Aşırı sıcakların yalnızca fiziksel sağlığı değil, ruhsal dengeyi de etkileyebildiği belirtildi. Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, sıcaklık ve nem artışının öfke kontrolünü zayıflatabileceğini, uyku kalitesini bozabileceğini ve bazı psikiyatrik hastalıklarda alevlenme riskini artırabileceğini ifade etti. Üniversiteden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Ensari, özellikle psikiyatrik ilaç kullanan kişilerin sıcak havalarda sıvı-elektrolit dengesi ile ilaçların yan etkileri konusunda daha dikkatli olması gerektiğini vurguladı.
SICAKLIK ARTTIKÇA ÖFKE KONTROLÜ ZAYIFLAYABİLİYOR
Sıcak havalarda artan tartışmalar, trafikte sabrın azalması ve ani öfke patlamalarının yalnızca psikolojik yorgunlukla açıklanamayacağını belirten Ensari, ısı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesinin beyinde önemli ölçüde ortak mekanizmalar üzerinden yürütüldüğünü söyledi. Ensari, "Sıcak havalarda artan tartışmalar, trafikte kısalan sabırlar ve bir anda parlama gibi durumlar yalnızca psikolojik yorgunlukla açıklanamaz. Isı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesi beyinde önemli ölçüde ortak mekanizmalar üzerinden yürütülüyor. Temel gerçek şudur, ısı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesi, beyinde ayrı sistemler değildir. Bu nedenle sıcağın ruhsal duruma etkisi dolaylı değil, doğrudandır" dedi.
VÜCUTTAKİ UYARILMIŞLIK YÜKSELEBİLİYOR
Ensari, artan sıcaklarla birlikte sıvı-elektrolit kaybı, artmış uyarılmışlık ve bozulan uykunun bir araya geldiğini belirtti. Bu durumun dürtü denetiminden sorumlu prefrontal işlevlerin gerilemesine ve tehdit değerlendirmesinin öne çıkmasına neden olabildiğine dikkati çekti. Öfke patlamalarının nörobiyolojik denge sorunuyla ilişkili olduğunu belirten Ensari, sıcaklık ile şiddet arasındaki ilişkinin farklı ülke, dönem ve yöntemlerde yapılan çalışmalarda tekrar tekrar gösterildiğini ifade etti. Ensari, "Sıcaklık ile şiddet arasındaki ilişkinin farklı ülke, dönem ve yöntemlerde tekrarlanarak gösterilmiş olması bu tablonun sahadaki karşılığını net olarak ortaya koymaktadır. Öfke patlaması fren mekanizmasının zayıfladığı, gazın ise güçlendiği bir nörobiyolojik denge sorunudur. Nem bu tabloyu ağırlaştırır, çünkü terin buharlaşmasını engelleyerek vücudun tek etkili serinleme mekanizmasını devre dışı bırakır, beden serinleyemedikçe uyarılmışlık düzeyi düşmez." diye konuştu.
PSİKİYATRİK İLAÇ KULLANANLAR DİKKAT
Sıcak havaların bazı psikiyatrik ilaçların yan etkileri ve vücudun ısı düzenleme kapasitesi açısından ek risk oluşturabileceğini belirten Ensari, özellikle antipsikotik, antikolinerjik, antidepresan ve uyarıcı ilaç kullanan kişilerin dikkatli olması gerektiğini vurguladı. Ensari, sıcak havalarda sıvı-elektrolit dengesinin korunmasının ve ilaçların oluşturabileceği yan etkilerin takip edilmesinin önemine işaret etti.
HERKES İÇİN AYNI SICAKLIK EŞİĞİ BULUNMUYOR
Aşırı sıcakların ruhsal durum üzerindeki etkisinin kişiden kişiye değişebildiğini aktaran Ensari, herkes için geçerli tek bir kritik sıcaklık değerinin bulunmadığını belirtti. Ensari, "Tek bir sıcaklık değeri herkes için kritik eşik olarak kabul edilemez. Herkes için geçerli, keskin bir eşik yoktur. Veriler bir eşikten çok, sıcaklık arttıkça riskin kademeli yükseldiği bir doz-yanıt ilişkisi gösteriyor. Kişisel eşiği kişinin yaşı, kardiyovasküler ve nörolojik eşlik eden bir hastalığın olup olmaması, ilaç yükü, alkol kullanımı, sıcağa uyum düzeyi ve nem belirler. Sıcak havaların ruhsal etkilerinde uyku önemli bir ara mekanizmadır. Uyku ile ısı arasındaki bağ konfor meselesi değildir, uykunun başlaması fizyolojik olarak ısı kaybına bağımlıdır. Uykuya dalış, distal cilt damarlarının genişleyip ısı atmasıyla çekirdek ısının düşmesi üzerinden gerçekleşir. Ortam sıcaklığı yüksekse bu ısı atımı olmaz, uykuya dalma süresi uzar, gece uyanmaları artar" diye aktardı.
SICAK GECELER UYKUYU BOZARAK RİSKİ ARTIRABİLİYOR
Ensari, sıcak havaların ruhsal durum üzerindeki etkilerinde uykunun önemli bir ara mekanizma olduğunu belirtti. Ortam sıcaklığının yüksek olması durumunda vücudun yeterli ısı kaybı gerçekleştirememesi nedeniyle uykuya dalmanın zorlaşabileceğini ve gece uyanmalarının artabileceğini ifade etti. Bipolar bozukluk ve manik atak tablosunu tetikleyen risk faktörlerinden birinin uykusuzluk olduğunu belirten Ensari, sıcak gecelere bağlı gelişen uykusuzluğun bu açıdan ciddi risk oluşturabileceğini aktardı.
YAZ AYLARINDA HASTANE YATIŞLARI ARTABİLİYOR
Sıcak havalarda bozulan uyku düzeninin bipolar bozukluk ve manik atak açısından önem taşıdığını belirten Ensari, bilimsel çalışmalarda bipolar bozukluk ve manik atak tablosuna bağlı hastane yatış oranlarının yaz aylarında zirve yaptığına dikkat çekti. Ensari, "Bipolar bozukluk ve manik atak tablosuna bağlı hastane yatış oranlarının yaz aylarında zirve yaptığı, yüksek sıcaklığın yatışlarla ilişkili olduğu yine bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir." ifadesini kullandı.
SICAK HAVALARDA UYKU ORTAMI SERİN TUTULMALI
Ensari, sıcak havalarda ruhsal ve fiziksel sağlığın korunması için uyku ortamının serin tutulmasını, mümkün olduğunca hava akımının sağlanmasını ve serinletme imkanı bulunmayan odaların uyku öncesinde havalandırılmasını önerdi. Ensari, "Yatak odasını mümkün olduğunca serin ve hava akımlı tutun, serinletme mümkün değilse en azından uyku öncesi 1-2 saat havalandırın. Yatmadan önce ılık duş alın, ılık su cilt damarlarını genişleterek çekirdek ısının düşmesini kolaylaştırır. Akşam saatlerinde alkol kullanmaktan kaçının. Sıvı alımını gün içine yayın, 11.00-16.00 saatlerinde dış ortamda kalmayın. Psikiyatrik ilaç kullanan yakınlarınızın sıvı alımını ve bilinç durumunu takip edin. Konfüzyon, konuşma bozukluğu veya terlemenin kesilmesinin acil başvuru nedeni olduğunu unutmayın. İlacınızı kendi kararınızla kesmeyin, doz ve saat düzenlemesini hekiminizle konuşun" ifadelerini kullandı.