Hazreti İsa’nın havarilerinden Barnabas ve Aziz Paulus’un Milattan Sonra 46 yılında Hıristiyanlığın ilk vaazlarından birini verdiği Pisidia Antiokheia Antik Kenti, hem inanç tarihi hem de arkeoloji dünyası açısından dikkat çekici bulgularla yeniden gündemde.
Isparta’da yer alan ve Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir merkez olan antik kentte sürdürülen kazılarda, Ay Tanrısı Men’e adanan eşsiz tapınaktan, henüz yeri tespit edilemeyen antik sağlık merkezine kadar uzanan çok katmanlı bir geçmişin izleri araştırılıyor.
HÜRRİYET
Isparta’da yer alan Psidia Antiokheia, Aziz Paulus’un M.S. 46–57 yılları arasında ziyaret ettiği dönemde Roma İmparatorluğu’nun önemli kentlerinden biri olarak öne çıkıyor. Kentte Augustus Tapınağı, tiyatro, anıtsal çeşme, Roma hamamı, stadyum ve çeşitli kamusal yapılar bulunuyor.
Antik kentin en dikkat çekici yapılarından biri Men (Ay) Tapınağı olarak biliniyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. Mehmet Özhanlı, bu tapınağı “Antik dönemin Vatikanı kadar önemli” sözleriyle tanımlıyor. Tapınakta, Ay Tanrısı Men adına bırakılmış hilal biçimli adak stelleri bulunuyor ve yapının dünyada benzeri olmadığı belirtiliyor.
Psidia Antiokheia, Aziz Paulus’un ilk yolculuğunda üç kez uğradığı kent olması nedeniyle Hıristiyanlık tarihinde özel bir yere sahip. Burada sinagogda yaptığı konuşma, Aziz Paulus’un ilk misyonerlik vaazı olarak kabul ediliyor.
Bugün kalıntıları görülebilen Aziz Paulus Kilisesi, Aziz Paulus’un vaaz verdiği ilk sinagogun üzerine 325 yıllarında inşa edildi. Aziz Paulus adına yapılmış en eski kilise olarak bilinen yapı, özellikle Güney Kore ve Latin Amerika’dan gelen ziyaretçilerle yılda yaklaşık 40 bin kişiyi ağırlıyor. 12 Temmuz’da düzenlenen ayinlere katılan ziyaretçiler hacı oluyor.
Prof. Dr. Özhanlı’ya göre antik kent 67 hektarlık bir alana yayılıyor ancak bugüne kadar yalnızca yüzde 10’u açığa çıkarılabildi. Kentte şu ana kadar beş kilise ortaya çıkarıldı ve bu sayının artması bekleniyor. Kentin ilk keşfi 1826 yılında İzmir’de papaz olarak görev yapan Arundel tarafından yapıldı ve günlükleri 1831’de yayımlandı.
Helenistik dönemin ardından Roma egemenliğine giren kent, Augustus döneminde askeri üs haline getirildi. Izgara planlı mimarisi, taş döşeli ana caddeleri, kanalizasyon sistemi, tiyatrosu ve yaklaşık 15 bin kişilik stadyumuyla dikkat çekiyor. Kentte gladyatör oyunlarının da düzenlendiği belirtiliyor.
Aziz Paulus’un kente geliş nedenlerinden birinin sağlık problemi olduğu, İncil’in “Elçilerin İşleri” bölümündeki anlatımlardan biliniyor. Antik dönemin hastane işlevi gören Asklepion’un varlığı sikkeler ve yazıtlarla doğrulanırken, yapının yeri henüz tespit edilemedi. Kazı ekibi, yeni projelerle bu alanı bulmayı hedefliyor.
2024 yılında Men Tapınağı’nda bulunan bir muska, kazıların dikkat çeken buluntuları arasında yer alıyor. Üzerinde yengeç betimlemesi bulunan amuletin, Yunanca “Karkides” ifadesiyle kanseri temsil ettiği ve dua amacıyla kullanıldığı değerlendiriliyor.
1600 rakımda yer alan Men Tapınağı, Anadolu’da Ay Tanrısı Men’e adandığı kesin olarak bilinen tek tapınak olma özelliği taşıyor. Antik dönemde insanlar Augustus Tapınağı’ndan buraya yürüyerek geliyor, tapınak çevresindeki küçük yapılar ise hacıların konaklama ve inziva alanları olarak kullanılıyordu.
Kazı ekibi, Men Tapınağı çevresindeki kutsal alanlarda ve henüz açığa çıkarılmamış bölümlerde çalışmalarını sürdürüyor. Özellikle sikkeler ve yazıtlardan yola çıkarak Asklepion’un yerinin belirlenmesi, kentin sağlık ve inanç tarihine dair yeni veriler sunması bekleniyor.
