Ahmet Buğra TOKMAKOĞLU/EGE TELGRAF- Birkaç yıl öncesine kadar hafta sonu için Karadağ'a gitmek, Kotor Körfezi'ni görmek ya da Budva sokaklarında dolaşmak oldukça kolaydı. Uygun fiyatlı bir uçak bileti bulmak ve konaklamayı ayarlamak yeterliydi. Konsolosluk randevusu, banka hesap dökümü, seyahat planını kanıtlama telaşı gibi işlemlerle uğraşmadan yola çıkabiliyorduk. Ancak son dönemde yaşanan gelişmeler, Avrupa'da Türk vatandaşlarının vizesiz seyahat edebildiği ülkelerin geleceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Karadağ, 2025 yılının sonlarında Türk vatandaşlarına yönelik vizesiz seyahat uygulamasını geçici olarak askıya aldı. Ardından vizesiz kalış süresini 90 günden 30 güne indirdi. Ülkenin Avrupa Birliği'ne üyelik süreci kapsamında vize politikasını AB kurallarıyla uyumlu hale getirme hedefi, Türk vatandaşlarının seyahat koşullarını da doğrudan etkiliyor.
Kasım 2026 itibarıyla gündeme gelen yeni vize düzenlemeleri, Karadağ'ın eskisi kadar kolay ulaşılabilir bir destinasyon olmayabileceğini gösteriyor. Türk vatandaşları Karadağ'a yapacakları seyahatlerinde artık vize almak zorunda. Schengen vize sahibi seyahat severler ise mevcut vizeleriyle Karadağ'ı ziyaret edebiliyor.
Karadağ'ın ardından Moldova'dan gelen haberler de benzer bir sürecin yaşanabileceğine işaret ediyor. Avrupa Birliği'ne katılım müzakerelerini sürdüren Moldova'nın, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu bazı ülkelere yönelik vize zorunluluğunu değerlendirdiği belirtiliyor. Henüz kesinleşmiş ve yürürlüğe girmiş bir karar bulunmuyor. Ancak vizesiz seyahat edebildiğimiz bir başka Avrupa ülkesinin de bu tartışmanın konusu olması dikkat çekici.
AVRUPA BİRLİĞİ'NE YAKLAŞTIKÇA BİZE UZAKLAŞIYORLAR
Burada üzerinde durulması gereken önemli bir çelişki var. Avrupa Birliği'ne üyelik hedefi bulunan ülkeler, Brüksel ile ilişkilerini geliştirdikçe Türkiye'ye yönelik vize politikalarını da yeniden düzenlemek durumunda kalabiliyor. Çünkü AB üyeliği yalnızca ekonomik ve siyasi kriterleri karşılamak anlamına gelmiyor. Sınır güvenliği, göç politikaları ve üçüncü ülke vatandaşlarına uygulanan vize rejiminin de ortak kurallara uyarlanması gerekiyor.
Karadağ ve Moldova'daki gelişmeler bu açıdan önemli. Arnavutluk gibi Avrupa Birliği üyeliğini hedefleyen diğer Balkan ülkelerinin gelecekte nasıl bir yol izleyeceği ise belirsiz. Bugün vizesiz seyahat edebildiğimiz bir ülkenin birkaç yıl sonra aynı kolaylığı sunacağının garantisi yok.
Elbette Sırbistan, Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Kosova gibi ülkeler Türk vatandaşlarına vizesiz seyahat imkânı sunmaya devam ediyor. Balkanlar, Türk turistler için hâlâ ulaşılabilir ve ekonomik seçenekler barındırıyor. Ancak seyahat özgürlüğünü yalnızca birkaç ülkeyle sınırlı düşünmemek gerekiyor. Avrupa ile ilişkilerimizin gelişmesini beklerken seyahat seçeneklerimizin daralma ihtimali üzerinde durmalıyız.
1,2 MİLYONDAN FAZLA SCHENGEN BAŞVURUSU
Avrupa'ya seyahat etme isteğimizin ne kadar güçlü olduğunu anlamak için Schengen istatistiklerine bakmak yeterli. Avrupa Komisyonu'nun verilerine göre Türkiye'den 2025 yılında yaklaşık 1 milyon 268 bin Schengen vizesi başvurusu yapıldı. Türkiye, Çin'in ardından dünyada en fazla Schengen başvurusu yapılan ikinci ülke oldu.
