İLAYDA ŞAHİN – EGE TELGRAF / İzmir Körfezi’ndeki kirliliğe karşı İzmir Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı iş birliğinde kapsamlı bir dip tarama ve temizlik çalışması yapılacağının açıklanması, Körfez’in hangi yöntemle temizlenmesi gerektiğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Deniz tabanındaki çamurun çıkarılması ve karadan gelen kirliliğin önlenmesine yönelik hazırlıklar sürerken, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar’dan planlanan çalışmalara itiraz geldi. Körfez’in geçmişteki temizlenme sürecini ve sonraki yıllarda yaşanan sorunları değerlendiren Yaşar, çözümün dip taramada değil, kirlilik kaynaklarının kesilmesinde olduğunu savundu. Arıtma tesislerinin çalıştırılması ve denize ulaşan suyun arıtılması gerektiğini vurgulayan Yaşar, “Hiçbir para harcamanıza, Körfez’i kazmanıza gerek yok. Önce arıtmalar çalıştırılsın” dedi.
İZMİT KÖRFEZİ GİBİ
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, 1 Kasım’da Seferihisar’daki çevre yolu açılışında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un bilgisi ve onayıyla Körfez’de kapsamlı dip tarama ve temizlik çalışması başlatılacağını açıkladı. Tugay’ın açıklamasının ardından Bakan Kurum da 9 Kasım’da, çalışmaların İzmir Büyükşehir Belediyesiyle birlikte yürütüleceğini ve ayrıntıların kamuoyuyla paylaşılacağını bildirdi. Basına yansıyan hazırlıklarda, İzmit Körfezi’ndeki uygulamaya benzer şekilde dip çamurunun çıkarılması, kurutularak bertaraf edilmesi ve dereler üzerinden Körfez’e ulaşan kirliliğin denetimlerle önlenmesi öne çıktı.
“KÖRFEZ PIRIL PIRILDI”
Yeni temizlik hazırlıklarını değerlendiren Prof. Dr. Doğan Yaşar, sözlerine İzmir Körfezi’nin geçmişteki temizlenme sürecini hatırlatarak başladı. Temiz Körfez için tarihte yapılan çalışmaları sıralan Yaşar, “2003 yılında zaten temizlenmişti. Basın bunu ‘İzmir Körfezi Mucizesi’ olarak yazdı. Bir senede mavileşti. O dönemde sorun yoktu, Körfez pırıl pırıldı. Rahmetli Ahmet Piriştina döneminde her çarşamba kendisiyle görüşür, Körfez’le ilgili yapılması gerekenleri konuşurduk. Hatta o dönem için Göztepe’ye, Güzelyalı’ya kadar olan kısımda artık yüzülebileceğini söyledim. Bazı şeylerin yapılması gerektiğini de anlattım. Oralar plaj olarak düzenlenecekti, bazı çalışmalar yapılacaktı. İlk kirlenen körfez bizimki değildi ve ilk temizlenen de bizimki olmayacaktı. Körfez zaten pırıl pırıl olmuştu. İyi de oldu ama Piriştina hayatını kaybetti” dedi.
“RANDEVU DAHİ ALAMADIK”
“2007 yılında derelerin altı betonlandı” diyen Yaşar, “maalesef Aziz Kocaoğlu Büyükşehir Belediye Başkanı oldu ve bilimle ters düşen çok sayıda iş yaptı. Defalarca, ‘Yapmayın, etmeyin. Körfez’i kirletirsiniz, mahvedersiniz, kokutursunuz’ diye anlattık. Ancak dinlemediler. Başkan Kocaoğlu’nun etrafını bazı kişiler çevrelemişti. Deniz Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulu’ndan 6 profesör olarak bu konuları konuşmak için Kocaoğlu’ndan randevu dahi alamadık. 2007’de derelerin altı betonlandı, 2008’den sonra Körfez kokmaya başladı ve yeniden geriye dönüş yaşandı. 2012’lerden sonra deniz marulları yeniden görülmeye başladı. Suyla toprağın ilişkisini keserseniz orayı kokutursunuz. Bu çok basit bir doğa denklemidir. Buna rağmen yaptılar. Tıpkı 2002 öncesindeki gibi fosseptik haline gelmeye başladı. Fabrikaların çoğu da arıtmalarını kapattı” açıklamasını yaptı.
“DEFALARCA UYARDIK”
Yaşar sözlerine, “2020 yılında ise o dönemki Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer’e yazdığımda, kuraklığın geldiğini söyledim. Bunun suyu da kötü etkileyeceğini, su konusunda B ve C planları yapılması gerektiğini anlattım. Kuraklığın Körfez’i de etkileyeceğini belirttim. Çünkü kuraklık geldiğinde yağış azaldığı için Körfez’deki sirkülasyon da bir miktar azalır ve temiz su girişi düşer. Nitekim bunlar yaşandı. 2022 ve 2023 yıllarında defalarca uyardık. Ancak bir sonuç alamadık. Düşünün ne Kocaoğlu’ndan ne Tunç Soyer’den ne de Cemil Tugay’dan randevu alabildik. Sonuçta 2024 yılında bir anda balık ölümleriyle sarsıldık. Maalesef 2025’te de balık ölümleri devam etti” diye devam etti.
