MEMDUH GÜNEY - EGE TELGRAF / İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin iştiraki İZBETON AŞ'nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu, şirketin mali yapısı ve yürüttüğü kentsel dönüşüm projelerine ilişkin önemli tespitleri gündeme taşıdı. Sayıştay Başkanlığı tarafından Ekim 2026'da yayımlanan 83 sayfalık raporda, denetim görüşünün dayanağını oluşturan 3 bulgu ile diğer bulgular bölümündeki 19 tespit olmak üzere toplam 22 bulguya yer verildi. Özellikle Örnekköy, Uzundere ve Gaziemir'deki kentsel dönüşüm projelerinin kooperatiflere devredilmesi, inşaatların belirlenen takvimin gerisinde kalması, hak sahiplerine yapılan kira yardımları ve şirketin yüklenicilere düzenlediği çekler dikkat çekti.
İZBETON 2025 YILINI 347 MİLYON LİRA ZARARLA KAPATTI
Sayıştay raporuna göre İZBETON'un 2025 yılı dönem net zararı 347 milyon 919 bin 586 lira olarak gerçekleşti. Şirketin yıl sonu itibarıyla aktif toplamı 6 milyar 165 milyon 15 bin liraya ulaşırken, net satışları 931 milyon 597 bin lira seviyesinde kaldı. Nominal sermayesi 3 milyar 519 milyon 431 bin lira olan şirketin hisselerinin yüzde 98,792'si İzmir Büyükşehir Belediyesine, yüzde 1,208'i ise Egeşehir Yapı Planlama AŞ'ye ait bulunuyor. Raporda İZBETON'un dönem net zararının önceki yıla göre nominal olarak azaldığı belirtildi. Bununla birlikte şirketin satış maliyetlerinin brüt satışlarını aşması ve satış hacmindeki düşüşe rağmen faaliyet giderleri ile diğer olağan gider ve zararlarının artması, mali sonuçları etkileyen unsurlar arasında gösterildi. Sayıştay, şirketin mali tablolarına ilişkin denetim görüşünde banka işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, kıdem tazminatı karşılıkları ve hurda niteliğindeki varlıkların kaydıyla ilgili üç hesap alanını istisna tuttu.
KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJELERİ İHALESİZ KOOPERATİFLERE DEVREDİLDİ
Sayıştay'ın en kapsamlı incelemelerinden biri, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından İZBETON'a verilen kentsel dönüşüm projelerine ilişkin oldu. Raporda Karşıyaka Örnekköy 3 ve 4'üncü etap, Karabağlar Uzundere 3 ve 4'üncü etap ile Gaziemir Aktepe-Emrez 1'inci etap kentsel dönüşüm projelerinin, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 6306 sayılı Kanun kapsamında protokollerle İZBETON'a devredildiği belirtildi. Ancak İZBETON'un söz konusu yapım işlerini daha sonra yapı kooperatiflerine ihale gerçekleştirmeden protokoller aracılığıyla devrettiği tespit edildi. Sayıştay, 6306 sayılı Kanun'da düzenlenen ihalesiz ortak hizmet uygulamasının Kamu İhale Kanunu'na tabi idarelerle yapılan protokolleri kapsadığını, buna karşılık yapı kooperatiflerinin söz konusu kapsamda bulunmadığını belirledi. Denetçiler, İZBETON'un kentsel dönüşüm yapım işlerini Kamu İhale Kanunu'na tabi olmayan üçüncü kişilere ihalesiz şekilde devretmesinin mevzuata aykırılık oluşturduğunu vurguladı. Raporda, şirketin bu tespite ilişkin herhangi bir açıklama yapmadığı da kaydedildi.
