Atatürk’ün üç kez film izlediği, önemli opera ve bale eserlerinin Türkiye ve dünya prömiyerlerine ev sahipliği yapan Elhamra Sahnesi 100 yaşına ulaştı. Tarihi binanın mimarisi ve sahne geçmişi, İzmir’in kültürel mirasındaki yerini ortaya koyuyor.
İzmir Milli Kütüphane binasının yapımına gelir sağlamak amacıyla 1926 yılında sinema olarak kapılarını açan Elhamra Sahnesi, kentin kültür ve sanat yaşamına hizmette 100 yılı geride bıraktı. İlk yıllarında sinema salonu olarak kullanılan, daha sonra opera ve bale gösterilerine ev sahipliği yapan tarihi yapı, bugün de İzmir’in sanat etkinliklerinin önemli adresleri arasında bulunuyor.
Elhamra'nın kuruluş süreci, 1912 yılında daha sonra İzmir Milli Kütüphane Cemiyeti adını alacak sivil bir girişimin Salepçioğlu Hacı Ahmet Konağı'nın selamlık bölümünde İzmir Milli Kütüphaneyi kurmasıyla başladı.
Bir süre sonra kütüphane için ayrı bir bina yapılmasına karar verildi. Yeni yapının inşaatına kaynak oluşturmak amacıyla konağın bahçesine bir sinema binası yapılması planlandı. Mimar Tahsin Sermet tarafından hazırlanan milli kütüphane ve sinema binasının temeli 1915 yılında atıldı. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle durdurulan inşaat çalışmaları, İzmir'in kurtuluşunun ardından yeniden başladı. Sinema binasının yapımı 1926 yılında tamamlandı.
AÇILDIKTAN SONRA FARKLI İSİMLERLE ANILDI
Elhamra Sineması adıyla hizmete giren salon, ilerleyen yıllarda "Milli Kütüphane Sineması" ve "Milli Kütüphane Tiyatrosu" gibi isimlerle de anıldı. Birçok müzisyenin konser verdiği bina, televizyonun yaygınlaşmasıyla sinemaya ilginin azalması ve kira gelirinin yetersiz kalması üzerine 1978 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığına kiralandı.
Bakanlık tarafından restore edilen yapı, 1982 yılında İzmir Devlet Opera ve Balesi tarafından kullanılmaya başlandı. Böylece Elhamra, sinema salonu olarak başlayan geçmişine opera ve bale gösterilerini de ekledi.
TÜRKİYE VE DÜNYA PRÖMİYERLERİNE EV SAHİPLİĞİ YAPTI
Elhamra Sahnesi, opera ve bale tarihinde önemli yapımların ilk gösterimlerine ev sahipliği yaptı. Richard Strauss'un "Ariadne auf Naxos", Giuseppe Verdi'nin "Simon Boccanegra" ve Mozart'ın "Idomeneo" operalarının Türkiye prömiyerleri burada gerçekleştirildi. Sahne, Tevfik Akbaşlı'nın "Muhteşem Süleyman", Ruperto Chapi'nin "La Muerte de Garcilaso" ve Selman Ada'nın "Mavi Nokta" operalarının dünya prömiyerlerine de ev sahipliği yaptı. Can Atilla'nın "Kerbela Balesi" ile Tevfik Akbaşlı'nın "Kösem Sultan" balesinin ilk gösterimleri de Elhamra'da gerçekleştirildi. Tarihi sahne, bugün opera ve bale eserlerinin yanı sıra İzmir Büyükşehir Belediyesinin sanat organizasyonlarına da ev sahipliği yapıyor. Elhamra, bu etkinliklerle kentin kültür ve sanat yaşamına katkı sunmayı sürdürüyor.
MİMARİSİ VE SANATSAL AYRINTILARIYLA ÖNE ÇIKIYOR
Neoklasik tarzda inşa edilen iki katlı yapı, kubbeyle örtülü mimarisiyle dikkat çekiyor. Kemerli pencereleri, bitkisel motifleri ve çini panoları Türk mimarisinin özelliklerini yansıtıyor. Binanın dış cephesinde kesme taş ve mermer kullanılırken aslan ayağını andıran taş motifler de bulunuyor.
