcı oluyor. Özellikle gelirini planlı şekilde yönetmek isteyen bireyler ve işletmeler için, büyük meblağlı alımlarda likiditeyi korumak önemli bir finansal avantaj sağlıyor. Ayrıca teknolojinin hızla değiştiği bu dönemde, satın alınan ürünlerin kısa sürede değer kaybetmesi kaçınılmaz. Kiralama modeli bu riski ortadan kaldırıyor; amortisman, bakım ve ikinci el satış derdi olmadan güncel ürünleri kullanmayı mümkün kılıyor. Bu yönüyle kiralama, tüketimin sürdürülebilir bir biçimi olarak da öne çıkıyor. Gereksiz alımların azalması, kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlıyor. Özellikle genç nesil, sahip olmak yerine deneyimlemeyi tercih ediyor; bu da ülkemizde ekonomik olduğu kadar kültürel bir dönüşümün de habercisi olarak karşımıza çıkıyor.
Elbette hayatın her alanında olduğu gibi, kiralama modeli de her koşulda avantajlı değil. Uzun vadeli ve sürekli ihtiyaç duyulan ürünlerde kiralama bedelleri, toplamda satın alma maliyetini aşabiliyor. Ayrıca bakım ve onarım sorumlulukları bazen karışıklık yaratabiliyor. Bu nedenle tüketicilerin kiralama süresini, toplam maliyetini ve ihtiyaç süresini doğru analiz etmeleri büyük önem taşıyor. Kısa süreli kullanımda kiralama mantıklı bir çözümken, uzun vadeli ihtiyaçlarda mülkiyet hâlâ daha avantajlı olabiliyor.
Türkiye’de gelir dağılımındaki bozulma ve alım gücündeki gerileme, tüketim anlayışını da kökten dönüştürdü. Artık sahip olmak bir statü değil, çoğu zaman mali bir yük haline geldi. Buna karşın “ulaşmak” yani “erişim temelli tüketim” hem finansal olarak daha rasyonel hem de değişen dünyanın temposuna daha uygun bir tercih olarak öne çıkıyor.Kiralama ekonomisi, sadece ekonomik bir zorunluluk değil; aynı zamanda yeni neslin yaşam tarzını da yansıtıyor. Bugünün tüketicisi artık şunu söylüyor: “Her şeyin sahibi olmam gerekmiyor; yeter ki ihtiyaç duyduğumda erişebileyim.”
Ekonomik veri takvimi
17 Kasım2025, Pazartesi Japonya Sanayi Üretimi
17 Kasım 2025, Pazartesi Türkiye Tarım ÜFE (Aylık-Yıllık)
17 Kasım 2025, Pazartesi Türkiye Bütçe Dengesi
18 Kasım 2025, Salı Türkiye İşsizlik Oranı
18 Kasım 2025, Salı ABD Sanayi Üretimi
18 Kasım 2025, Salı ABD Kapasite Kullanım Oranı
19 Kasım 2025, Çarşamba Japonya Dış Ticaret Dengesi
19 Kasım 2025, Çarşamba İngiltere TÜFE (Aylık-Yıllık)
19 Kasım 2025, Çarşamba Euro Bölgesi Cari İşlemler Dengesi
19 Kasım 2025, Çarşamba Euro Bölgesi TÜFE (Aylık-Yıllık)
20 Kasım 2025, Perşembe Çin Faiz Oranı
20 Kasım 2025, Perşembe Almanya ÜFE (Aylık-Yıllık)
20 Kasım 2025, Perşembe Türkiye Tüketici Güven Endeksi
20 Kasım 2025, Perşembe OECD GSYH (Aylık-Yıllık)
20 Kasım 2025, Perşembe ABD İkinci El Konut Satışları
21 Kasım 2025, Cuma Japonya TÜFE (Aylık-Yıllık)
21 Kasım 2025, Cuma İngiltere Perakende Satışlar
Ekonomi ve finans sözlüğü
Likidite: Bir varlığın, değerinden kaybetmeden nakde dönüştürülebilme kolaylığıdır. Yüksek likidite, bireylerin ve işletmelerin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılamada esneklik sağlar. Kiralama modeli, nakit çıkışını azaltarak bireyin likidite pozisyonunu korumasına yardımcı olur.
Paylaşım ekonomisi: Mal veya hizmetlerin bireyler arasında paylaşımına dayanan ekonomik modeldir. Mülkiyet yerine erişim ön plandadır. Örneğin araç paylaşım platformları, kısa süreli konut kiralama uygulamaları ve elektronik eşya kiralama sistemleri paylaşım ekonomisine örnektir.
İletişim: hale.tok@finansalpusula.com