“ÇÖZÜMÜ EN KOLAY SORUN”
Geçmiş yıllarda yaşanan sorunların ardından son günlerde açıklanan kapsamlı dip tarama ve temizlik hazırlıklarına ilişkin görüşlerini de paylaşan Yaşar, Körfez’in temizlenmesi için izlenmesi gerektiğini düşündüğü yolu anlattı. Önceliğin arıtma tesislerinin çalıştırılmasına verilmesi gerektiğini savunan Yaşar, “2024 ve 2025 yıllarında, iki yıl üst üste balık ölümleri yaşandı. Şimdi yeniden para harcanmasından söz ediliyor. Hiçbir para harcamanıza, Körfez’i kazmanıza gerek yok. Önce arıtmalar çalıştırılsın. Körfez’e yeterince temiz su girişi sağlanamazsa derelerin üzerine küçük arıtmalar yapalım. Suyu mutlaka arıtarak denize verelim. 2003 yılında da önerdiğim buydu hatta küçük arıtmaları yapmaya gerek bile kalmadı ve Körfez bir yılda masmavi oldu. Şimdi de aynı olay söz konusu. İzmir’in çözülmesi en kolay konusu Körfez’in temizliğidir. Sonra sudur. Şimdi başlanırsa önümüzdeki yıl yeniden toparlar. Bir de yağışta rekorlar kırıldı ki bu nedenle çok daha hızlı temizlenir” açıklamasını yaptı.
“TRİBÜNLERE OYNAMAK DENİR”
“Körfez’i kazdıklarını, akıntıyı rahatlattıklarını söylüyorlar” diyen Yaşar, “Bunları kim söylüyorsa bilimle ilgisi olmayan insanlar söylüyor. Körfez’in akıntısı çok iyi. Hala Gediz’i işaret ediyorlar. Gediz’in İç Körfez’le yakından uzaktan ilgisi yok. Bunu söyleyen insanın bilimle ilgisi olamaz. Çünkü Gediz’den gelen su kuzeye gider. İzmir’in akıntı sistemi kuzeye doğrudur. Ege’deki akıntı da kuzeye doğru gider. Bilimden o kadar uzağız ki. Başkan bir şeyler yapmaya çalışıyor ama buna tribünlere oynamak denir” ifadelerini kullandı.
“BİLİMDEN ÇOK UZAKLAR”
Ayrıca Prof. Dr. Doğan Yaşar, “Şimdiki Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Cemil Tugay, geçtiğimiz yıl Jeoloji Mühendisliği şubesini kapattı. Oysa bütün bu konulara çözüm üretecek şube buydu. Çöp konusuna bile çözüm getirecek olan bu şubedir. Kirliliğe, suya çözüm getirecek olan da bu şubedir. Deniz kirliliği konusunda çalışacak bir insanın önce jeokimya eğitimi alması gerekir. Ama bilim esaslı çalışan bu birimi kapattılar. İzmir Büyükşehir Belediyesi gerçekten bilimden çok uzak. Çok güzel bir söz vardır ki ‘Gideceğin hedefi bilmiyorsan esen rüzgarın sana bir faydası yoktur’ diye kendisinin bunları neden yaptığını da bilmiyoruz” diye konuştu.
“NARLIDERE’DE BÜYÜK SORUN VAR”
“Ancak gerçekten yapmak istiyorsa 2003 ve 2004 yıllarında söylediklerime baksın” diyen Yaşar, “Basındaki haberlere, televizyon programlarına baksın. Hepsinde aynı şeyi anlatıyorum. Eski Başkan Piriştina’nın ölümünden sonra yeniden geriye dönüş başladı. Çünkü bilimi katlettiler. Derelerin altını betonladılar. Sular yeniden arıtılmadan verilmeye başlandı. Narlıdere arıtmada büyük bir sorun olduğunu düşünüyorum. Ancak verilere bile ulaşamıyoruz” dedi.
“İZMİT VE İZMİR BİRBİRİNDEN FARKLI”
İzmit Körfezi’ndeki dip çamuru temizliğine benzer bir uygulamanın İzmir için de gündeme gelmesine değinen Yaşar, iki körfezin aynı yöntemle ele alınmasına itiraz etti ve “İzmit Körfezi bizim buradan çok farklı. İzmit Körfezi çok derindir, yaklaşık 200 metredir. Bizim burası ise yaklaşık 18 metredir. Su derinliği açısından farklı yapılara sahipler. Bizim burada yapılması gereken belli. Arıtma yapılsın ki zaten deniz kendi kendini toparlar. Yeter ki gelen kirliliği kesin ve başka hiçbir şey yapmayın. Bir yıl sonra Körfez’i yeniden masmavi hale getiririz” açıklamasını yaparak sözlerini sonlandırdı.