ÖRNEKKÖY'DE YÜZDE 85 HEDEFİNE KARŞILIK YÜZDE 19 İLERLEME
Kentsel dönüşüm projelerine ilişkin denetimlerde, inşaatların fiziki gerçekleşme oranlarının iş programlarının oldukça gerisinde kaldığı ortaya çıktı. Karşıyaka Örnekköy 3'üncü etap kentsel dönüşüm projesinde iş programına göre inşaatın yüzde 85 seviyesine ulaşması gerekirken, gerçekleşme oranının yalnızca yüzde 19,20 olduğu belirlendi. Aynı bölgede yürütülen Örnekköy 4'üncü etap projesinde de yüzde 85'lik ilerleme hedefinin gerisinde kalındı. Sayıştay, bu projedeki fiziki gerçekleşmenin yüzde 32 seviyesinde olduğunu tespit etti. Gaziemir Aktepe-Emrez 1'inci etapta iş programına göre yüzde 60 seviyesine ulaşması gereken inşaatların yüzde 9 düzeyinde kaldığı kaydedildi. Karabağlar Uzundere 3'üncü etapta yüzde 45 olarak öngörülen ilerlemeye karşılık yalnızca yüzde 4, Uzundere 4'üncü etapta ise yüzde 8'lik hedefe karşılık yüzde 1 oranında fiziki gerçekleşme sağlandığı belirtildi. Sayıştay, incelenen kentsel dönüşüm projelerinin tamamında inşaat çalışmalarının belirlenen iş programlarının gerisinde kaldığını ortaya koydu. Projelerin süresinde tamamlanamamasının yalnızca inşaatların teslimini geciktirmediği, aynı zamanda İZBETON açısından ilave mali yükümlülüklere de neden olduğu belirtildi.
GECİKEN KONUTLAR İÇİN 52 MİLYON LİRALIK KİRA YARDIMI ÖDENDİ
Raporda kentsel dönüşüm projelerindeki gecikmeler nedeniyle ortaya çıkan mali yükümlülükler de ayrıntılı biçimde ele alındı. Sayıştay, Örnekköy kentsel dönüşüm projesinde işin tamamlanması için verilen süre uzatımlarına rağmen inşaatların bitirilememesi nedeniyle hak sahiplerine kira yardımı ödemelerinin devam ettiğini belirledi. Ağustos 2024 ile Aralık 2025 arasındaki dönemde hak sahiplerine İZBETON bütçesinden toplam 52 milyon 254 bin 596 lira kira yardımı yapıldı. Bunun yanında protokol hükümlerine göre günlük 5 bin lira üzerinden hesaplanan gecikme cezasının 16 aylık dönem için 2 milyon 400 bin lira olarak tahakkuk ettirildiği belirtildi. Sayıştay, kooperatiflere devredilen inşaatların zamanında tamamlanmaması nedeniyle ortaya çıkan kira yardımları ve gecikme bedellerinin İZBETON açısından mali zarar oluşturduğunu ifade etti. İZBETON, gecikmelerden kaynaklanan cezaların ve kira yardımlarının ilgili kooperatiflerden tahsil edileceğini bildirdi. Ancak Sayıştay, kooperatiflerle yapılan protokollerde söz konusu tutarların yıllara yayılarak ve güncelleme yapılmadan tahsil edilmesinin öngörüldüğünü belirledi. Denetçiler, bu durumun şirketin mali kaybını artırabilecek nitelikte olduğuna dikkat çekti. Raporda, şirketin zarara uğramasına neden olan işlemlere ilişkin sorumlulukların Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi ve oluşan zararların sorumlulardan tahsil edilmesi gerektiği vurgulandı.
ÖRNEKKÖY'DEKİ 2 MİLYAR LİRALIK İHALENİN MALİYETİ SORGULANDI
Kentsel dönüşüm projelerinde yaşanan gecikmelerin ardından gerçekleştirilen tamamlama ihaleleri de Sayıştay denetimine konu oldu. Raporda Örnekköy 3 ve 4'üncü etap kentsel dönüşüm projelerinde kalan inşaat işlerinin tamamlanması amacıyla düzenlenen yapım işinin yaklaşık maliyet hesabında eksiklikler bulunduğu tespit edildi. İşin yaklaşık maliyeti 2 milyar 97 milyon 921 bin lira olarak hesaplanırken, pazarlık usulüyle gerçekleştirilen ihale sonucunda 2 milyar 74 milyon lira bedelle sözleşme imzalandı. Sayıştay, yaklaşık maliyet hesabında bazı imalat miktarlarının gerçeğe uygun belirlenmediğini ve piyasa araştırmalarında elde edilen fiyatlar arasındaki önemli farklılıkların yeterince değerlendirilmediğini belirtti. Özellikle dış cephe kaplaması için hesaplanan alanın, projede belirtilen dış cephe iskelesi alanından daha büyük olması dikkat çekti. Denetçiler, yapım işlerine ilişkin yaklaşık maliyetlerin gerçekçi hesaplamalara ve denetlenebilir belgelere dayanması gerektiğini vurguladı. Sayıştay, yaklaşık maliyetin hatalı hazırlanmasının ihale sürecinde sağlıklı fiyat değerlendirmesi yapılmasını zorlaştırabileceğine dikkat çekerek, benzer işlemlerde maliyet ve metraj hesaplarının mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesini istedi.
