Acıbadem International Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Dr. Ahmet Arif Ağlar, değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıyla koroner arter hastalığına bağlı olaylarda belirgin azalmalar sağlanabileceğine dikkat çekiyor. Koroner arter hastalığı çoğu kez belirti vermeden ilerler. Bu nedenle, kalp ve damar sağlığı açısından risk taşıyan faktörlerin araştırılması için şikayet olmasa bile muayene öneriliyor. Dr. Ağlar, “20 yaşında bir kontrol sonrası takip gerekmezse, erkekler için 35 yaş, kadınlar için 45 yaş tarama muayenesi önerilir” diyor.
KORONER ARTER HASTALIĞININ 10 DETAYLI RİSK FAKTÖRÜ
Yaş
Koroner arter hastalığı riski yaşla birlikte artar. 35 yaş sonrası damar duvarında oluşan elastikiyet kaybı ve ateroskleroz eğilimi, erkeklerde 40, kadınlarda 45 yaş sonrası belirginleşir. 40 yaş üzeri erkeklerde risk %49, kadınlarda %32 olarak görülüyor. Yaşlanma, damar iç yüzeyinde plak oluşumuna yatkınlık yaratır ve kalp krizine zemin hazırlar.
Cinsiyet
Erkeklerde kadınlara kıyasla KAH riski daha yüksektir. Östrojen hormonunun kadınlarda koruyucu etkisi, menopoz sonrası azalır. Bu nedenle erkekler daha erken yaşta risk altına girer; kadınlarda ise risk genellikle 50 yaş civarında artış gösterir.
Aile Öyküsü
Ailede erken yaşta KAH öyküsü olan bireyler daha yüksek risk altındadır. Babasında veya erkek kardeşinde 55 yaşından önce, annesinde veya kız kardeşinde 65 yaşından önce KAH tanısı bulunması, genetik yatkınlık ve ortak yaşam tarzı faktörleri nedeniyle hastalığı tetikler.
Hipertansiyon
Yüksek tansiyon, arter duvarında mekanik ve oksidatif stres oluşturarak damar sertliğine ve ateroskleroz gelişimine yol açar. Hipertansiyon, KAH riskini artıran en önemli faktörlerden biridir; her 3 hastadan 1’inde hipertansiyon gözlemlenir.
Hiperlipidemi (Yüksek Kolesterol ve Trigliserid)
Yüksek LDL kolesterol ve trigliserid seviyeleri, damar duvarında plak birikimine yol açar. Santral obezite, insülin direnci ve kötü beslenme ile birleştiğinde risk katlanır. WHO verilerine göre yüksek kolesterol yaklaşık 2.6 milyon ölüme neden olmuştur.
Diyabet ve Prediyabet
Diyabet, damar endotel fonksiyonunu bozar, inflamasyonu artırır ve aterosklerozu hızlandırır. Diyabetli erişkinlerde kalp hastalığı riski, diyabeti olmayanlara göre erkeklerde 2.5 kat, kadınlarda 2.4 kat daha fazladır. Hemoglobin A1C %7’nin üzerinde olan hastalarda kardiyovasküler ölüm riski %85 artar.
Obezite
Obezite, bağımsız bir KAH risk faktörüdür. Aynı zamanda hipertansiyon, hiperlipidemi ve diyabet gelişme olasılığını artırır. Araştırmalar, obezite sorunu yaşayan bireylerin koroner kalp hastalığına yakalanma olasılığının 2 kat daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Sigara Kullanımı
Sigara, damar iç yüzeyini tahrip eder, pıhtı riskini artırır ve oksijen taşınmasını zorlaştırır. Sigara kullanımı diyabetli bireylerde KAH riskini %50 artırır. Pasif içicilik de riski %25–30 yükseltir. 60 yaş üzeri sigara kullanıcılarında kardiyovasküler risk iki kat artarken, bırakıldığında risk %37 düşer.
Kötü Beslenme
Doymuş yağlar, trans yağlar, rafine şekerler, işlenmiş ve kırmızı et tüketimi koroner arter hastalığı riskini artırır. Trans yağlar lipit profili, endotelyal fonksiyon, insülin direnci ve inflamasyonu olumsuz etkiler. Araştırmalar, işlenmiş et tüketiminin KAH riskini %23–42 artırdığını gösteriyor.
Sedanter Yaşam ve Fiziksel Aktivite Eksikliği
Hareketsiz yaşam, damar fonksiyonunu bozar ve miyokardiyal enfarktüs riskini artırır. Düzenli egzersiz, endotelyal nitrik oksit üretimini artırır, reaktif oksijen türlerini etkisiz hale getirir ve damar gelişimini destekler. 52 ülkede yapılan bir çalışmada, yetersiz fiziksel aktivite KAH riskini %12,2 artırıyor.
