Dünya genelinde tropikal bölgelerde görülen Chikungunya virüsü, iklim krizinin etkisiyle artık daha uzak coğrafyalara yayılma riski taşıyor. Zhejiang Çin Tıp Üniversitesi’nin araştırması, virüsün önümüzdeki yıllarda Avrupa ve Kuzey Amerika’daki büyük metropollerde de görülebileceğini ortaya koyuyor.
NEDİR VE BELİRTİLERİ NELER?
1952 yılında tanımlanan Chikungunya, Aedes cinsi sivrisineklerin ısırmasıyla bulaşan bir hastalık. Virüsün adı, Afrika’daki yerel Kimakonde dilinde ‘kıvrılmak/bükülmek’ anlamına geliyor. Bunun nedeni, hastalığın eklem ağrılarını öylesine şiddetli yapması ki, yakalanan kişiler iki büklüm hale geliyor. Hastalık yüksek ateş, şiddetli ve uzun sürebilen eklem ağrıları, şişme, kas ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı, halsizlik ve deri döküntülerine yol açabiliyor. Belirtiler Dang Humması ve Zika virüsüne benzediği için sık sık yanlış teşhis edilebiliyor.
SİVRİSİNEKLER ROL OYNUYOR
Araştırmaya göre virüsün yayılmasında iki sivrisinek türü öne çıkıyor: Sarıhumma sivrisineği (Aedes aegypti) ve Asya kaplan sivrisineği (Aedes albopictus). Dr. Yang Wu, “Çalışmamızda Asya kaplan sivrisineğinin rolü çok büyüktü; virüsün gelecekteki yayılım tahminlerinin %70’inden fazlasını bu tür açıklıyor. Bu sivrisinek türü, sarıhumma sivrisineğine kıyasla soğuk hava koşullarına çok daha dayanıklı. Küresel ısınma, bu sivrisineklerin eskiden kendileri için ‘çok soğuk’ olan bölgelerde bile koloniler kurmasına izin veriyor” dedi.
RİSKLİ BÖLGELER DEĞİŞİYOR
Şu anda vakalar çoğunlukla Orta ve Güney Amerika, Karayipler, Hint Okyanusu adaları, Güney/Güneydoğu Asya ve Afrika’da görülüyor. Ancak Dr. Ye Xu, yüzyılın sonuna kadar risk haritasının tamamen değişeceğini söylüyor. Dünya genelinde 139 ülke veya bölge (küresel kara parçasının %21,3’ü) risk altında ve bu yıl şimdiye kadar yaklaşık 33 bin vaka kaydedildi. Kuzeydoğu Kuzey Amerika, Orta Avrupa ve Doğu Asya virüsün yeni sıcak noktaları olarak öne çıkıyor.
ÖNLEMLER VE MEVCUT DURUM
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre Chikungunya, “en çok ihmal edilen tropikal hastalıklar” listesinde yer alıyor. Şu anda iki onaylanmış aşı bulunuyor ancak yaygın değil. Özel bir antiviral tedavi de yok; tedavi sürecinde yalnızca parasetamol gibi ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar kullanılıyor. Uzmanlar, halkın panik yapmamasını, ancak sağlık sistemlerinin alarm durumuna geçmesini öneriyor. Alınması gereken önlemler arasında sivrisinek popülasyonlarının izlenmesi, doktorların belirtileri tanıması için eğitilmesi, ilaçlama ve sivrisinek kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesi ile olası salgınlar için acil eylem planlarının hazırlanması yer alıyor.
İNGİLTERE ÖRNEĞİ
İngiltere’de 2024’te yurt dışı seyahati sonrası 112 onaylanmış Chikungunya vakası görüldü. Bu sayı 2023’e göre 1,5 kat arttı. Vakaların çoğu Hindistan, Pakistan ve Brezilya seyahatlerinden dönmüş kişilerde tespit edildi. UKHSA, “Şu an için ülkede yerleşik bir istilacı sivrisinek türü bulunmadığından yerel bulaşma riski yok” açıklamasını yaptı ancak iklim değişikliğinin sivrisineklerin yerleşmesini kolaylaştırdığı konusunda uyarıda bulundu.