Günlük yaşamda oturur veya yatar pozisyondan hızlı şekilde ayağa kalkıldığında yaşanan göz kararması ve baş dönmesi çoğu zaman kısa süre içinde sona eriyor. Medicana International İzmir Hastanesi Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Abdi Sağcan, bu durumun dolaşım sisteminin yerçekimine karşı kısa sürede uyum sağlamaya çalışmasından kaynaklanabildiğini belirtti. Oturur ya da yatar konumdan aniden ayağa kalkıldığında kanın bacaklar ve karın bölgesindeki damarlarda geçici olarak birikebildiğini ifade eden Prof. Dr. Sağcan, bunun beyne ulaşan kan akışını kısa süreliğine azaltabildiğini söyledi. Prof. Dr. Sağcan, kalbe geri dönen kan miktarının anlık olarak azalmasıyla ortaya çıkan mekanizmayı “Oturur veya yatar pozisyondan hızlı şekilde ayağa kalktığımızda yerçekiminin etkisiyle yaklaşık 500-1000 mililitre kan kısa süre içinde bacak ve karın bölgesindeki damarlarda birikebilir. Bu durumda kalbe geri dönen kan miktarı azalır, kalbin pompaladığı kan miktarı düşer ve birkaç saniyeliğine beyne giden kan akımı azalabilir. İşte hissedilen göz kararması ve sersemlik hissi tamamen bu fizyolojik mekanizmayla ortaya çıkar" sözleriyle anlattı. Prof. Dr. Sağcan, bu sırada vücudun kan basıncını yeniden dengelemek için hızlı bir şekilde devreye girdiğini kaydetti.
BEYNE GİDEN KAN AKIMI AZALABİLİR
Sağlıklı bir vücutta tansiyondaki düşüşün basınç algılayıcıları tarafından hızlı şekilde fark edildiğini belirten Prof. Dr. Abdi Sağcan, sinir sisteminin bu değişikliğe karşı kısa sürede yanıt verdiğini söyledi. Prof. Dr. Sağcan, “Sinir sistemi hızla devreye girerek kalp hızını artırıyor ve damarları daraltıyor. Bu mekanizma tansiyonu saniyeler içinde yeniden dengeliyor" dedi. Gözlerde yaşanan kararma veya görme kaybı hissinin doğrudan göz kaynaklı olmadığını ifade eden Prof. Dr. Sağcan, “Burada asıl sorun gözün kendisi değildir. Retina ve beynin görme merkezi, kan akımındaki değişikliklere çok duyarlıdır. Beyne giden kan akımı kısa süreli azaldığında görüntüler bulanıklaşabilir, perde inmesi hissi oluşabilir veya kişi birkaç saniye boyunca çevresini karanlık görebilir. Aynı şekilde iç kulak ve gözlerden gelen denge bilgileri arasındaki kısa süreli uyumsuzluk da baş dönmesi hissini tetikler” dedi.
FARKLI NEDENLER BULUNABİLİR
Ani ayağa kalkınca yaşanan göz kararmasının arkasında yalnızca pozisyon değişikliği bulunmayabileceğini belirten Prof. Dr. Sağcan, bazı koşulların şikayeti artırabileceğine dikkat çekti. Yetersiz sıvı tüketimi, uzun süre hareketsiz kalma, sıcak havalar, yoğun egzersiz, açlık ve bazı tansiyon ilaçlarının göz kararmasını tetikleyebileceği belirtildi. Prof. Dr. Sağcan ayrıca tansiyon düşürücü ilaçlar, idrar söktürücüler, kansızlık, bazı vitamin eksiklikleri, diyabete bağlı sinir hasarı ve hormonal bozuklukların da bu tür şikâyetlerin artmasına neden olabileceğini söyledi.
10-15 SANİYEDEN UZUN SÜRÜYORSA DİKKAT
Bir iki saniye süren göz kararmalarının sağlıklı kişilerde de görülebileceğini belirten Prof. Dr. Sağcan, şikâyetin süresi ve tekrarlama sıklığının önem taşıdığını ifade etti. Prof. Dr. Sağcan, “Ayrıca tansiyon düşürücü ilaçlar, idrar söktürücüler, kansızlık, bazı vitamin eksiklikleri, diyabete bağlı sinir hasarı ve hormonal bozukluklar da bu şikayetleri artırabilir. Bir iki saniye süren göz kararmaları sağlıklı kişilerde de görülebilir. Ancak 10-15 saniyeden uzun süren, sık tekrarlayan, bayılmaya yol açan veya başka belirtilerle birlikte seyreden durumlarda mutlaka doktor değerlendirmesi gerekir" dedi.
BUNLAR VARSA DİKKAT!
Göz kararmasının bayılma, düşme, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çarpıntıyla birlikte görülmesi halinde vakit kaybedilmemesi gerektiği belirtildi. Prof. Dr. Abdi Sağcan, günlük yaşamda alınabilecek bazı basit önlemlerle şikâyetlerin azaltılabileceğini de aktardı. Yatarken veya otururken ani hareketlerden kaçınılması gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Sağcan, özellikle yataktan veya sandalyeden kalkarken acele edilmemesi gerektiğini belirtti.
BİRKAÇ SANİYE BEKLEYİN
Ayağa kalkmadan önce oturur pozisyonda birkaç saniye beklenmesinin yanı sıra ayak bileklerini hareket ettirmek ve baldır kaslarını çalıştırmanın kanın kalbe dönüşünü artırabileceğini belirten Prof. Dr. Sağcan, yeterli sıvı tüketilmesi ve uzun süre hareketsiz kalınmaması gerektiğini söyledi. Prof. Dr. Sağcan, “Yataktan veya sandalyeden kalkarken acele edilmemeli; önce oturur pozisyona geçip birkaç saniye beklenmelidir. Ayağa kalkmadan önce ayak bileklerini hareket ettirmek ve baldır kaslarını çalıştırmak kanın kalbe dönüşünü artırır. Yeterli sıvı almak, uzun süre hareketsiz kalmamak ve sıcak ortamlarda dikkatli olmak da şikayetleri belirgin şekilde azaltacaktır" diye konuştu.
