Türkiye'de kentsel dönüşümü hızlandırmak amacıyla vatandaşlara hibe, kredi, kira ve taşınma yardımlarının yanı sıra vergi ve harç muafiyetleri sunuluyor. İzmir de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen "İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi (İADŞP)" kapsamında yer alıyor. Proje çerçevesinde İzmir'deki riskli yapı sahiplerine ilk yıl ödemesiz, 180 ay vadeli ve aylık yüzde 0,69 faiz oranıyla 3 milyon liraya kadar kentsel dönüşüm kredisi sağlanıyor. Riskli yapıdaki bağımsız birim dışında tapuda kayıtlı başka konutu bulunmayan malikler, orta ve düşük gelirli haneler, şehit aileleri, harp ve vazife malulleri ile dul ve yetimler, emekliler, en az yüzde 40 engelli vatandaşlar ve hanehalkı reisi kadın olan haneler için faiz indirimi uygulanıyor. Binaların enerji verimliliği de faiz indiriminde dikkate alınıyor. A sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalarda yıllık yüzde 0,50, B sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalarda ise yıllık yüzde 0,25 indirim yapılıyor. Birden fazla kategoriye giren vatandaşlar indirimlerden birlikte yararlanabiliyor ve tüm koşulları karşılayan hak sahipleri için faiz oranında yıllık toplam yüzde 1,25'e kadar indirim uygulanabiliyor.
İZMİR'DE BAŞVURU SÜRECİ BAŞLADI
"İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi (İADŞP)", ilk etapta İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Manisa ve Tekirdağ'da uygulanıyor. Projeyle seçilen illerde sismik ve iklim koşullarına dayanıklı konut, kentsel altyapı ve hizmetlere erişimin artırılması hedefleniyor. İzmir'in yanı sıra Kocaeli ve Sakarya'da da başvuru süreci başladı. Kentsel dönüşüm kredisine başvuracaklarda devam eden icra, takip veya haciz kaydının bulunmaması şartı aranıyor. Ayrıca krediye ilişkin aylık taksit tutarının belgelendirilmiş hanehalkı aylık gelirinin yüzde 70'ini aşmaması gerekiyor. Vatandaşlar, başvuru yapılabilecek irtibat ofislerinin bilgisine "kentseldirenclilik.csb.gov.tr" internet adresinden ulaşabiliyor. Kentsel dönüşüm kapsamında yeniden yapılacak binalar için belediyelerin aldığı yapı ruhsatı harcında da indirim ve çeşitli muafiyetler uygulanıyor. İnşaatın tamamlanmasının ardından yapı denetim firmalarının verdiği yapı seviye tutanağının yüzde 100 uygunluk seviyesine ulaşmasıyla alınan yapı kullanma izin belgesi, yani iskan harcında da indirim imkanı bulunuyor.
TAPU, BELEDİYE VE DAMGA VERGİSİ
Kentsel dönüşüm kapsamındaki yapılarda tapu harcı açısından da çeşitli avantajlar bulunuyor. "Tapu harcı muafiyeti" kapsamında, dönüşümde inşaatı yapan yüklenicinin hak ettiği bağımsız bölümlerin ilk satışında yüzde 4 alım-satım harcı ödenmiyor. Riskli yapı tespiti yapılıp kat irtifakı kurulana kadar bağımsız bölümünü satmak isteyen mülk sahipleri için de yüzde 4'lük alım-satım harcında istisna uygulanıyor. Kat irtifakı kurulduktan sonra bu muafiyet sona eriyor. Dönüşüm sürecindeki yapılara ilişkin noter sözleşmeleri ve bazı resmi işlemlerde noter harcı ile damga vergisi muafiyetleri de bulunuyor. "Damga vergisi istisnasında" dönüşüm nedeniyle ilgili kanun maddesine göre düzenlenen birçok sözleşme ve resmi evrak damga vergisinden muaf tutuluyor. "Belediyeler tarafından alınan çeşitli imar ve işlem harçlarından muafiyet" kapsamında da bazı imar ücretleri ve harçlar alınmıyor. Bu muafiyetler genel olarak mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan bölüm için uygulanırken, bunun üzerindeki ilave alanlar için normal harçlar talep ediliyor. Belirli şartları sağlayan projelerde KDV yönünden de istisna ve indirimler uygulanabiliyor. Bunun yanında 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapılarını tahliye eden hak sahipleri ile belirli şartları taşıyan kiracılara kira veya tahliye yardımı sağlanıyor. Yardım tutarları illere göre değişirken, genellikle her yıl güncelleniyor. İstanbul'daki riskli konut ve iş yerleri için uygulanan "Yarısı Bizden" kampanyasında ise yıl sonuna kadar riskli yapı ilan edilen bağımsız bölümlerin sahipleri, konutlarını yeniden inşa ettirmek için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira tahliye desteği olmak üzere toplam 1 milyon 875 bin lira destekten yararlanabiliyor. Aynı koşullarda bir dükkan veya iş yeri için 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği sağlanırken, hak sahibinin diğer her bir dükkanı için 875 bin lira kredi imkanı sunuluyor. Alan bazlı büyük dönüşümlerde ise TOKİ veya Emlak Konut inşaatları üstleniyor ve her hak sahibine 875 bin lira hibe ile 125 bin lira taşınma desteği veriliyor. Kampanyayla ilgili yapılan düzenleme kapsamında 31 Aralık 2026'ya kadar riskli yapı ilan edilen tüm bağımsız bölümlerin "Yarısı Bizden" kampanyasından faydalanmasının önü açılırken, 2025 ve 2026 yıllarında riskli yapısı onaylanan konut ve iş yeri sahiplerinin tamamının kampanyadan yararlanabilmesi sağlanıyor.