Salonun duvarlarında fotoğrafçı ve ressam Jean Weinberg tarafından yapılan, oval çerçeveler içindeki iki Atatürk yağlı boya portresi yer alıyor. Ressam Naci Kalmukoğlu'nun "Madam Butterfly", "Rigoletto", "Figaro'nun Düğünü" ve "Saraydan Kız Kaçırma" operalarından sahneleri resmettiği dört pano da salonun sanatsal kimliğini tamamlıyor. Özel izleyiciler için tasarlanan localarda Gazi Mustafa Kemal Atatürk üç kez film izledi. Ayrıca 1926 yılında İzmir'de Atatürk'e yönelik planlanan suikast girişimiyle ilgili davanın ilk duruşmaları da Elhamra binasında görüldü.
“İZMİR'İN YÜZÜK TAŞI NİTELİĞİNDE”
İzmir Milli Kütüphane Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Ulvi Puğ, AA muhabirine yaptığı açıklamada Elhamra Sahnesi'nin kentin kültürel simgelerinden biri olduğunu söyledi. Milli Kütüphane ile Elhamra'nın İzmir için taşıdığı değere dikkat çeken Puğ, "İzmir'in yüzük taşı niteliğinde iki bina Elhamra ve Milli Kütüphane binası. Binayı seyretmek bile ayrı bir keyif. Bir de kültür hafif ateşle demlenen bir kurumdur. Sinema olarak yapılsa bile opera ve bale kültürünün demlenmesine de hizmette bulunmuştur." ifadelerini kullandı. İzmir'deki ilk sesli film gösteriminin Elhamra'da yapıldığını belirten Puğ, "The Jazz Singer" filminin de burada izleyiciyle buluştuğunu aktardı. Puğ, "Kitabınızı evde de okuyabilirsiniz İzmir Milli Kütüphane'de de okuyabilirsiniz. Bu bambaşka bir damak zevki verecektir. Operaya çok uygun bir sahne olmamasına rağmen herkesin sanat zevkine hitap eden, yüz yıldır ışığını yakan bir sanat mabedi. Devlet eliyle yapılmış bir kurum değil. İzmirliler bir sivil toplum örgütü olarak bunu başarmışlar. Yüz senedir hem sanat ışığını yansıtan bir sanat mabedi hem de yüz senedir bilimin ışığını yansıtan bir kütüphane" diye konuştu.
"ÇOK MİSTİK BİR HAVASI VAR"
İzmir Devlet Opera ve Balesi sanatçısı ve Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Opera Anasanat Dalı Öğretim Görevlisi Aytül Büyüksaraç da Elhamra'da sahne almanın kendisini evinde hissettirdiğini belirtti. Tarihi salonun kendine özgü atmosferine değinen Büyüksaraç, "Türkiye'de iddia ediyorum ki hiçbir operada olmayan bir akustik niteliğe sahip." dedi. Çocuk korosu ve balesinin de Elhamra'da sahne aldığını aktaran Büyüksaraç, burada yetişen gençlerin önemli bölümünün sanatçı olduğunu, konservatuvarlara girerek bugün kendileriyle birlikte sahneye çıktıklarını anlattı. Büyüksaraç, "Bu sahnede büyüyen gençlerimizin hemen hemen hepsi sanatçı oldu. Konservatuvarlara girdiler ve bizlerle şu an şarkı söylüyorlar. İlk sesleri hep bu duvarlarda yankılandı. İlk bu sahneyi gördüler, bu tarihi kokuyu aldılar. Keza seyirciler için de burasının çok mistik bir havası var. Belki daha pahalı malzemeler olabilir ama buranın bu tarihi dokusu verilemiyor işte. Ne kadar çok para dökerseniz dökün, modern malzemeler kullanırsanız kullanın bu tada, bu lezzete ulaşamazsınız" diye aktardı. Yüz yıllık geçmişinde sinema gösterimlerinden konserlere, opera ve bale yapımlarından kültürel etkinliklere uzanan bir çizgi izleyen Elhamra Sahnesi, İzmir'in tarihi ve sanatsal belleğindeki yerini koruyarak faaliyetlerini sürdürüyor.
