Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nde devam eden restorasyon çalışmalarının yer altındaki aşamasını yerinde inceledi. Tarihi tünellere inen Ersoy, Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker'den kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmaları hakkında bilgi aldı.

Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarının sürdüğü Ayasofya'da, yalnızca yapının görünen bölümlerinde değil, yer altındaki tarihi alanlarda da araştırmalar yürütülüyor. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinden yaklaşık 3 bin ton dolgu malzemesi çıkarılırken, toplam 420 metrelik tünel hattında temizlik çalışması gerçekleştirildi.

Bakan Ersoy, yer altındaki incelemelerinin ardından basın mensuplarına açıklamalarda bulunarak tarihi su altyapısından hipoje yapısına, yeni tespit edilen mekanlardan tünellerin güçlendirilmesine kadar çalışmaların ayrıntılarını paylaştı.

AYASOFYA'NIN ALTINDAN 3 BİN TON DOLGU MALZEMESİ ÇIKARILDI

Ayasofya'nın korunması amacıyla yürütülen restorasyon çalışmalarının yer altı bölümlerini de kapsadığını belirten Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, tünellerde ve hipoje olarak adlandırılan yer altı mezar yapısında titiz bir çalışma gerçekleştirildiğini söyledi.

Ersoy: "Sizlerin de bildiği gibi Ayasofya-i Kebir Camii’nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarını başlattık ve büyük bir hassasiyetle sürdürüyoruz. Bu çalışmalar kapsamında eserin yer altında bulunan tünellerinde ve hipoje, yani yer altı mezar yapısında da titiz bir süreç yürütüyoruz" dedi.

Yer altı çalışmalarının ilk aşamasının 31 Aralık 2024'te başladığını belirten Ersoy, ikinci etap uygulamalarının ise 2 Aralık 2025 tarihinde hayata geçirildiğini aktardı.

Bakan Ersoy, Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerindeki temizlik çalışmalarında çıkarılan dolgu malzemesine ilişkin şu bilgileri verdi: "31 Aralık 2024’te Ayasofya Camii’nin yer altı bölümlerine ait birinci etap etüt çalışmalarına, 2 Aralık 2025’te ise ikinci etap uygulamalarına başladık. Bu kapsamda Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik çalışmaları gerçekleştirdik ve alandan toplamda 3.000 tona yakın dolgu malzemesi çıkardık. Temizlik çalışmalarında önemli bir mesafe katettik; kalan bölümlerde çalışmalarımızı sürdürüyoruz"

Ayasofya'nın altındaki tünel ağının geçmişte su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesi amacıyla kullanıldığını belirten Ersoy, çalışmaların İstanbul'un tarihi altyapısına ilişkin bilgileri de artırdığını ifade etti.

Bakan Ersoy: "Bu yer altı ağı, tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesi bakımından önemli işlevler üstlenmiştir. Yürüttüğümüz çalışmalarla Ayasofya’nın yer altı yapılarını ortaya çıkarırken İstanbul’un tarihi su yönetimi altyapısına ilişkin bilgileri de derinleştiriyoruz" dedi.

Vezir Bahçe ve Batı Bahçe'de gerçekleştirilen temizlik sayesinde yer altındaki tarihi mekanların ve tünel bağlantılarının daha ayrıntılı incelenebildiği bildirildi. Çalışmaların bilimsel belgeleme ve koruma ilkeleri doğrultusunda devam ettiği kaydedildi.

AYASOFYA'NIN ALTINDA MEVCUT YAPIDAN DAHA ESKİ KATMANLARA ULAŞILDI

Yer altındaki çalışmalarda dikkat çeken bölümlerden biri, Vezir Bahçe'de bulunan hipoje yapısı oldu. Yer altı mezar yapısındaki kazı çalışmalarının tamamlandığını açıklayan Bakan Ersoy, birbirine bağlantılı mekanlardan oluşan yapının ana bölümünün yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 8 metre toplam genişliğinde olduğunu bildirdi.

Yapıda doğu ve batı yönlerinde devam eden iki ayrı kanal hattı bulunduğunu belirten Ersoy, bu kanalların uzunlukları ve çalışmaların son durumuyla ilgili şu bilgileri paylaştı: "Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje yapısına ait kazıları tamamlamış durumdayız. Birbirine bağlantılı mekanlardan oluşan yapının ana mekanı yaklaşık 8 metre uzunluğa ve yine 8 metre toplam genişliğe sahiptir. Yapıda batı ve doğu yönünde iki farklı kanal hattı bulunmaktadır. Doğu yönünde devam eden Kanal-1 yaklaşık 25 metre uzunluğundadır ve buranın temizliğini tamamladık. Batı yönünde devam eden Kanal-2 hattında ise çalışmalarımızı sürdürüyoruz."

Hipoje yapısında gerçekleştirilen temizlik sırasında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inildi. Bu seviyede mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olabileceği değerlendirilen yapı katmanları tespit edildi.

