İzmir’in kent belleğinde önemli bir yere sahip Şato, geçmişten bugüne uzanan hikâyesiyle yeni bir işlev kazandı. Varyant’ın üst bölümünde, kente hâkim konumda bulunan tarihi yapı, 1954 yılında mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından “Şark Kahvesi” olarak tasarlandı. Yapı, bugün İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane ve İzmirli Kahve olarak kullanılıyor. Geçmişte kahve içilen masalarda bugün çoğunlukla sınavlarına hazırlanan gençler ders çalışıyor, kitap okuyor ve kentin manzarasını izliyor. Şato, kuruluş dönemindeki kamusal buluşma işlevini farklı bir biçimde yeni kuşağa taşırken, yaklaşık 70 yıl önceki kahve kültürünün izleri de yapının bugünkü kullanımında varlığını sürdürüyor.
70 YILLIK İZMİR HATIRASI YAŞIYOR
Şato, Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde önemli rol oynayan Varyant yolunun açıldığı yıllarda İzmir’e kazandırıldı. Yapı, aynı zamanda kentin 1950’li yıllardaki değişimine tanıklık etti. Varyant yolu ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak tasarlanan yapının giriş katında büyük bir salon, alt bölümünde ise açık oturma terasları yer alıyordu. Dönemin belediye yayınlarında Şark Kahvesi’nin kuruluş amacı da anlatılıyordu. Yapının Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst bölümünde, körfeze, Karşıyaka’ya ve Yamanlar Dağı’na hâkim bir noktada inşa edildiği belirtiliyordu.
YILLAR İÇİNDE DEĞİŞTİ
Şark Kahvesi ile İzmirlilere “temiz ve nezih bir şekilde istirahat ve eğlence imkanı” sunulmasının amaçlandığı ifade ediliyordu. Aradan geçen yaklaşık 70 yılın ardından Şato’da yine İzmirliler vakit geçiriyor. Ancak yapının kullanıcı profili ve kullanım biçimi yıllar içinde değişmiş durumda. Bugün ziyaretçiler burada dinleniyor, kahvelerini içiyor, kitap okuyor, ders çalışıyor ve İzmir manzarasını seyrediyor.
ŞARK KAHVESİ’NİN YERİNİ İZMİRLİ KAHVE ALDI
Şato’nun geçmişiyle bugünü arasındaki en belirgin bağlantılardan biri kahve kültürünün yapıya yeniden dönmesi oldu. 1954 yılında Şark Kahvesi olarak hizmet vermeye başlayan yapıda bugün İzmirli Kahve bulunuyor. Geçmişte kahvehane olarak kullanılan bölümdeki masalar, bugün çalışma alanlarının da bir parçası. Kahve sohbetlerinin yanına kitaplar, ders notları ve sınava hazırlanan öğrenciler eklendi.
KARAKTERİ KORUNDU
Şato’nun işlevi yıllar içinde farklı dönemlerden geçti. Yapı, bir dönem düğün salonu ve restoran olarak kullanıldı. 1990’lı yıllarda ise çeşitli yapısal değişiklikler geçirdi. Buna rağmen Şato’nun İzmir manzarasına hâkim konumu ve kentlilerin kullanımına açık karakteri korunarak bugüne ulaştı. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak kullanılan Şato, İzmirli Kahve ile birlikte geçmişteki sosyal yaşam kültürünü bugünün ihtiyaçları doğrultusunda sürdürüyor. Bir dönem Şark Kahvesi’nde buluşan İzmirlilerin yerini bugün sınavlarına hazırlanan gençler alırken, kahve yapının hikayesindeki yerini koruyor.
"HEM SAĞLIKLI HEM EKONOMİK"
Şato Kütüphanesi’ni KPSS’ye hazırlanmak amacıyla kullanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay, Buca’dan neredeyse her gün Şato’ya geldiğini söyledi. Sabah saatlerinde kütüphaneye gelen Acay, akşama kadar burada çalıştığını belirtti. Tarihi yapının atmosferinin sınav hazırlık sürecinde kendisine iyi geldiğini anlatan Acay, “Bu kütüphanede çalışırken kendimi daha huzurlu hissediyorum. Geçmişini de biliyorum, zaman zaman araştırıyorum. Bahçesinde dinlenmek, kahve içmek iyi geliyor. Sınav stresini azaltmaya yardımcı oluyor. Havası, insanları, her şey güzel. Bu tür yerlerin artırılması lazım. Öğrenciler sürekli dışarıdan yemek yiyemez. Kendi yemeğini getirmek hem daha sağlıklı hem daha ekonomik. Kahve hizmetinden de memnunum” diye konuştu.
ELİF ŞAVLI ŞATO’YU EVİ GİBİ GÖRÜYOR
KPSS ön lisans sınavına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavli de gününün yaklaşık 11 saatini Şato’da geçirdiğini söyledi. Şavli, yapının geçmişte Şark Kahvesi olarak kullanıldığını daha önce bilmediğini belirterek, “Burası bize evimiz gibi. Manzarası iyi hissettiriyor. Her gün geliyorum” dedi. İzmirli Kahve’den de yararlandığını ifade eden Şavlı, “Sabah kahvemi evden getiriyorum ama gün içerisinde bittiğinde buradan rahatlıkla alabiliyorum. Fiyatları uygun, lezzetini de beğeniyorum” dedi.
MERVE ZEMZEM ŞATO’DA BİR YAŞANMIŞLIK HİSSEDİYOR
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem ise Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını anlattı. Farklı çalışma alanlarını denediğini ancak daha sonra yeniden Şato’ya döndüğünü belirten Zemzem, yapının atmosferini “ev huzuru” sözleriyle tanımladı. Zemzem, “Farklı yerler de denedim ama burası gerçekten evim gibi hissettiriyor. Burada bir huzur var, insanı içine çekiyor. Kahve, personel, sağlanan imkanlar bizim için çok iyi. 2024’te de burayı kullanıyordum ama o zaman İzmirli Kahve yoktu. Bu yıl onun artısını çok hissettik. Buranın hikayesini bilmiyordum ama belli; burada bir yaşanmışlık var. O hissiyat var. Sizi içine çekiyor, bir anda onunla harmanlanıyorsunuz” diye aktardı.
