Hastaların sağlık kuruluşları, hastane gibi mekanlarda hizmet almaları ve bakımlarının sağlanması dışında, evde oldukları dönemlerde de bakıma ihtiyaçları olduğu inkar edilemez bir gerçektir. Ev halkının bu konuda uzman olup destek vermesi de beklenemeyeceğinden, bu konuda kimlerden hangi hizmetlerin temin edilebileceği konusunun iyi bilinmesinde yarar bulunmaktadır. Öncelikle palyatif bakımın tanımına bakmakta yarar bulunmakta. Palyatif bakım; iyileştirici tedavinin mümkün olmadığı veya tedaviye bağlı yararın sınırlı olduğu durumlarda; hastanın ve ailesinin yaşam kalitesinin korunması ve artırılması amacıyla ağrı ve diğer semptomların kontrolünü, psikososyal ve manevi desteği kapsayan bütüncül bakım yaklaşımı anlamını taşımaktadır. Evde sağlık hizmeti, kısaca ESH olarak kodlanmış olup, köşe yazımızda bu kısaltma ile anılacaktır. Evde sağlık hizmetleri (ESH) ve palyatif bakım hizmetlerinin çağın gereklerine, günümüz ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak geliştirilmesi maksadıyla, evde sağlık hizmet birimlerinin ve palyatif bakım servislerinin kuruluşu, işleyişi, personel ve hizmet kıstasları, fiziki şartları, her türlü malzeme ve tıbbi teknolojik imkânları bakımından asgari standartlarını belirlemek, bu hizmetlerin birinci basamak, yataklı ve uzaktan sağlık hizmetleriyle koordineli ve entegre biçimde yürütülmesi ile kayıt, kalite ve denetim süreçlerine ait usul ve esasları düzenlemek amacıyla 23 haziran 2026 tarihli Resmi Gazete’de Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanmış “Evde Sağlık Ve Palyatif Bakım Hizmetlerinin Sunumu ve Koordinasyonuna İlişkin Yönetmelik” yayımlanarak aynı anda yürürlüğe girmiştir. Söz konusu yönetmelik; Sağlık Bakanlığı, üniversiteler, belediyeler ve özel sağlık kuruluşlarına ait sağlık tesislerinde sunulan palyatif bakım hizmetleri ile kamu kurum ve kuruluşlarında sunulan evde sağlık hizmetlerini kapsamaktadır. Evde sağlık hizmeti (ESH); evde sağlık hastası olarak tanımlanan kişilere hayatını sürdürdüğü mekânda; aile hekimliği, palyatif bakım, yataklı ve uzaktan sağlık hizmetleri ile entegre şekilde sunulan koruyucu sağlık, teşhis, tedavi, tıbbi bakım, rehabilitasyon ve izlem hizmetleri bütününü ifade etmektedir. Bunun sistemli bir şekilde gerçekleşebilmesi için de Evde Sağlık Yönetim Sistemi (ESYS) uygulaması mevcuttur. Evde Sağlık Yönetim Sistemi ise ESH’ye ilişkin tüm başvuru, değerlendirme, izlem, sevk, nakil, taburculuk ve sonuç verilerinin kayıt altına alındığı ve Bakanlıkça belirlenen sağlık bilgi sistemleri ile entegre çalışan dijital sistemi ifade etmektedir. Bünyesinde ESH birimi oluşturulan sağlık tesislerinde başhekim tarafından görevlendirilen sorumlu doktor ve ayrıca ESH’de görevli tercihen eğitimini almış sağlık personeli ile diğer personelden oluşan bir ekip bulunacaktır. ESH koordinasyon merkezi (ESKOM): ESH almak için yapılan başvurularda klinik karar almaksızın ön değerlendirme yapan, kişilerin hizmete erişim biçimini ve hizmet yöntemini belirleyerek ilgili birimlere yönlendiren, kabul, sevk, nakil ve taburculuk süreçlerini takip eden ve birinci basamak, yataklı ve uzaktan sağlık hizmetleri ile idari ve organizasyonel olarak koordinasyonu sağlayan müdürlüğe bağlı olarak kurulan birimi ifade etmektedir.
Ayrıca palyatif bakım ve ESH koordinasyon birimi: bulunmaktadır. Bu birim de sağlık tesisi bünyesinde palyatif bakım hizmetlerinin planlanması, sunumu, izlenmesi ve koordinasyonunu sağlayan; ESH, diğer yataklı servisler ve uzaktan sağlık hizmetleri ile entegrasyonu yürüten, palyatif bakım servisi bulunan sağlık tesislerinde bu servis üzerinden işleyen, servis bulunmayan sağlık tesislerinde ise ayrıca yapılandırılan; koordinasyon sorumlu tabibi yönetiminde faaliyet gösteren birimi ifade etmektedir. Bunların dışında; Sağlıklı Yaş Alma Merkezleri (YAŞAM) de mevcuttur. Yaşlı kişilerin evde ve yerinde sağlık hizmeti ihtiyaçlarının belirlenmesi, izlenmesi ve desteklenmesi amacıyla Bakanlığa bağlı sağlık tesisleri bünyesinde kurulan birimleri ifade etmektedir.
Arabulucu Avukat - Nurdan HERİS