Bakan Ersoy: "Hipojede yürüttüğümüz temizlik çalışmalarında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına indik. Bu bölümün mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olduğunu değerlendiriyoruz. Böylece eserin yer altında, farklı dönemlere uzanan yapı katmanlarını da gün yüzüne çıkarıyoruz" dedi.

BATI BAHÇE'DE 6 AYRI MEKAN VE 9 TÜNEL BULUNDU

Ayasofya'nın Batı Bahçe bölümünde yürütülen araştırmalarda altı ayrı mekan ve bu alanlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildi.

Bakan Ersoy, mekanların Mekan-1'den Mekan-6'ya kadar numaralandırıldığını belirterek şu açıklamayı yaptı: "Yer altı çalışmalarının sürdüğü diğer bölge olan Batı Bahçe’de ise Mekan-1’den başlayarak adlandırdığımız altı alan ve bu alanlarla ilişkili dokuz tünel tespit ettik"

Tespit edilen alanlardan Mekan-1, Mekan-2 ve Mekan-3'ün atrium olarak adlandırılan avlu yapısının bodrum katları olduğu belirtildi.

Mekan-3 üzerinden geçiş sağlanan Mekan-4'ün ise atriumun hemen güneyinde bulunan farklı bir yapı olduğu anlaşıldı. Bu bölümün batı yönünde devam ettiği ancak bir ayırıcı duvarla ikiye bölündüğü değerlendirildi.

Mekan-2'nin kuzey yönündeki uzantısı olan Mekan-5'in şu ana kadar 4,5 metrelik bölümü ortaya çıkarıldı. Yapının aynı doğrultuda devam ettiği tespit edildi.

Mekan-6'nın ise Mekan-1'in kuzeyinde ve yapıya bitişik konumda bulunduğu bildirildi. Soğukçeşme Sokağı yönüne uzanan bu bölümün yaklaşık 4 metre uzunluğunda ve 4 metre genişliğinde olduğu belirlendi.

Genişlikleri 4 ila 4,8 metre arasında değişen koridor görünümündeki mekanlardan 2, 3, 5 ve 6 numaralı alanlarda çalışmaların sürdüğü açıklandı.

56 METRELİK TARİHİ MEKANDA YAPISAL HASARLAR GİDERİLDİ

Ayasofya'nın yer altındaki bölümlerinde kazı ve temizlik çalışmalarının yanı sıra tarihi yapıların korunmasına yönelik onarım ve güçlendirme işlemleri de gerçekleştiriliyor.

Bakan Ersoy, 56 metre uzunluğundaki Mekan-2'de tonozlarda meydana gelen hasarların giderildiğini ve bu çalışmalar sırasında özgün malzemeyle eş değer malzemelerin kullanıldığını belirtti.

Ersoy: "56 metre uzunluğundaki Mekan-2’de, 18 metrelik hat boyunca tonozlarda tamamlama çalışmaları yaparak yapısal hasarları giderdik. Bu müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullandık. Mekan-2 ve 3’ün daha sonraki dönemlerde yapılan ara taş duvarlarla bölündüğü veya kesintiye uğradığı anlaşılıyor" dedi.

Mekan-3'te ise dolgu toprağın temizlenmesi ve çıkarılan malzemelerin hassas biçimde elenmesi işlemleri devam ediyor. Aynı bölümde duvarlar ile üst örtüyü oluşturan tonozlarda onarım ve güçlendirme çalışmaları yürütülüyor.

AYASOFYA'NIN ALTINDAKİ 420 METRELİK TÜNEL HATTI TEMİZLENDİ

Batı Bahçe'de tespit edilen dokuz tünelden yedisinde dolgu toprak temizliği tamamlandı. Diğer iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirildi.

Tünellerin altı ayrı mekanla bağlantılı olduğunu ve altyapı işlevi gördüğünün değerlendirildiğini belirten Bakan Ersoy: "Bu altı mekanla ilişkili dokuz tünelin altyapı işlevi gördüğünü değerlendiriyoruz. Tünel-2 ve Tünel-8 dışındaki yedi tünelde dolgu toprak temizliği yaptık. Tünel-2 ve Tünel-8’de ise tespit ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirdik" dedi.

Amsterdam’dan Bayraklı’ya Anadolu ezgileri! Altın Gün cuma akşamı İzmir’de
Amsterdam’dan Bayraklı’ya Anadolu ezgileri! Altın Gün cuma akşamı İzmir’de
İçeriği Görüntüle

Temizliği tamamlanan tünellerin toplam uzunluğu 420 metreye ulaştı. Bu hatlar arasında 180 metre uzunluğundaki Tünel-4, en uzun tünel olarak kayıtlara geçti.

Roma Caddesi ile bağlantılı olabileceği değerlendirilen Tünel-4'ün, Ayasofya'nın giriş cephesine paralel uzandığı bildirildi. Hat, Fatih Medresesi önünden başlayarak ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle devam ediyor.

