MEMDUH GÜNEY - EGE TELGRAF / İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi (İZSU) Genel Müdürlüğünün 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu, kurumun mali ve idari işleyişinden çevre yatırımlarına, personel uygulamalarından su kaynaklarının korunmasına kadar çok sayıda önemli tespiti gün yüzüne çıkardı. Sayıştay Başkanlığı tarafından Ekim 2026'da yayımlanan 69 sayfalık raporda, mali tabloların doğruluğuna ilişkin denetim görüşünün dayanağını oluşturan herhangi bir bulguya rastlanmazken, diğer bulgular bölümünde 22 ayrı eksiklik ve mevzuata aykırılık sıralandı. Raporda özellikle İzmir Körfezi'ndeki dip tarama ihalesi, Çiğli'de biriken arıtma çamurları, personel uygulamaları ve çevresel denetimler dikkat çekti.
İZSU'NUN 25 MİLYAR LİRALIK HARCAMASI MERCEK ALTINDA
Sayıştay raporuna göre İZSU'nun 2025 yılı için öngörülen bütçesi 35 milyar 500 milyon lira oldu. Yıl içerisinde 25 milyar 92 milyon 49 bin 644 liralık bütçe gideri gerçekleştirilirken, 10 milyar 407 milyon 950 bin 355 liralık ödenek iptal edildi. Bütçe giderlerinin gerçekleşme oranı yüzde 70,68 seviyesinde kaldı. Kurumun net bütçe gelirleri ise 25 milyar 743 milyon 748 bin 112 lira olarak kaydedildi. Böylece bütçe gelirleri, giderlerin yaklaşık 651 milyon 698 bin lira üzerinde gerçekleşti. Gelir bütçesindeki hedefe ulaşma oranı yüzde 95,40 oldu. Raporda İZSU'nun 2025 yılı faaliyet sonuçları tablosunda, enflasyon düzeltmesinin de etkisiyle 9 milyar 720 milyon liralık olumlu faaliyet sonucu bulunduğu belirtildi. Bu tutar, bütçe gelirleriyle giderleri arasındaki farktan farklı bir muhasebe göstergesi olarak kayıtlara geçti.
FAİZ GİDERLERİ BİR YILDA YÜZDE 64 ARTTI
İZSU'nun mali tablolarındaki dikkat çekici gelişmelerden biri faiz giderlerinde yaşandı. Kurumun 2024 yılında 786 milyon 749 bin lira olan faiz giderleri, 2025 yılında 1 milyar 293 milyon 847 bin liraya yükseldi. Böylece faiz giderleri bir yılda yüzde 64,45 oranında arttı. Sayıştay, söz konusu artışta proje garantili dış finansman kredilerine ilişkin kur değişimlerinin etkili olduğunu belirtti. Mal ve hizmet alım giderleri de aynı dönemde 11 milyar 314 milyon liradan 15 milyar 792 milyon liraya çıktı. Bu kalemdeki yüzde 39,57'lik artışın büyük ölçüde enerji alımlarından kaynaklandığı ifade edildi. Kurumun 2025 yılı gelirlerindeki artışta ise su satış fiyatlarında yaşanan yükseliş ve merkezi idare vergi gelirlerinden alınan payların belirleyici olduğu kaydedildi.
KÖRFEZ'DEKİ 2,1 MİLYAR LİRALIK İHALEYE SAYIŞTAY ELEŞTİRİSİ
Denetim raporunun en dikkat çekici bölümlerinden biri, İzmir Körfezi'nde gerçekleştirilen deniz dibi tarama hizmet alımıyla ilgili oldu. Sayıştay, Peynircioğlu Deresi ağzı ve Körfez'in kuzey aksında karasallaşan alanlara yönelik 1 milyon 800 bin metreküplük dip tarama işini ayrıntılı biçimde inceledi. Sözleşme bedeli 2 milyar 147 milyon 940 bin lira olan hizmet alımının İZSU'nun kanunla belirlenen doğrudan görev alanına girmediği değerlendirildi. Ayrıca işin yaklaşık maliyetinin yeterince ayrıntılı hesaplanmadığı ve Bakanlık tarafından belirlenen tarama rayiçlerinin dikkate alınmadığı tespit edildi. Sayıştay, 2560 sayılı Kanun'da su ve kanalizasyon idarelerine deniz dibi taraması konusunda açık bir görev verilmediğini belirterek, bu çalışmaların İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilmesinin daha uygun olacağını bildirdi.
