ChatGPT ve benzeri yapay zeka uygulamalarının günlük yaşamda daha fazla kullanılması, çocukların ve ergenlerin ruh sağlığı üzerindeki olası etkilerine ilişkin endişeleri artırıyor. Gençlerin yalnızlıklarını, korkularını, ailevi sorunlarını ve psikolojik sıkıntılarını sohbet robotlarıyla paylaşması, yapay zekanın ciddi bir ruhsal krizi her zaman fark edip edemediği sorusunu gündeme taşıyor. 1 Ağustos 2026’da npj Digital Medicine dergisinde yayımlanan bilimsel inceleme ile 7 Ekim 2026’da ABD merkezli Common Sense Media tarafından açıklanan araştırma, gençlerin yapay zeka kullanırken karşılaşabileceği risklere farklı açılardan dikkat çekti. İki çalışma da özellikle intihar düşüncelerinin belirlenmesi, psikolojik krizlere verilen yanıtlar ve gençlerin gerçek insanlardan yardım almasının sağlanması konusunda güvenlik sorunları bulunduğunu ortaya koydu.
GÜVENLİK ÖZELLİKLERİ 4 BİNDEN FAZLA TESTLE İNCELENDİ
Common Sense Media bünyesindeki Gençlik Yapay Zeka Güvenliği Enstitüsü tarafından yürütülen araştırmada, ChatGPT’nin 13-17 yaş grubuna yönelik güvenlik özellikleri 4 binden fazla test komutuyla değerlendirildi. Çocuk ve ergen psikiyatristlerinin katkısıyla hazırlanan senaryolarda, genç kullanıcıları temsil eden hesaplar üzerinden intihar düşünceleri, kendine zarar verme ve yeme bozuklukları gibi ciddi sorunlar gündeme getirildi.
EBEVEYNLERE BİLDİRİM GİTMEDİ
Araştırmada en dikkat çekici bulgulardan biri ebeveyn bildirim sistemiyle ilgili oldu. Yeni açılan ve ebeveyn hesaplarına bağlanan bazı test profillerinde, bir saate kadar uzanan riskli konuşmalara rağmen ebeveynlere herhangi bir güvenlik bildirimi gönderilmedi. Araştırmaya göre ChatGPT, psikolojik krizlerde profesyonel yardım veya kriz destek kaynaklarına yönlendirme yapılması gereken durumların dörtte birinden fazlasında beklenen yönlendirmeyi sağlayamadı. Araştırmacılar, bu sonuçların ardından ChatGPT’nin gençlere yönelik güvenlik düzeyini kendi değerlendirmelerinde “Kabul Edilemez Risk” kategorisine yerleştirdi.
İNTİHAR RİSKİNİN GÖZDEN KAÇABİLDİĞİNİ ORTAYA KOYDU
Common Sense Media’nın araştırmasının yanı sıra npj Digital Medicine dergisinde yayımlanan bilimsel inceleme de benzer endişeleri gündeme getirdi. Crisis Text Line kuruluşundan Kelly L. Zuromski ve çalışma arkadaşlarının hazırladığı incelemede, yapay zekâ sohbet robotlarının gençlerde intihar riskini belirleme ve bu riske uygun yanıt verme becerileriyle ilgili mevcut araştırmalar değerlendirildi. Bilim insanlarına göre yapay zekâ sistemleri, açıkça ifade edilen intihar düşüncelerini tanımada daha başarılı olabiliyor. Ancak gençlerin psikolojik sıkıntılarını dolaylı, belirsiz veya zaman içinde giderek belirginleşen mesajlarla anlatması durumunda sistemlerin performansı önemli ölçüde düşebiliyor. Ergenlerin ruhsal sorunlarını her zaman açıkça dile getirmemesi, bu eksiklikleri daha da önemli hale getiriyor. Araştırmacılar, farklı konuşmalara yayılan umutsuzluk, yalnızlık ve çaresizlik belirtilerinin doğru ilişkilendirilememesinin profesyonel yardıma ulaşmayı geciktirebileceği konusunda uyarıda bulundu.
YAPAY ZEKAYI PSİKOLOG YERİNE KULLANMANIN RİSKLERİ
Bilim insanlarının üzerinde durduğu konulardan biri, gençlerin yapay zekâ sohbet robotlarını psikolojik destek veya terapi yerine kullanması oldu. Yapay zekânın anlayışlı, sabırlı ve destekleyici yanıtlar vermesi, özellikle yalnızlık yaşayan veya duygusal sorunlarla mücadele eden gençlerde gerçek bir insanla konuşuyormuş hissi oluşturabiliyor. Ancak empatik görünen yanıtlar, sistemin psikolojik sorunları doğru değerlendirebildiği veya profesyonel destek sunabildiği anlamına gelmiyor. Common Sense Media’nın testlerinde, ChatGPT’nin bazı durumlarda kendisine gerçek bir arkadaş gibi yaklaşan gençlere kişisel duyguları ve tercihleri varmış izlenimi veren yanıtlar üretebildiği de görüldü. Bu durum, gençlerin yapay zekâyla aşırı duygusal bağ kurması ve gerçek sosyal ilişkilerden uzaklaşması ihtimaline ilişkin endişeleri artırıyor. Özellikle psikolojik açıdan hassas bir dönemden geçen gençlerin yapay zekâyı tek destek kaynağı olarak görmesi, ailelerinden veya ruh sağlığı uzmanlarından yardım almakta gecikmelerine yol açabilecek bir risk olarak değerlendiriliyor.
