2026 yılında yayımlanan ve yaklaşık 1,6 milyon kişinin dahil edildiği geniş kapsamlı meta-analiz, beslenme alışkanlıkları ile kanser riski arasındaki ilişkiyi değerlendirdi.
Üç kıtadan verilerin yer aldığı çalışmada, dokuz farklı araştırmanın sonuçları bir araya getirilerek analiz edildi. Takip süresi bazı katılımcılarda 16 yıla kadar uzandı.
FARKLI BESLENME GRUPLARI KARŞILAŞTIRILDI
Araştırmada kırmızı ve işlenmiş et tüketmeyen bireylerle bu ürünleri tüketen gruplar karşılaştırıldı.
Çalışmaya vejetaryenler, pesketaryanlar (sadece balık eti tüketenler), veganlar (hiçbir hayvansal ürün tüketmeyenler), poloteryanlar (sadece tavuk eti tüketenler) ve kırmızı ile işlenmiş et tüketen kişiler dahil edildi.
VEJETARYENLERDE BAZI KANSER TÜRLERİNDE DAHA DÜŞÜK RİSK GÖRÜLDÜ
Araştırma sonuçlarına göre vejetaryenlerde pankreas kanseri, multipl miyelom, böbrek kanseri, prostat kanseri ve menopoz sonrası meme kanseri riskinin kırmızı ve işlenmiş et tüketen gruplara göre daha düşük olduğu bildirildi.
Bununla birlikte yemek borusu kanseri riskinde artış görüldüğü belirtildi.
PESKETARYANLARDA DİKKAT ÇEKEN SONUÇLAR
Sadece balık eti tüketen pesketaryan bireylerde de bazı kanser türlerinde daha düşük risk oranları tespit edildi.
Araştırmaya göre bu grupta böbrek kanseri, menopoz sonrası meme kanseri, kolorektal kanser ve sigarayla ilişkili akciğer kanseri görülme oranlarının kırmızı ve işlenmiş et tüketenlere kıyasla daha düşük olduğu kaydedildi.
VEGAN GRUPLARDA FARKLI SONUÇLAR ELDE EDİLDİ
Araştırmada vegan beslenen gruplarla ilgili dikkat çeken sonuçlar da yer aldı.
Çalışmaya göre vegan bireylerde kırmızı ve işlenmiş et tüketen gruplara kıyasla herhangi bir kanser türünde azalma görülmezken, kolorektal kanserlerde artış tespit edildi.
YAŞAM TARZI FAKTÖRLERİNE DİKKAT ÇEKİLDİ
Araştırmada sigara kullanımı, fiziksel aktivite düzeyi, genel yaşam tarzı ve aşırı işlenmiş gıda tüketimi gibi faktörlerin sonuçlar üzerinde etkili olabileceği vurgulandı.
Araştırmacılar, elde edilen verilerin yalnızca beslenme alışkanlıkları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.
PROF. DR. MERDAN FAYDA'DAN DEĞERLENDİRME
Araştırmayı değerlendiren Prof. Dr. Merdan Fayda, sonuçların yalnızca et tüketimi üzerinden yorumlanmasının doğru olmayacağını ifade etti.
Fayda, işlenmiş et ürünlerinde kullanılan bazı maddelerin sağlık açısından risk oluşturabileceğini belirtti.
"TÜKETİMİNDEN KAÇINILMALI YA DA AZALTILMALIDIR"
Prof. Dr. Merdan Fayda: "Bu tür geniş ölçekli çalışmalar önemli veriler sunsa da sonuçların yalnızca et tüketimi üzerinden yorumlanması kolay değildir. İşlenmiş etlerde (sosis, sucuk, salam vs.) kullanılan kanserojen olduğu kesin olan ürünlerin (ör: nitritler yüksek ısıda nitrozaminlere dönüşüp kanserojen olur) tüketiminden kaçınılmalı ya da azaltılmalıdır. Unutulmamalıdır ki Dünya Sağlık Örgütü'ne göre kanser ölümlerinin yaklaşık yarısı değiştirebilir faktörler ile engellenebilir. Sigara, alkol, elektronik sigara (özellikle sigara ile tüketildiğinde), bazı virüsler (hepatit B, hepatit C, HPV aşı olunmadığında), aşırı kilolu ya da obez olmak (13 ayrı kanser tipinde 1.2-4.8 kat artmış kanser riski ile ilişkilidir), meyve ve sebzelerden fakir diyetler, fiziksel aktivite azlığı, güneş ışığı ve solaryum maruziyeti kansere sebep olduğu bilinen önemli faktörlerdendir" dedi.
AŞIRI İŞLENMİŞ GIDALAR İÇİN DE UYARI GELDİ
Prof. Dr. Fayda, son yıllarda aşırı işlenmiş gıdalarla ilgili yapılan çalışmaların da dikkat çekici sonuçlar ortaya koyduğunu belirtti.
Bu tür ürünlerin hem kanser gelişimi hem de kanser hastalarında hastalığın tekrar etme ihtimaliyle ilişkilendirildiğini ifade etti.
"SADECE KIRMIZI ETİ DİYETTEN ÇIKARMAK YETERLİ DEĞİL"
Prof. Dr. Fayda: "Ayrıca son yıllarda aşırı işlenmiş gıdalar (UPF) ile beslenmenin de gerek kansere sebebiyet verme gerekse kanserli hastaların nüks ihtimalini arttırmakla ilişkisi gösterilmiştir. Sadece kırmızı eti diyetten çıkarmak değil tüm bu sayılan faktörleri dikkate almak gerekir. Ayrıca bir kimse vejetaryen olabilir ancak belki de sürekli patates kızartması ya da UPF'leri içeren sağlıksız bir beslenme seçimleri yapıyor olabilir. Yine vegan beslenmenin kırmızı/işlenmiş ete göre herhangi bir kanseri azaltmaması hatta kolorektal kanserleri arttırır görünmesi belki de vegan olabilmesi adına UPF içeren ürünlerin tüketimi ile ya da kalsiyumdan fakir diyet ile açıklanabilir. Bu sebepten saydığımız faktörlere dikkat ederken kırmızı /işlenmiş et tüketiminin azaltılması bazı durumlarda kanseri azaltma anlamında fayda sağlayabilir."
KANSERDEN KORUNMADA BİRDEN FAZLA FAKTÖR ÖNEMLİ
Uzmanlar, kanser riskinin yalnızca tek bir besin grubuyla açıklanamayacağını belirtiyor. Sigara ve alkol kullanımı, fiziksel aktivite düzeyi, vücut ağırlığı, aşırı işlenmiş gıda tüketimi ve genel yaşam tarzı gibi birçok faktörün birlikte değerlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
