Sosyal Güvenlik Uzmanı Yavuz Kurt, Türkiye’de tasarrufların gelişmekte olan ülkelerden düşük olduğunu belirterek, sürdürülebilir kalkınma için rekabetçi endüstrilerin ve üretken yatırımların desteklenmesi gerektiğini vurguladı. Kurt, bu amaçla yurtiçi tasarrufların artırılmasının önemine dikkat çekti.
Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı ve Orta Vadeli Program’a göre; Otomatik Katılım Sistemi (OKS), işveren katkısıyla ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşecek ve tamamlayıcı emeklilik sistemi (TES) 2026 yılının 2. çeyreğinde kurulacak.
Kurt: “Son yıllardaki enflasyonist ortam sebebiyle emekliler de tüm sabit gelirliler gibi önemli refah kaybı yaşadı ve satın alma gücü zayıfladı. Emekli aylıkları son 10 yılda asgari ücretin altına düştüğü gibi, ortalama bir konut kirasını dahi karşılayamaz hale geldi. Bu sistem özellikle aylık bağlama oranlarındaki düşüş sebebiyle emeklilikte beklenen gelir kaybını bir nebze olsun telafi ederek, çalışma sürecindeki yaşam standartlarının korunmasını sağlayacak ek emeklilik gelirinin oluşmasını sağlamak amacını taşıyor. Aynı zamanda yurtiçi tasarrufları artırmak ve emeklilik sistemlerinde kalış süresini de uzatmak hedefleniyor. Türkiye’de, özellikle doğurganlık hızının düşmesi, yaşlı nüfusun ve emekli sayısının artması, sosyal güvenliğin finansal sürdürülebilirliğinin güçleşmesi, artan bütçe transferleri ve aktif/pasif oranının giderek bozulması da bu ihtiyacı artırıyor” ifadelerini kullandı.
TASARRUFLAR GELİRLE DOĞRU ORANTILI
Gelir seviyesinin yükselmesiyle birlikte halkın tasarruf eğilimi ve imkanının arttığını belirten Kurt, düşük gelirli grupların ise zorunlu ihtiyaçları nedeniyle tasarruf edemediğini söyledi. 2024 gelir dağılımı istatistiklerine göre; en yüksek gelire sahip yüzde 20’lik kesim GSYH’nin yüzde 49’una sahipken, en düşük yüzde 20’lik kesim yalnızca yüzde 6’sını alıyor. Bu durum, Türkiye’nin tasarruf seviyesini gelişmekte olan ülkelerin altında tutuyor.
KİMLER TES’E DAHİL OLACAK?
Yavuz Kurt, uygulamanın kapsamının yasayla belirleneceğini, bu sebeple kimlerin dahil veya hariç olacağının henüz netleşmediğini belirtti. Şu anda öngörülen çerçeveye göre; yaş sınırı olmaksızın aktif çalışan kamu ve özel sektör çalışanları ile banka, oda ve borsaların çalışanları sisteme dahil olacak. Bağ-Kur’lular ve herhangi bir işte çalışmayanlar ise bu kapsamda olmayacak.
EMEKLİLER TES’E TABİ OLACAK MI?
Kurt: “Bu soruya çalışan herkes TES’e tabi olacak” diye yanıt verdi. Buna göre; SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı statülerinden emekli aylığı almakta olan ve Bağ-Kur kapsamı dışındaki herhangi bir işte sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlardan da TES kesintisi yapılacak. Emekli aylığı alırken kamuda çalışmaya başlayan ve bu sebeple emekli aylığı kesilenler de TES’e dahil olacak. Bu kişiler en az 10 yıl sistemde kaldıklarında ve kadınlar 58, erkekler 60 yaşını doldurduğunda ikinci bir aylık alabilecekler" diye konuştu.
KİM NE KADAR PRİM ÖDEYECEK?
TES’te üç kesimin katkı payı bulunacak. OKS’de işveren desteği bulunmuyor ancak yeni sistemde işverenden de katkı payı alınacak. Kesintiler brüt ücret üzerinden yapılacak. Beklenti işçi kesiminden yüzde 3, işverenlerden ise 1 ila 2 puan arası kesinti olması yönünde. Devlet katkısı OKS’de olduğu gibi yüzde 30 düzeyinde öngörülüyor.
Bireysel emeklilik sisteminde devlet katkısının yıllık üst sınırı 93.619,80 TL. TES’te böyle bir üst sınır olup olmayacağı yasal düzenleme ile belirlenecek.
BES (OKS) KALKIYOR MU?
Hayır, BES’in aynen kalması planlanıyor. Mevcut katkı payları ve devlet desteği korunacak. OKS’de kayıtlı çalışanlar TES’e aktarılacak. BES’te gönüllü uygulama da devam edecek.
TES’TEN CAYMA HAKKI
OKS gönüllü, TES ise zorunlu olacak. OKS’de istediğiniz zaman çıkış mümkünken, TES’te öngörülen süre boyunca sistemden çıkış yapılamayacak.
İKİNCİ EMEKLİ GELİRİ NE ZAMAN ALINABİLECEK?
TES’ten ayrılabilmek için en az 10 yıl sistemde kalmak ve kadınların 58, erkeklerin 60 yaşını doldurması gerekiyor. Devlet katkısını da içeren ikinci emeklilik geliri ancak bu şartlarda alınabilecek.
SİSTEMDEN ÇIKMAK MÜMKÜN MÜ?
Emekli olana kadar sistemde kalınması esas olacak. Ancak birikimler; evlilik, ilk konut alımı, uzun süreli işsizlik, gelir kaybı veya ağır hastalık gibi durumlarda bir defaya mahsus alınabilecek. Bu alım tutarının mevcut birikimin yüzde 10-20’si aralığında olabileceği öngörülüyor. Devlet katkısının ödenip ödenmeyeceği mevzuatla belirlenecek. Tam çıkış yalnızca emeklilik, ölüm veya maluliyet hallerinde mümkün olacak.
En az 10 yıl sistemde kalınması ve kadın 58, erkek 60 yaşını doldurması şartıyla SGK’den ayrı ikinci bir emekli aylığı alınacak. Aylık olarak tercih edilmesi durumunda katkı payına göre değişmekle birlikte güncel rakamlarla 3.000-5.000 TL arası ilave gelir sağlanabilecek.
Katılımcıların birikimleri; yatırım, emeklilik, altın, hisse senedi ve gayrimenkul yatırımları gibi fonlarda değerlendirilecek. Katılımcılar bu fon türleri arasında seçim yapabilecek. Fonlar Hazine ve Maliye Bakanlığı koordinasyonunda, SEDDK, SPK ve EGM gözetiminde yönetilecek.
İŞVEREN MALİYETİ ARTACAK
TBMM’ye sunulan torba yasada imalat sanayi hariç sigorta primi Hazine teşvikinin 2 puana indirilmesi ve primlerin 1 puan artırılması öngörülüyor. TES’in zorunlu olması, işverenlerin personel maliyetlerinde artış yaratacak.
BES’TE DEVLET KATKISI DEĞİŞİYOR
Katılımcıların BES’e ödedikleri katkı paylarının yüzde 30’u devlet katkısı olarak ekleniyor. Yasa teklifi ile bu oran yüzde 50’ye kadar artırılabilir veya sıfıra indirilebilir. Cumhurbaşkanına yetki verilmekte. Böylece BES’te devlet katkısı yüzde 45’e kadar çıkabilir veya sıfıra indirilebilir.