ÇİĞLİ'DE 2,5 MİLYON METREKÜP ARITMA ÇAMURU BİRİKMİŞ
Raporda İzmir'in uzun yıllardır gündeminden düşmeyen çevre sorunlarından biri olan arıtma çamurları da geniş yer buldu. Sayıştay, kent genelindeki atık su arıtma tesislerinden çıkan çamurların yaklaşık 20 yıl boyunca Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi'nin Körfez kenarında bulunan arazisinde depolandığını belirledi. Söz konusu alanda biriken çamur miktarının yaklaşık 2 milyon 500 bin metreküpe ulaştığı, bu durumun kötü koku sorununa yol açtığı ve depolama sahasının gerekli çevre lisansına sahip olmadığı tespit edildi. Denetçiler, biriken çamurların rehabilitasyonunun yapılmamasının çevresel risk oluşturduğuna dikkat çekti. İZSU, 2022 yılının ortalarından itibaren yeni arıtma çamurlarının bu alana gönderilmediğini, çıkan çamurların lisanslı atık işleme tesislerinde bertaraf edilmeye başlandığını açıkladı. Buna karşın geçmiş yıllardan biriken çamurların rehabilitasyon çalışmalarının tamamlanamadığı görüldü.
ÇAMUR SORUNUNUN ÇÖZÜMÜ İÇİN 131 MİLYON AVROLUK KAYNAK İHTİYACI
Çiğli'deki birikmiş çamurların rehabilitasyonu için hazırlanan proje de Sayıştay raporuna yansıdı. İZSU'nun açıklamasına göre söz konusu çalışmanın hayata geçirilebilmesi için yaklaşık 131 milyon 90 bin avroluk kaynağa ihtiyaç duyuluyor. Kurum, farklı rehabilitasyon yöntemleri üzerinde çalışmalar yürütüldüğünü ve deneysel uygulamalara ilişkin akademik değerlendirmelerin sürdüğünü bildirdi. Sayıştay ise aynı sorunun 2024 yılı denetim raporunda da yer aldığını hatırlatarak biriken çamurların çevre mevzuatına uygun biçimde rehabilite edilmesi gerektiğini vurguladı.
KÜÇÜK MENDERES HAVZASI'NDA SU KAYIPLARI ALARM VERİYOR
Sayıştay'ın değerlendirdiği önemli başlıklardan biri de İzmir'in tarımsal üretim açısından büyük önem taşıyan Küçük Menderes Havzası oldu. Denetimde kuraklık ve su kaynakları üzerindeki baskının arttığı havzada, İZSU'nun sorumluluğunda bulunan bazı koruma önlemlerinin yeterince alınmadığı tespit edildi. Raporda 2025 yılı sonu itibarıyla su kayıp-kaçak oranının Ödemiş'te yüzde 31,50, Kiraz'da ise yüzde 31,02 olduğu belirtildi. Sayıştay, söz konusu oranların büyükşehir belediyeleri için mevzuatta öngörülen yüzde 30'luk sınırın üzerinde kaldığını kaydetti. İZSU, denetime verdiği yanıtta bazı bölgelerde daha düşük kayıp-kaçak oranları bulunduğunu bildirdi. Ancak Sayıştay, açıklanan bu oranlara ilişkin destekleyici belgelerin sunulmadığını belirterek kayıp-kaçakla mücadelede gerekli tedbirlerin alınmasını istedi.
