Günlük hayatta zaman zaman karşılaşılan küçük elektrik çarpmaları, özellikle kış mevsiminde daha sık hissediliyor. Metal bir kapı koluna uzanırken parmak ucunda aniden oluşan sızı, bazen küçük bir kıvılcım ve çıt sesiyle kendini gösteriyor. İlk anda elektrik tesisatında bir sorun olduğu düşünülse de bu durumun en yaygın nedeni statik elektrik olarak biliniyor.
Statik elektrik, farklı yüzeylerin birbirine sürtünmesi, temas etmesi ve ardından ayrılması sırasında elektronların yer değiştirmesiyle oluşuyor. Bu süreçte vücutta veya kıyafetlerde elektrik yükü birikebiliyor. Biriken yük, metal gibi elektriği iyi ileten bir yüzeye dokunulduğunda aniden boşalıyor ve kısa süreli bir çarpılma hissi ortaya çıkıyor.
KIŞIN ELEKTRİK ÇARPMALARI NEDEN ARTIYOR?
Statik elektrik olaylarının soğuk havalarda daha sık yaşanmasının başlıca nedenlerinden biri düşük nem oranı. İlkbahar ve yaz aylarında havadaki nem, elektrik yüklerinin yüzeylerden daha kolay dağılmasına yardımcı oluyor. Kışın ise soğuk havanın etkisiyle nem oranı düşüyor ve elektrik yükleri vücutta daha uzun süre kalabiliyor. Özellikle kalorifer ve klima kullanılan kapalı alanlarda bu durum daha belirgin hale geliyor. Dışarıdaki soğuk hava içeri alınıp ısıtıldığında, havadaki su buharı miktarı aynı kalsa bile bağıl nem oranı düşüyor. Böylece evlerin içindeki hava daha kuru hale geliyor ve statik elektrik birikimi kolaylaşıyor.
SAÇLARIN KABARMASI DA AYNI NEDENDEN KAYNAKLANIYOR
Statik elektrik yalnızca kapı kollarına dokunulduğunda hissedilmiyor. Saçların kabarması, kıyafetlerin birbirine yapışması ve bazı kumaşların vücuda tutunması da aynı fiziksel olayın sonuçları arasında bulunuyor.
Örneğin yün bir bere çıkarıldığında saçlarla kumaş arasında sürtünme meydana geliyor. Bu temas sırasında elektron alışverişi yaşanabiliyor. Benzer elektrik yükleriyle yüklenen saç telleri birbirini ittiği için saçlar kabarıyor ve dikleşiyor.
Halı üzerinde yürümek, sentetik kumaşlardan üretilen kıyafetler giymek ve otomobil koltuğundan kalkmak da vücutta statik elektrik birikmesine yol açabiliyor.
KAPI KOLUNA DOKUNUNCA ÇARPILMAMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?
Statik elektrik kaynaklı küçük çarpmaları azaltmak için günlük hayatta bazı basit önlemler alınabiliyor:
Ortamın nemini dengeleyin: Ev ve iş yerlerinde nem oranını uygun seviyede tutmak, statik elektrik birikimini azaltmaya yardımcı olabilir.
Pamuklu kıyafetleri tercih edin: Sentetik ve polyester kumaşlar yerine pamuklu giysiler kullanmak sürtünmeden kaynaklanan elektriklenmeyi azaltabilir.
Halı üzerinde ayaklarınızı sürümeyin: Yürürken ayakları sürüklemek statik elektrik birikimini artırabilir.
Metal yüzeylere kontrollü temas edin: Kapı koluna yaklaşırken önce anahtar gibi metal bir nesneyi yüzeye değdirmek, boşalmanın parmak ucunda hissedilmesini önlemeye yardımcı olabilir.
Kıyafet seçimine dikkat edin: Özellikle kuru havalarda elektriklenmeye yatkın kumaşların birlikte kullanılmasından kaçınmak fayda sağlayabilir.
HER ELEKTRİK ÇARPMASI STATİK ELEKTRİK DEĞİL!
Kapı koluna dokunulduğunda yaşanan kısa süreli ve tek seferlik kıvılcım çoğunlukla statik elektrikten kaynaklanıyor. Ancak elektrikli ev aletlerine, musluklara veya farklı metal yüzeylere dokunulduğunda sürekli çarpılma hissediliyorsa durumun ciddiye alınması gerekiyor.
Bu tür belirtiler elektrik tesisatında kaçak, topraklama sorunu veya başka bir elektriksel arızaya işaret edebilir. Böyle bir durumda cihazların kullanılmasına devam edilmemeli ve tesisatın yetkili bir elektrik uzmanı tarafından kontrol edilmesi sağlanmalı. Elektrik kaçağı ihtimalinde metal yüzeylere dokunarak deneme yapılmamalı. Kısacası kışın kapı koluna dokununca hissedilen küçük elektrik çarpmalarının en yaygın nedeni kuru havanın kolaylaştırdığı statik elektrik birikimi. Ancak çarpılma sürekli tekrarlanıyor veya elektrikli cihazlarla temas sırasında yaşanıyorsa bunun basit bir statik elektrik olayı olduğu varsayılmamalı.