180 METRELİK TÜNELİN ROMA CADDESİ İLE BAĞLANTISI ARAŞTIRILIYOR

Ayasofya'nın yer altındaki en uzun tüneli olan Tünel-4'ün Roma Caddesi ile ilişkili olabileceği değerlendiriliyor. Bu bağlantının, tarihi İstanbul'un altyapısının anlaşılması bakımından araştırıldığı belirtildi.

Tünellerde gerçekleştirilen yapısal onarım ve güçlendirme çalışmalarına ilişkin bilgi veren Bakan Ersoy, Tünel-4 ve Tünel-5'teki müdahaleleri de açıkladı.

Ersoy: "Tünel-4 ve Tünel-5’te, 10’ar metrelik hat boyunca tonozlardaki hasarları giderdik. Tünel-4’te ayrıca 50 metrelik hat boyunca paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirme çalışmalarını tamamladık. Tünel-5’te de aynı çalışmayı 90 metrelik hat boyunca sürdürüyoruz" dedi.

Tünellerdeki çalışmalar kapsamında tarihi dokunun korunmasının yanı sıra havalandırma ihtiyaçları da değerlendiriliyor. Bakan Ersoy, mevcut yer altı tünel yapısının havalandırma açısından yeterliliğinin teknik incelemelere konu olduğunu belirtti.

Ersoy, tarihi altyapının geçmişteki işleviyle bugünkü mekanik havalandırma ihtiyacının ayrı ayrı ele alınması gerektiğini ifade ederek şunları söyledi: "Bütün bu çalışmalar yapılırken yer altı yapılarının havalandırma bakımından kullanılabilirliğini de değerlendiriyoruz. Burada tarihi altyapının işlevi ile bugünkü yapının mekanik havalandırma ihtiyacını ayrı ayrı ele almak gerekiyor"

MEVCUT HAVALANDIRMA ÇIKIŞI İHTİYACIN YALNIZCA YÜZDE 3,6'SINI KARŞILIYOR

Ayasofya'nın yer altındaki tünel çıkışının havalandırma kapasitesine ilişkin teknik verileri de paylaşan Bakan Ersoy, mevcut çıkışın fiziki kesit alanının yaklaşık 0,5 metrekare olduğunu açıkladı.

Yapılan değerlendirmelere göre bu çıkış, yapının ihtiyaç duyduğu saatte 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6'sını karşılayabiliyor.

Mevcut menfezin ana giriş kapısına yakın konumda bulunmasının da havalandırma sisteminin verimliliğini sınırladığı belirtildi. İçeriye verilen havanın ana mekana yeterince dağılmadan yeniden dışarı çıkma ihtimalinin bulunduğu ifade edildi.

Bakan Ersoy, gelecekte yapılacak lazer tarama ve belgeleme çalışmalarının ardından yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak kullanılıp kullanılamayacağının yeniden değerlendirilebileceğini bildirdi.

Ancak bu seçeneğin hayata geçirilmesinin yeni bulgulara ve yapılacak teknik incelemelerin sonuçlarına bağlı olduğu kaydedildi.

AYASOFYA'NIN YER ALTI BÖLÜMLERİ ZİYARETE AÇILABİLİR

Bakan Ersoy'un açıklamalarında öne çıkan başlıklardan biri de Ayasofya'nın yer altındaki tarihi bölümlerinin ziyaretçilerle buluşturulması oldu.

Yürütülen çalışmaların yalnızca tarihi yapıların araştırılması ve korunmasıyla sınırlı olmadığını belirten Ersoy, uygun alanların ziyaretçilere açılması için teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını duyurdu.

Bakan Ersoy: "Çalışmalarımızın bir diğer hedefi de uygun yer altı bölümlerini ziyaretçilerle buluşturmaktır. Bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlamayı planlıyoruz. Yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alarak Ayasofya’nın yer altındaki tarihi zenginliğini de görünür hale getireceğiz" dedi.

Hazırlanması planlanan projede yapının korunması ve ziyaretçi güvenliğinin öncelikli olacağı belirtildi. Hangi bölümlerin ziyarete açılabileceği ise yapılacak değerlendirmeler doğrultusunda belirlenecek.

BAKAN ERSOY: AYASOFYA'YI BÜTÜN KATMANLARIYLA KORUYACAĞIZ

Ayasofya'nın yer altındaki tarihi alanlarında yürütülen çalışmaların bilimsel yöntemlerle sürdürüleceğini belirten Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yapının farklı dönemlere ait bütün katmanlarının korunmasının önemini vurguladı.

Ersoy: "Ayasofya’yı bütün katmanlarıyla korumak, bilimsel yöntemlerle belgelemek ve gelecek nesillere aktarmak için çalışmalarımızı aynı hassasiyetle sürdüreceğiz" diye konuştu.

Böylece Ayasofya'da devam eden restorasyon sürecinde yer altındaki tünellerin, tarihi mekanların ve su altyapısının araştırılması çalışmalarına devam edilecek. Uygun bölümlerin ziyaretçilere açılmasına yönelik teşhir projesinin de ilerleyen süreçte hazırlanması planlanıyor.

Kaynak: İHA