Başvuruların yaklaşık 1 milyon 72 bini olumlu sonuçlanırken ret oranı yüzde 14,6 seviyesinde gerçekleşti. Bu oran 2015 yılında yüzde 4,4 civarındaydı. Son yıllarda dönemsel iyileşmeler görülse de uzun vadeli tablo, vize reddinin Türk vatandaşları açısından çok daha önemli bir sorun haline geldiğini gösteriyor.
Üstelik sorun yalnızca ret almak değil. Konsolosluklardan uygun randevu bulmak, istenen belgeleri hazırlamak, banka hesap hareketlerini sunmak ve seyahat tarihini değerlendirme sürecine göre planlamak da başlı başına bir uğraş. Özellikle ilk kez Avrupa'ya seyahat etmek isteyenler için süreç oldukça yorucu.
Bugün yetişkinler için standart Schengen vize başvuru ücreti 90 avro. Aracı kurum hizmet bedelleri, seyahat sağlık sigortası, fotoğraf ve diğer masraflar eklendiğinde maliyet daha da yükseliyor. Dört yetişkinin birlikte seyahat edeceği bir aile ya da arkadaş grubunun yalnızca temel vize ücreti için 360 avro ödemesi gerekiyor. Üstelik başvurunun reddedilmesi halinde bu ücretler iade edilmiyor.
İktisadi Kalkınma Vakfının hesaplamalarına göre Türkiye'den yapılan Schengen başvuruları için 2010-2025 döneminde yaklaşık 889 milyon avro yalnızca standart vize ücreti ödendi. Sadece 2025 yılındaki başvuruların temel ücret karşılığı 114 milyon avroyu aşıyor. Seyahat etmek isteyen insanların cebinden çıkan bu paranın büyüklüğü bile vize meselesinin ekonomik boyutunu anlamak için yeterli.
VİZE KOLAYLIĞI VAR AMA SORUN ÇÖZÜLMÜŞ DEĞİL
Avrupa Birliği, Temmuz 2025'te Türk vatandaşları için kademeli vize uygulamasını kolaylaştıran yeni bir düzenleme kabul etti. Daha önce aldığı vizeleri kurallara uygun kullanan kişilerin belirli koşullarla bir, üç ve beş yıllık çok girişli vizelere ulaşabilmesinin önü açıldı.
Bu elbette olumlu bir gelişme. Ancak ilk kez başvuru yapanların yaşadığı sorunları, randevu sıkıntısını ve yüksek başvuru maliyetlerini tamamen ortadan kaldırmıyor. Daha önce defalarca Avrupa'ya seyahat etmiş birinin uzun süreli vize alabilmesi önemli ama asıl mesele herkesin makul koşullarda seyahat edebilmesi.
Üstelik vize sorunu yalnızca turistik seyahatleri etkilemiyor. Avrupa'daki bir fuara katılmak isteyen iş insanı, akademik toplantıya davet edilen araştırmacı, konser verecek sanatçı ya da ailesini ziyaret etmek isteyen vatandaş da aynı süreçlerle karşılaşıyor. Seyahat özgürlüğü giderek daha fazla ekonomik güce, geçmiş vize deneyimine ve bürokratik işlemleri yönetebilme becerisine bağlı hale geliyor.
Türkiye'nin Avrupa ile güçlü ekonomik, kültürel ve insani ilişkileri bulunuyor. Her yıl milyonlarca insan iki taraf arasında seyahat ediyor. Buna rağmen Türk vatandaşlarının Avrupa'ya ulaşmak için karşılaştığı engellerin artması düşündürücü. Yıllardır konuşulan vize serbestisi hedefinin hâlâ gerçekleşmemiş olması da bu tabloyu ağırlaştırıyor.
Avrupa'yı keşfetmek isteyenler için seyahat planı artık gidilecek şehri seçmekle başlamıyor. Önce vize gerekiyor mu, randevu bulunabiliyor mu, başvuru yetişir mi, vize kaç günlük çıkar sorularının yanıtı aranıyor.
Seyahat etmek bu kadar zor olmamalı. Yeni ülkeler görmek, farklı kültürleri tanımak ve dünyayla bağ kurmak isteyen insanların önündeki engellerin azalmasını beklerken, Avrupa'da vizesiz gidebildiğimiz ülkelerin de birer birer kaybedilme ihtimaliyle karşı karşıyayız.
Avrupa ile aramızdaki mesafeyi artık yalnızca kilometrelerle ölçemiyoruz. Vize kuyrukları, konsolosluk randevuları ve giderek artan başvuru maliyetleri de bu mesafenin bir parçası haline geldi.
