Üst solunum yolu enfeksiyonları ve alerjik reaksiyonlarda sık kullanılan dekonjestan burun spreyleri, burun tıkanıklığını kısa sürede azaltabiliyor. Ancak bu ürünlerin önerilen süreden daha uzun kullanılması, tedavi edilmek istenen tıkanıklığın daha ağır hale gelmesine neden olabiliyor. Medicana Sağlık Grubu Kulak Burun Boğaz Bölümü’nden Prof. Dr. Kasım Durmuş, dekonjestan içerikli spreylerin burun etlerini büzerek hızlı şekilde rahatlama sağladığını belirterek, kullanım süresinin 5 günü aşmaması gerektiğini söyledi. Uzun süreli kullanımda burun mukozasında değişiklikler meydana gelebildiğini belirten Durmuş, bu durumun “rebound etki” olarak adlandırılan bir kısır döngüye yol açabildiğini ifade etti.
“3-5 GÜNÜ AŞMAYIN”
Dekonjestan spreylerin burun içerisindeki damarları aşırı şekilde kasması nedeniyle dokulara ulaşan oksijen miktarının azalabildiğini belirten Prof. Dr. Kasım Durmuş, “İlaç 3-5 günden fazla kullanıldığında, burun mukozasındaki reseptörler bu aşırı uyarıdan yorulur ve reseptör sayısını azaltır. Reseptör sayısı azaldığı için ilaç eski etkisini gösteremez ve damarları kasamaz. Sonuçta ilacın etkisi geçmeye başladığı an vücut aşırı bir tepki göstermeye başlar; beyin, oksijen miktarının azaldığı dokuya acil olarak kan gönderilmesini ister. Aşırı kanla dolan damarlar genişler, geçirgenlikleri artar ve doku arasına sıvı sızar. Bu durum burun içinde çok şiddetli bir ödem ve şişlik meydana getirir; daha ağır bir burun tıkanıklığına yol açar. Hasta spreyi sıkmadığı zaman şikayetleri daha da artar, sprey ihtiyaç sıklığı yoğunlaşır ve süreç bir kısır döngüye girer” dedi.
BURUN ETLERİ KALICI OLARAK BÜYÜYEBİLİYOR
Söz konusu sürecin uzun süre devam etmesi halinde burun damarlarının kasılma yeteneğini kaybedebildiğini belirten Durmuş, bunun sonucunda burun etlerinde kalıcı büyüme meydana gelebileceğine dikkat çekti. Böylece başlangıçta burun tıkanıklığını gidermek amacıyla kullanılan sprey, zaman içerisinde daha fazla tıkanıklık yaşanmasına neden olabiliyor.
“PSİKOLOJİK BOYUTA ULAŞABİLİYOR”
Burun spreyi kullanımının giderek artmasıyla birlikte sorunun yalnızca fiziksel bir bağımlılıkla sınırlı kalmayabileceğini belirten Prof. Dr. Kasım Durmuş, bazı hastalarda psikolojik etkilerin de görülebildiğini söyledi. Gece başucunda sprey bulundurma ihtiyacı veya sprey yanlarında olmadığında yaşanan panik hissinin bu duruma örnek olduğunu belirten Durmuş, “Böyle bir durum, bağımlılığın fiziksel boyutun ötesine geçerek psikolojik bir bağımlılığa dönüştüğünü göstermektedir. Bu hastalar, özellikle sprey yanlarında olmadığı zaman burunlarından nefes alamadıkları için boğulma hissine kapılmakta ve bu durum panik atağı tetiklemektedir. Stres arttığı için burun damarlarında daha fazla genişleme ve tıkanıklık meydana gelmektedir” ifadelerini kullandı.
TEDAVİDE KADEMELİ BIRAKMA YÖNTEMİ
Burun spreyi bağımlılığına karşı tedavi sürecinde hastaların spreyi kademeli olarak bırakmasının takip edildiğini belirten Durmuş, geçiş sürecinde farklı tedavi yöntemlerinden yararlanıldığını aktardı. Bu kapsamda bağımlılık yapmayan kortizonlu spreyler, antihistaminikler ve hipertonik burun yıkama solüsyonları ile tedavi sürecinin yönetildiğini belirtti. Uzun süreli sprey kullanımı nedeniyle yapısı bozulan ve medikal tedaviye yanıt vermeyen burun etlerinde cerrahi yöntemlerin uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Kasım Durmuş, “Eğer medikal tedaviye başlamadan önce yapısı tamamen bozulmuş burun etleri mevcutsa, bu hastalar sadece ilaç tedavisi ile düzelmez. Ancak bu hastalarda öncelikle mukozal hasarı düzeltmek amacıyla medikal tedaviye başlanır, sonrasında ise cerrahi tedavi planlanır. Eğer uygulanan medikal tedaviye rağmen 4 hafta sonra hastanın burun etleri normale dönmüyorsa, cerrahi tedaviye başvurulmalıdır” dedi.
"TEK BAŞINA HASTALIK DEĞİL"
Burun tıkanıklığının tek başına bir hastalık değil, bir semptom olduğunu belirten Durmuş, dekonjestan içerikli burun spreylerinin hekim kontrolü dışında kullanılmaması gerektiğini vurguladı. Durmuş, bu ilaçların reçetesiz verilmemesi gerektiğini belirterek, burun tıkanıklığı şikayeti yaşayan kişilerin vakit kaybetmeden uzman değerlendirmesine başvurmasını hatırlattı.
