AHMET BUĞRA TOKMAKOĞLU – EGE TELGRAF/ İzmir’de boş bir gününüzü değerlendirmek istediğinizde aklınıza Kordon’da yürümek, Kemeraltı’nda dolaşmak ya da bir kafede oturmak gelebilir. Ancak Alsancak’ta, bütün bu planlara şehrin tarihinden bir parça da ekleyebileceğiniz bir adres bulunuyor. Konak ilçesi Umurbey Mahallesi’ndeki Tarihi Havagazı Fabrikası Kültür Merkezi, bir dönem İzmir’in aydınlatılması için kullanılan sanayi tesisinin restore edilmesiyle bugünkü görünümüne kavuştu. Fabrikanın yüksek bacası, eski yapıları ve açık alanları, kentin geçmişiyle bugünkü kültür sanat yaşamını aynı noktada buluşturuyor.
İZMİR’İN GECELERİNE IŞIK VERİYORDU
Alsancak’taki fabrika, İzmir’in geçmişte nasıl aydınlatıldığını merak edenler için önemli bir durak. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin aktardığı bilgilere göre tesis, kentte aydınlatma için kullanılacak havagazını üretmek amacıyla kuruldu. Fabrikanın kurulduğu dönemde kent için 600 sokak feneri öngörülürken, İzmir’in büyümesiyle bu sayı 3 bine kadar çıktı. Cumhuriyet döneminde belediyeye devredilen tesisin ürettiği havagazı, uzun yıllar mutfaklarda da kullanıldı. Bugün fabrikanın avlusuna baktığınızda eski üretim hayatı devam etmiyor. Ancak duvarlar, binalar ve yükselen baca, bir zamanlar İzmir’in günlük yaşamında önemli yer tutan bu sanayi tesisini hatırlatıyor.
FABRİKANIN KAPILARI BU KEZ SANATA AÇILDI
Yıllar boyunca farklı işlevlerle kullanılan fabrika, 1994 yılında kapatıldı. Ardından yürütülen restorasyon ve düzenleme çalışmalarıyla tarihi alanın yeniden kent yaşamına kazandırılması hedeflendi. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan proje kapsamında tescilli yapılar korundu, fabrika bacası güçlendirildi ve alan yeni kullanımına göre düzenlendi. Tarihi Havagazı Fabrikası, 2009 yılından itibaren kültür merkezi olarak hizmet vermeye başladı. Böylece bir zamanlar üretim yapılan yapılar, sergilerin, atölyelerin ve farklı etkinliklerin düzenlenebildiği alanlara dönüştü. Eskiyle yeninin yan yana geldiği bu atmosfer, özellikle İzmir’in tarihini farklı bir yerden keşfetmek isteyenlerin ilgisini çekiyor.
ESKİ MAKİNE DAİRESİNDEN OKUMA SALONUNA
Fabrikanın dönüşümünde en dikkat çekici ayrıntılardan biri, eski yapıların yeni işlevleri. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin turizm platformu r’in bilgilerine göre eski makine dairesi okuma salonuna, dökümhane binası ise kafeteryaya dönüştürüldü. Yerleşkede ayrıca atölye ve sergi alanları da bulunuyor. Bir dönem sanayi üretiminin parçası olan binaların bugün farklı amaçlarla kullanılması, fabrikanın geçmişini yerinde görmek isteyenler için geziyi daha ilgi çekici hâle getiriyor. Tarihi binaların arasında yürürken fabrikanın mimarisine yakından bakabilir, yüksek bacayı farklı açılardan fotoğraflayabilir ve İzmir’in sanayi geçmişine dair ayrıntıları keşfedebilirsiniz. İç mekânların açık olduğu saatler ve kullanım koşulları değişebileceği için ziyaret öncesinde kontrol etmekte fayda var.
TARİHİ DUVARLAR ARASINDA SANAT
Tarihi Havagazı Fabrikası, yıl içinde konserlerden sergilere, açık hava gösterimlerinden atölyelere kadar çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapıyor. Özellikle çim konserleri, fabrikanın açık alanını müzikle buluşturan organizasyonlar arasında yer alıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2026 yaz programında düzenlenen çim konserleri, ücretsiz olarak duyurulmuştu. Farklı tarihlerdeki etkinliklerin ücret ve katılım koşulları değişebileceğinden, gitmeden önce belediyenin kültür sanat programına bakmak gerekiyor. Bir etkinliğe denk gelirseniz, İzmir’in tarihi yapılarından birinde müzik dinleyebilir ya da sergi gezebilirsiniz. Etkinlik olmadığı günlerde ise ziyaretinizi fabrikanın mimarisini görmek ve çevrede vakit geçirmek üzerine planlayabilirsiniz.
GEZİNTİNİN ARDINDAN KAHVE MOLASI
Havagazı Fabrikası’nda bulunan Sanat Kafe, tarihi alanı gezerken mola vermek isteyenlerin değerlendirebileceği noktalardan biri. Fabrikanın eski yapıları arasında bir içecek eşliğinde dinlenmek, Alsancak gezisine farklı bir durak ekliyor. Fabrikanın konumu sayesinde geziyi Alsancak’ın diğer noktalarıyla birleştirmek de mümkün. Buradan sonra Kordon yönüne yürüyebilir, Alsancak sokaklarında dolaşabilir ya da çevredeki kafe ve restoranlarda yemek yiyebilirsiniz. Kafe ve restoranlardaki menüler ile fiyatlar değişebileceğinden, sipariş vermeden önce güncel ücretleri kontrol etmek bütçenizi planlamanıza yardımcı olabilir.

BİR GEZİYE İKİ FABRİKA SIĞDIRABİLİRSİNİZ
Alsancak’ta fabrikadan kültür alanına dönüşen tek yer Havagazı değil. Tarihi Alsancak Tekel Fabrikası’ndan dönüştürülen İzmir Kültür Sanat Fabrikası da bölgede kültür ve sanatla ilgilenenlerin gezi planına ekleyebileceği başka bir durak. İki yer farklı kurumlar tarafından işletiliyor ve birbirinden ayrı merkezler. İzmir Kültür Sanat Fabrikası’nda müzeler, kütüphaneler ve sanat alanları bulunuyor. Kurumun aktardığına göre burada gerçekleştirilen birçok etkinlik ücretsiz; arkeoloji-etnografya ve resim-heykel müzelerine giriş ise ücretli. Böylece Alsancak’ta bir gün geçirmeyi düşünenler, kentin iki farklı endüstri mirasını aynı gezi planında değerlendirebilir. Etkinlikler, müze ücretleri ve ziyaret saatleri için her iki merkezin güncel programını ayrı ayrı kontrol etmek gerekiyor.
TARİHİ HAVAGAZI FABRİKASI’NA NASIL GİDİLİR?
Tarihi Havagazı Fabrikası, Alsancak Umurbey Mahallesi’nde, liman çevresinde bulunuyor. İZBAN Alsancak durağına ve otobüs duraklarına yaklaşık beş dakikalık yürüyüş mesafesinde. İZBAN kullananlar Alsancak’ta indikten sonra yürüyerek fabrikaya ulaşabilir. Otobüs veya farklı toplu taşıma araçlarıyla gelecekler de Alsancak Garı ve liman çevresindeki durakları değerlendirebilir. Şehirden ayrılmadan tarihi bir atmosfer görmek, kültür sanat programına göz atmak ve Alsancak’ta farklı bir rota oluşturmak isteyenler için Tarihi Havagazı Fabrikası, günün birkaç saatini ayırabilecekleri bir seçenek sunuyor.



