Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Haydarpaşa Gar Sahası’ndaki restorasyon ve güçlendirme çalışmalarında ulaşılan yeni bulguları ve ilk etap için belirlenen yeni hedefi kamuoyuna duyurdu.
1909'da resmi açılışı yapılan Haydarpaşa Gar binasının orijinal projeleri üzerinde gerçekleştirilen incelemelerde, yapının temelinin altında yaklaşık bin ahşap kazık bulunduğu belirlendi. Uzunlukları 8 ila 21 metre, çapları ise 50 ila 90 santimetre arasında değişen kazıkların mevcut durumunu tespit etmek amacıyla jeoradar çalışması yapıldı.
İncelemelerde yaklaşık bin kazıktan yalnızca 200’ünün yerinde olduğu tespit edildi. 800 kazığın ise bulunmadığı belirlendi. Teknik değerlendirmelerde bu durum, inşa tarihinden bugüne ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin yok olduğunu ortaya koyan bir bulgu olarak kaydedildi.
ZEMİNDE SIVILAŞMA RİSKİ BELİRLENDİ
Haydarpaşa Garı’nın çevresindeki zeminin mevcut durumunu belirlemek ve yüzeyde gözlenen deformasyonları incelemek amacıyla sondaj, arazi ve laboratuvar testleri, jeofizik ölçümler ve aletsel gözlem çalışmaları gerçekleştirildi.
Yapılan incelemelerde zeminin ZF sınıfında olduğu belirlendi. Zeminin heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluştuğu, gevşek ve suya doygun özellik taşıdığı tespit edildi. Bu koşulların önemli geoteknik riskler oluşturduğu, sıvılaşma meydana gelmesi halinde yapıda oturma ve yanal yayılma hareketlerinin yaşanabileceği belirlendi.
Risklerin ortaya çıkmasının ardından uzman mühendisler tarafından zemin iyileştirme projesi hazırlandı. Proje, konusunda uzman akademik heyetler tarafından incelendi ve Danışma Kurulu tarafından uygun bulundu.
FORE KAZIK VE ENJEKSİYON ÇALIŞMALARI YAPILDI
Hazırlanan proje kapsamında zeminde meydana gelebilecek yanal yayılmanın önüne geçilmesi amacıyla yapı çevresinde fore kazık imalatı gerçekleştirildi. Yapının içinde ve dışında ise kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu gibi zemin güçlendirme uygulamaları yapıldı.
Çalışmalar sırasında deneysel ve gözlemsel veriler düzenli olarak toplandı. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda projelerde gerekli revizyonlara gidildi.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, tarihi yapının belirlenen risklere karşı korunması amacıyla gerçekleştirilen çalışmalara ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Tarihi yapıyı bu risklere karşı korumak amacıyla, uzman mühendislerin hazırladığı, akademik heyetlerin incelediği ve Danışma Kurulumuzun uygun bulduğu proje doğrultusunda yapı çevresinde fore kazık ve zemini sağlamlaştıran enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirdik. Her aşamada teknik cihazlarla yapının davranışını izleyerek kontrollü biçimde ilerledik."
Teknik inceleme, değerlendirme ve revizyon süreçleri ile güçlendirme uygulamalarının gerektirdiği çalışmalar, iş programının yeniden ele alınmasına ve uygulama süresinin uzamasına neden oldu.
TARİHİ BİNA ÇALIŞMALAR BOYUNCA İZLENDİ
Zemin güçlendirme çalışmalarına başlanmadan önce Haydarpaşa Garı’na teknik izleme cihazları yerleştirildi. Bu cihazlarla güçlendirme uygulamaları sırasında yapının davranışının takip edilmesi sağlandı.
Çalışmalar, cihazlardan elde edilen veriler doğrultusunda kontrollü ve aşamalı şekilde yürütüldü. Güçlendirme uygulamaları boyunca yapının davranışı sürekli olarak izlendi.
Bodrum katındaki çalışma alanlarının sınırlı olması nedeniyle uygulamaların uygun ekipmanlarla ve hassas biçimde gerçekleştirilmesi gerekti. Tarihi yapının mevcut taşıyıcı sistemine zarar verilmemesi ve çalışmaların üstyapı imalatlarıyla eş güdüm içinde yürütülmesi de ek süre ihtiyacını beraberinde getirdi.
ARKEOPARKTA YENİ KALINTILAR ORTAYA ÇIKTI
Haydarpaşa Arkeopark alanında mevcut kalıntıların konservasyon çalışmaları devam ederken altyapı, drenaj ve ziyaretçi dolaşım güzergahlarına yönelik yapılan kazılarda yeni arkeolojik kalıntılar ortaya çıkarıldı.
Yeni buluntuların konumları ve korunma durumları dikkate alınarak altyapı ve drenaj hatları ile ziyaretçi güzergahlarının yeniden düzenlenmesi gerekti. Ortaya çıkan kalıntıların korunması için ilave çalışmalar yapılması da uygulama takvimini etkiledi.
Bakan Ersoy, ilk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali’nin başlangıcında açılmasının planlandığını belirtti. Hassas güçlendirme uygulamaları, bilimsel analizler ve proje revizyonları nedeniyle çalışma takviminin yeniden düzenlenmesi gerektiğini aktaran Ersoy, Arkeopark alanında ortaya çıkan yeni kalıntıların korunması amacıyla altyapı ve ziyaretçi güzergahlarına ilişkin projelerin de yenilendiğini ifade etti.
TAŞINMA SÜREÇLERİ DE ÇALIŞMA PROGRAMINI ETKİLEDİ
Haydarpaşa Gar Sahası’nda farklı kurumlara ait yapı, tesis, ekipman ve kullanım alanlarının taşınma süreçleri de çalışmaların sıralamasında etkili oldu.
Taşınma işlemlerinin tamamlanmasının beklenmesi nedeniyle bazı bölümlerde planlanan imalatlara öngörülen zamanda başlanamadı. Boşaltılan alanların uygulamaya hazır hale getirilmesi ve gerekli saha düzenlemelerinin yapılması için de ek süre gerekti.
Bu süreçler, restorasyon ve güçlendirme çalışmalarının iş programının yeniden ele alınmasına neden olan unsurlar arasında yer aldı.
İLK ETAP 2027’DE TAMAMLANACAK
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, hassas mühendislik çalışmaları ve proje revizyonları nedeniyle Haydarpaşa Garı’nın ilk etap açılış takviminin değiştiğini açıkladı.
İlk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali’nin başlangıcında açılması planlanırken, yapılan güçlendirme çalışmaları, bilimsel analizler, proje revizyonları ve Arkeopark alanındaki yeni buluntular nedeniyle açılış takvimi yeniden düzenlendi. İlk etabın 2027 yılı içinde tamamlanması hedefleniyor.
ANADOLU YAKASI’NA İLK ARKEOLOJİ MÜZESİ
Haydarpaşa Gar Sahası’ndaki çalışmalar yalnızca tarihi yapının korunması ve güçlendirilmesini kapsamıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) arasında 15 Ağustos 2024’te imzalanan protokol kapsamında sahada yeni kültür ve sanat alanlarının oluşturulması da planlanıyor.
Proje kapsamında Anadolu Yakası’nın ilk arkeoloji müzesi, performans sanatları merkezi, kütüphane, sergi salonları ile sanat ve tasarım atölyeleri yer alacak.
Arkeopark, açık etkinlik alanları ve peyzaj düzenlemelerinin de projeye dahil edilmesiyle Haydarpaşa Gar Sahası’nın İstanbul’un kültür hayatına kazandırılması amaçlanıyor.
