HATİCE KÖYLÜ-EGETELGRAF/ Evlerde ve iş yerlerinde her gün kullanılan damacanaların neden 20 litre yerine 19 litre olduğu birçok kişinin aklını kurcalıyor. İlk bakışta üreticilerin eksik su sattığı düşünülse de işin aslı tamamen farklı. Damacanaların hacmini belirleyen en önemli unsur, yıllar önce kullanılan üretim standartları ve galon ölçü sistemi oldu. Damacana neden 19 litredir? Damacana neden 20 litre değil?
TAM 19 LİTRE BİLE DEĞİL
Piyasada "19 litrelik damacana" olarak bilinen ürünler gerçekte tam 19 litre su almıyor. Bir damacananın gerçek hacmi yaklaşık 18,93 litre olarak hesaplanıyor. Günlük kullanımda pratik olması nedeniyle bu değer 19 litre olarak ifade ediliyor.
NEDEN 19 LİTRE?
Damacanaların 19 litre olmasının temel nedeni, su sektöründe kullanılan plastik enjeksiyon kalıplarının büyük bölümünün ABD menşeli olmasıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde sıvılar litre yerine galon ile ölçülüyor. Su damacanaları da başlangıçta 5 galon kapasitesine göre tasarlandı. Bir ABD galonu yaklaşık 3,785 litre olduğundan, 5 galon yaklaşık 18,93 litre ediyor. Litre sistemini kullanan ülkelerde ise bu değer zamanla 19 litre olarak kullanılmaya başlandı.
HESAPLAMA GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARIYOR
Damacanaların neden 19 litre olarak satıldığını anlamak için basit bir hesap yeterli oluyor.
1 ABD galonu = yaklaşık 3,785 litre
5 galon = yaklaşık 18,93 litre
Bu nedenle damacanaların hacmi aslında 20 litreye değil, 5 galonluk uluslararası üretim standardına dayanıyor.
TAŞIMA KOLAYLIĞI DA SAĞLIYOR
Uzmanlara göre yaklaşık 19 litre su dolu bir damacananın toplam ağırlığı ortalama 20 kilogram seviyesine ulaşıyor. Bu ağırlık, hem kullanıcıların hem de dağıtım personelinin damacanayı güvenli şekilde taşıyabilmesi açısından uygun kabul ediliyor.
DAMACANA ADI NEREDEN GELİYOR?
"Damacana" kelimesinin kökeniyle ilgili en yaygın görüş, Fransızcadaki "dame-jeanne" ifadesine dayanıyor. Zamanla farklı dillere uyarlanan kelime, İtalyancada damigiana, İngilizcede demijohn, Türkçede ise damacana olarak kullanılmaya başladı. Bazı kaynaklarda kelimenin İran'daki Damgan şehrinden geldiği öne sürülse de bu görüşü destekleyen kesin tarihi kanıt bulunmuyor.
DAMACANA HANGİ MALZEMELERDEN ÜRETİLİYOR?
Türkiye'de kullanılan damacanaların büyük bölümü polikarbonat malzemeden üretiliyor. Bu malzeme dayanıklılığı, tekrar kullanılabilmesi ve yüksek sıcaklıklara karşı direnç göstermesi nedeniyle uzun yıllardır su sektöründe tercih ediliyor. Damacanalar, düzenli temizlik ve hijyen kontrollerinden geçirilerek tekrar doluma uygun hale getiriliyor.
