HATİCE KÖYLÜ-EGETELGRAF/ Hamburgerden patates kızartmasına kadar pek çok yiyeceğin yanında tüketilen ketçap, bugün domatesle özdeşleşmiş olsa da hem isminin hem de ilk tarifinin izleri Asya'ya uzanıyor. Ketçap kelimesinin kökenine ilişkin yaygın açıklama, Çin'in güneyinde konuşulan Hokkien lehçesindeki fermente balık sosunu ifade eden bir sözcüğe dayanıyor. Peki ketçapın kökeni neye dayanıyor? Ketçap adı nereden geliyor?
KÖKENİ ÇİN'E UZANIYOR
Ketçap adının, Hokkien lehçesindeki kê-tsiap veya koe-chiap biçiminde aktarılan sözcüklerden türediği düşünülüyor. Bu sözcükler, tuzlanmış veya fermente edilmiş balıktan hazırlanan soslarla ilişkilendiriliyor. Günümüzde kırmızı rengi ve domatesli tadıyla tanınan ketçabın ilk örnekleri ise bugünkü sostan oldukça farklıydı. Çin'de eski dönemlerden itibaren balık, tuz ve çeşitli baharatlarla hazırlanan fermente soslar tüketiliyordu.
SOSUN ADI GÜNEYDOĞU ASYA'DAN AVRUPA'YA TAŞINDI
Çinli tüccarların bölgedeki ticari faaliyetleriyle fermente soslar Güneydoğu Asya'ya yayıldı. Malaycada kullanılan kicap ve kecap gibi sözcükler de bu tür soslarla ilişkilendirildi. 17. yüzyılın sonları ile 18. yüzyılda bölgeye gelen İngiliz tüccarlar, karşılaştıkları bu sosların hem tariflerini hem de adlarını Avrupa'ya taşıdı. Sözcük zamanla İngilizcede ketchup biçimini aldı.
İLK KETÇAPIN YAPIMI
Asya'dan Avrupa'ya ulaşan sosun orijinal malzemelerini bulmak her zaman mümkün olmadı. Bunun üzerine farklı tarifler geliştirildi. Özellikle İngiltere'de mantar, ceviz, hamsi ve istiridye gibi malzemeler kullanılarak ketçap adıyla çeşitli soslar hazırlandı. Bu dönemde ketçap, tek bir tarifi değil, farklı malzemelerle yapılabilen yoğun aromalı sosları ifade ediyordu. Domates ise henüz ketçabın temel malzemesi değildi.
DOMATES NE ZAMAN EKLENDİ?
Ketçabın bugün bildiğimiz kırmızı sos haline gelmesi, Amerika'da domatesli tariflerin yaygınlaşmasıyla gerçekleşti. 19. yüzyılda domates, sirke, şeker ve baharatlarla hazırlanan tarifler giderek daha fazla tercih edilmeye başlandı. Domatesli ketçabın ticari üretiminin yaygınlaşması da bu dönüşümü hızlandırdı. Yüzyılın sonlarına doğru domatesli çeşit öne çıkarken mantar ve ceviz gibi malzemelerle hazırlanan eski tarifler zamanla geri planda kaldı.
BUGÜNKÜ ANLAMI BAMBAŞKA
Günümüzde ketçap denildiğinde akla çoğunlukla domates, sirke, şeker ve baharatlarla hazırlanan kırmızı sos geliyor. Patates kızartması, hamburger ve sandviçlerin yanında yaygın olarak tüketilen bu ürünün adı ise yüzyıllar önce kullanılan fermente sosların izini taşımaya devam ediyor.
