Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ile Herbaryum Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibi, Aydın’ın Söke ilçesi sınırlarında bulunan Beşparmak Dağları’nda bilim dünyası için yeni bir taşkıran türü keşfetti. Bilimsel adı “Saxifraga alpsengulii”, Türkçe adı ise “Latmos taşkıranı” olarak önerilen türün yalnızca Latmos Dağları’nda ve oldukça sınırlı bir alanda yaşadığı belirlendi.
YENİ TÜR İLK KEZ 2023 YILINDA FARK EDİLDİ
Latmos taşkıranı ilk olarak 2023 yılında hekim ve amatör botanikçi Dr. Türker Şengül tarafından Latmos’un gölgeli granit kaya oyuklarında fark edildi. Şengül’ün bitkiye ilişkin çektiği fotoğrafları Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile paylaşmasının ardından, bitkinin bilinen taşkıran türlerinden farklı olabileceği değerlendirildi. Bunun üzerine bitkinin özelliklerinin ayrıntılı şekilde incelenmesi için çalışmalar başlatıldı.
ARAZİ ÇALIŞMALARI ORTAYA KOYDU
2025 yılında gerçekleştirilen arazi çalışmaları kapsamında bitkiden örnekler toplandı ve yakın akraba türlerle karşılaştırmalar yapıldı. Yapılan incelemelerin sonucunda, Latmos’ta bulunan bitkinin bilim dünyası açısından daha önce tanımlanmamış yeni bir tür olduğu ortaya konuldu. Yeni türün bilimsel makalesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile doktora öğrencisi Aşkın Öykü Çimen tarafından hazırlandı. Türün bilimsel çizimlerini ise bitki ressamı Hazelnas Varol yaptı.
TÜRÜN ADI ALP ŞENGÜL’DEN GELİYOR
Yeni keşfedilen türe, bitkiyi ilk fark eden Dr. Türker Şengül’ün oğlu Alp Şengül’e ithafen “Saxifraga alpsengulii” adı verildi. Türün Türkçe adının ise “Latmos taşkıranı” olarak önerildiği aktarıldı. Latmos taşkıranının nemli granit kaya çatlaklarında, gölgeli kaya oyuklarında ve küçük mağara girişlerinde yetiştiği belirtildi.
ÇİÇEKLERİNİN RENKLERİ DEĞİŞEBİLİYOR
Yeni türün çiçeklerinde farklı renk özellikleri görülebildiği bildirildi. Buna göre türün çiçekleri beyazdan parlak altın sarısına kadar değişebilirken, çiçeklerin alt yüzlerinde pembe ve lila tonları görülebiliyor.
TÜRKİYE’DEKİ TAŞKIRAN SAYISI 25 TAKSONA ULAŞTI
Taşkıranlar cinsinin dünya genelinde yaklaşık 490 türle temsil edildiği belirtildi. Yeni türün keşfiyle birlikte Türkiye’de bilinen Saxifraga sayısının 25 taksona yükseldiği bildirildi. Bu türlerden 5’inin Türkiye’ye endemik olduğu kaydedildi. Latmos taşkıranının ise yalnızca Latmos Dağları’nda bilinen, dar yayılışlı bir endemik tür olduğu aktarıldı.
YENİ TÜR “KRİTİK TEHLİKEDE” KATEGORİSİNDE
Latmos taşkıranının yalnızca Latmos Dağları’nın sınırlı bir bölümünde yaşaması ve türün habitatında bozulma bulunması nedeniyle “Kritik Tehlikede (CR)” kategorisinde değerlendirildiği belirtildi. Türün dar yayılış alanı, korunma durumuna ilişkin değerlendirmelerde öne çıkan unsurlar arasında yer aldı.
YILDIRIM LATMOS’UN BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Beşparmak Dağları’nın doğal ve kültürel zenginliğine dikkat çekti. Yıldırım, yeni türün keşfinin Latmos’un henüz ortaya çıkarılmamış biyolojik çeşitliliğini gösterdiğini ifade etti. Bölgede yeni türlerin keşfedilmeye devam etmesinin Latmos’un henüz tüm yönleriyle tanınmadığını gösterdiğini belirten Yıldırım, doğa ve kültürel mirasın uzun yıllardır devam eden madencilik faaliyetleri nedeniyle ciddi tehdit altında olduğunu kaydetti.
