İzmir’de Yaşar Üniversitesi ev sahipliğinde “Uzay Biliminde Gelecek Yönelimler ve Ay Tarımı” konulu mini-sempozyum düzenlendi. Etkinlikte Türk ve Japon bilim insanları, Ay’da sürdürülebilir yaşamın mümkün hale gelmesi için tarım, ekosistem oluşturma ve üretim modellerini ele aldı. Sempozyum, Selçuk Yaşar Kampüsü’nde gerçekleştirildi ve uzayda gıda üretimi ile yaşam döngüsü sistemlerinin kurulmasına yönelik araştırmalar paylaşıldı.
“MESELE BİRLİKTE ÇÖZMEK”
Yaşar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Levent Kandiller, Ay görevlerinde yalnızca gıda üretiminin yeterli olmayacağını belirtti. Kandiller, Ay’da yerleşik yaşam için gıda, oksijen üretimi ve atık geri dönüşümünün birlikte çözülmesi gerektiğini ifade etti. Kandiller açıklamasında, “Ay'a ayak basılmasından bu yana 50 yıl geçti. Bugünlerde insanoğlu yeniden Ay'a gitmeye, hatta Ay üzerinde ya da Ay yörüngesindeki bir uyduda yerleşik hayata geçerek Mars'a yapılacak bir uzay yolculuğuna zemin hazırlamaya odaklanmış durumda. Eğer Ay'da yerleşik hayata geçmeyi planlıyorsak çözmemiz gereken çok önemli bir sorun var; Kolonistleri orada nasıl doyuracağız? Yaşamı sürdürebilmek için yeterli ve sağlıklı gıdayı orada üretmek zorundalar. Ayrıca bu bitkiler sadece insanları beslemek için değil, aynı zamanda oksijen üretmek ve atıkları arıtmak için de kullanılacak. Yani artık mesele sadece beslenmek değil; bu üç sorunu (gıda, oksijen, atık geri dönüşümü) birlikte çözmek” dedi.
KOMİTELER 13 DENEY SEÇTİ
Yaşar Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İsmail Türkan, Türkiye’nin insanlı ilk uzay misyonunda gerçekleştirilen bitki deneyini anlattı. Türkan, “2023 yılında, TÜBİTAK ve Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Uluslararası Uzay İstasyonu'na yapılacak ilk insanlı uzay uçuşu için bir çağrı açtı ve Alper Gezeravcı'nın ISS'de gerçekleştirebileceği deney önerileri istedi. Bu çağrı sonucunda komiteler tarafından 13 deney seçildi. Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyeleri Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, Doç. Dr. Barış Uzilday ve benim yer aldığım ekibin Extremophyte' adını verdiğimiz çalışmamız da bunlardan biriydi. Deney kapsamında, Dünya'da sadece Tuz Gölü'nde yayılış gösteren ve yüksek tuzlu ortamlara dirençli bir bitki olan "Schrenkiella parvula"yı uazaya gönderdik. Bu bitki kuraklığa, tuzluluğa, lityum ve bor yüksekliğine, ayrıca yüksek sıcaklığa dayanıklılık gibi sıra dışı adaptasyon özelliklerine sahiptir. Yani Rektörümüzün de belirttiği gibi, Ay veya gelecekte Mars gibi uzay ortamlarıyla doğrudan ilgili olan çoklu stres faktörlerine karşı koyabilen bir bitkidir. Bu deneyi yapana kadar, mikroçekim altında tuz stresine verdiği yanıtların ve adaptasyon özelliklerinin korunup korunmadığı bilinmiyordu; bu çalışma bu açıdan çok bilgilendirici olacak. Ayrıca bu deneye kadar ISS'ye hiçbir halofitik (tuzcul) bitki gönderilmemişti. Bu, uzaya gönderilen ilk 'extremophyte' oldu” diye konuştu.
UZAYDA BİTKİ YETİŞTİRME
Japonya’dan Chiba Üniversitesi Uzay Tarımı ve Bahçe Bitkileri Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hideyuki Takahashi, uzayda bitki yetiştirme deneyleri üzerine sunum yaptı. Tohoku Üniversitesi’nden Prof. Dr. Atsushi Higashitani ise stres koşullarında bitki büyümesi ve hayvan refahı üzerine yürütülen araştırmaları paylaştı. İstanbul Aydın Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Cengiz Toklu ise Apollo 14 göreviyle getirilen Ay toprağıyla aynı özelliklere sahip “Ay toprağı ve tozu (simülanı)” üretimine yönelik çalışmaları anlattı. Toklu, bu simülanın yapısı ve özellikleri hakkında bilgi verdi.