GÜVENLİK FİLTRELERİNİN YETERLİ KORUMA SAĞLAMIYOR
Common Sense Media’nın araştırmasında, gençlere yönelik bazı koruma mekanizmalarının beklenen şekilde çalışmadığı da tespit edildi. Testlerde yaş tahmini sisteminin bazı yetişkin hesaplarını, kullanıcı kendisini 13 yaşında tanıtsa bile gençlere yönelik koruma deneyimine geçirmediği görüldü. Bununla birlikte, açık cinsel içerikli rol yapma taleplerinin reddedilmesi gibi bazı güvenlik özelliklerinin başarılı çalıştığı belirtildi. OpenAI ise araştırmanın yöntemine itiraz etti. Şirket, ebeveyn kontrolleri tam olarak etkinleşmeden gerçekleştirilen bazı testlerin gerçek durumu yansıtmayabileceğini savundu ve gençlerin güvenliğine yönelik koruma sistemlerini geliştirmeyi sürdürdüğünü açıkladı.
CHATGPT İÇİN 18 YAŞ ÇAĞRISI
Common Sense Media, araştırma sonuçları doğrultusunda güvenlik eksiklikleri giderilene ve bağımsız testlerle doğrulanana kadar ChatGPT kullanımının 18 yaş ve üzeri kişilerle sınırlandırılması çağrısında bulundu. npj Digital Medicine dergisindeki bilimsel incelemede ise gençlerin gerçek yaşamda yapay zekâyla kurdukları etkileşimlerin intihar riski üzerindeki etkilerinin henüz yeterince bilinmediği vurgulandı. Araştırmacılar, gençlere özgü güvenlik testlerinin geliştirilmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca risk altındaki kullanıcıların güvenilir yetişkinlerle, kriz destek hizmetleriyle ve ruh sağlığı uzmanlarıyla bağlantı kurmasının güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. İki araştırmanın ortak noktası, yapay zekânın bir gencin ruhsal krizini fark edememesi veya onu yeterli profesyonel yardıma yönlendirememesi ihtimali oldu. Araştırmalar, ebeveynlerin çocuklarının yapay zekâ kullanımını takip etmesinin ve psikolojik sorunlarda insan desteğine öncelik verilmesinin önemini ortaya koydu. Yapay zekânın intihara doğrudan neden olduğunu gösteren kesin bir sonuca ulaşılmış değil. Ancak mevcut araştırmalar, gençlerin ruhsal krizlerinin yönetiminde yapay zekâya tek başına güvenmenin ciddi sakıncalar taşıyabileceğine işaret ediyor.
“YAPAY ZEKÂDAN TERAPİST OLMAZ” UYARISI
Çocukların ve gençlerin ruh sağlığı üzerindeki olası riskleri inceleyen araştırmalar, Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan’ın daha önce yaptığı açıklamaları da yeniden gündeme getirdi. Tarhan, Ağustos 2025’te katıldığı canlı yayında, özellikle yalnızlık yaşayan, duygusal açıdan hassas olan ve psikolojik sorunlarla mücadele eden kişilerin yapay zekâya aşırı bağlanmasının tehlikelerine dikkat çekmişti. Tarhan, “Ancak yapay zekayı terapist gibi görürseniz o zaman risk başlar. Çünkü yapay zekadan terapist olmaz.” sözleriyle teknolojinin psikolojik destek yerine kullanılmasının sakıncalarını vurgulamıştı.
DUYGUSAL BAĞIMLILIK RİSKİNİ ARTIRIYOR
Yapay zekânın gerçek bir insan gibi empati kuramadığını ve kişinin ruhsal durumunu bir uzman gibi değerlendiremediğini belirten Tarhan, özellikle gençlerin yapay zekayı arkadaş veya sırdaş olarak görmesinin duygusal bağımlılık riskini artırabileceğine dikkat çekmişti. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aynı açıklamasında yapay zekânın karşısındaki kişinin gerçek niyetini anlayamamasının ciddi sonuçlar doğurabileceğini ifade etmişti. Özellikle yaşamak istemediğini dile getiren bir kullanıcının sözlerinin yapay zekâ tarafından doğru yorumlanamaması halinde sakıncalı yanıtlar üretilebileceği uyarısında bulunan Tarhan, kontrolün tamamen teknolojiye bırakılmaması gerektiğini vurgulamıştı. Tarhan’ın değerlendirmeleri, npj Digital Medicine dergisindeki incelemede ele alınan dolaylı intihar riski belirtilerinin gözden kaçabilmesi konusundaki kaygılarla benzerlik taşıyor.
“TERAPİSTİN İŞİNİ KOLAYLAŞTIRABİLİR”
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Kasım 2025’te Bursa Teknik Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada da yapay zekânın bilinçli bir varlık olmadığını ve profesyonel ruh sağlığı hizmetlerinin yerini alamayacağını ifade etmişti. Yapay zekânın bir uzman tarafından yardımcı araç olarak kullanılabileceğini, ancak bağımsız bir terapist gibi değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Tarhan, özellikle ergenlik öncesi dönemdeki çocukların aşırı yapay zekâ kullanımına karşı korunması gerektiğini söylemişti.
ANNE BABALARA UYARI
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 28 Eylül 2026’da yayımlanan bir başka açıklamasında, çocukların ve gençlerin karar verme becerileriyle ilişkili beyin bölgelerinin gelişimini henüz tamamlamadığına dikkat çekmişti. Tarhan, dijital dünyada ebeveyn rehberliğinin önemini vurgulayarak çocukların dijital teknolojileri bilinçli kullanmayı öğrenmesi, ailelerin bu süreçte yol gösterici olması ve özellikle riskli içeriklere maruz kalmanın önlenmesi gerektiğini belirtmişti. Tarhan’ın bu değerlendirmeleri de npj Digital Medicine dergisinde yayımlanan ve gençlerin dolaylı intihar riski belirtilerinin gözden kaçabileceğine dikkat çeken bilimsel incelemenin ortaya koyduğu kaygılarla örtüşüyor
