Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Endonezya, Katar, Mısır, Pakistan, Suudi Arabistan ve Ürdün'ün dışişleri bakanları, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında sürdürdüğü yerleşim politikalarına ilişkin ortak bildiri yayımladı. Bildiride İsrail'in yerleşim politikaları kınanırken, "E1" yerleşim planına ve işgal altındaki Doğu Kudüs'ün doğusundaki bağlantılı yerleşim faaliyetlerine karşı çıkıldı. Açıklamada, "İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden hukuk dışı yerleşim politikalarını kınamakta ve 'E1' yerleşim planını ve işgal altındaki Doğu Kudüs'ün doğusunda bununla bağlantılı yerleşim faaliyetlerini kategorik olarak reddetmektedir" ifadeleri kullanıldı.
FİLİSTİNLİLERE YÖNELİK İHLALLER KINANDI
Ortak bildiride, İsrail işgal makamlarının desteğiyle yerleşimciler tarafından Filistin halkına ve mülklerine yönelik gerçekleştirilen ihlal ve şiddet eylemleri de kınandı. Bu eylemlerin Filistin halkının devredilemez haklarını ortadan kaldırmadığı belirtilirken, söz konusu uygulamaların uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler kararlarına aykırı olduğu ifade edildi. Bildiride ayrıca bu tür eylemlerin bölgesel ve uluslararası barış ile güvenlik açısından ciddi tehdit oluşturduğu vurgulandı.
E1 PLANININ İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜME ETKİSİNE DİKKAT ÇEKİLDİ
8 ülkenin dışişleri bakanları, E1 planının yerleşimlerin genişletilmesini ve ilhak politikalarını ilerletebileceği uyarısında bulundu. Bildiride, planın özellikle Batı Şeria ile Doğu Kudüs arasındaki bağlantıyı etkileyerek Filistin topraklarının coğrafi bütünlüğünü bozabileceği belirtildi.
Açıklamada "Bakanlar, 'E1' yerleşim planının, yerleşimlerin genişletilmesini ve ilhakı daha da ilerleten ve başta Batı Şeria ile Doğu Kudüs arasında olmak üzere İşgal Altındaki Filistin Toprakları'nın coğrafi bütünlüğünü zedeleyen tehlikeli bir tırmanış teşkil ettiği ve bu suretle, 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve coğrafi bütünlüğü haiz bir Filistin Devleti'nin kurulmasını ve yaşayabilirliğini tehdit ettiği uyarısında bulunmaktadır" değerlendirmesine yer verildi.
TRUMP'IN PLANINA DA ATIF YAPILDI
Ortak bildiride, yerleşim faaliyetlerinin uluslararası barış girişimlerine meydan okuma niteliği taşıdığı belirtildi. Açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump'ın ilhak ve zorla yerinden edilmeyi reddeden Kapsamlı Planı ile Barış Kurulu aracılığıyla planın uygulanmasına yönelik mekanizmalara da değinildi. Ayrıca Trump'ın Batı Şeria'nın ilhak edilmesine izin vermeme yönündeki taahhüdünün, bölgede istikrarın sağlanması ve çatışmanın sona erdirilmesi açısından önem taşıdığı ifade edildi.
İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM ÇAĞRISI YİNELENDİ
Bildiride, uluslararası hukuk ve ilgili Birleşmiş Milletler kararları doğrultusunda iki devletli çözümün adil, kapsamlı ve kalıcı barış için uygulanabilir tek yol olduğu belirtildi. E1 planı gibi iki devletli çözümü zayıflatabilecek adımların bölgede gerilimi artırabileceği, bölgesel ve uluslararası barış ile güvenliği tehdit edebileceği ifade edildi. Bu tür uygulamaların bölgede kalıcı barış ve istikrar ihtimalini de tehlikeye atabileceği kaydedildi.
YAPTIRIM VE HESAP VEREBİLİRLİK ÇAĞRISI
Ortak bildiride, E1 planı da dahil olmak üzere yasa dışı yerleşim faaliyetlerinden sorumlu kuruluş ve kişilere yönelik hesap verebilirlik mekanizmalarının desteklendiği belirtildi. Yerleşimlerin genişletilmesi ve ilhak politikalarını destekleyen, kolaylaştıran veya uygulayanlara karşı uygun uluslararası tedbirler ve yaptırımların uygulanması yönündeki çabaların desteklendiği ifade edildi. Ayrıca yasa dışı yerleşimlerin kurulmasına, genişletilmesine veya kalıcı hale getirilmesine katkı sağlayan destek ve finansmanın sona erdirilmesi çağrısı yapıldı.
E1 PLANININ DURDURULMASI İSTENDİ
Bildiride, hesap verebilirlik eksikliğinin ihlallerin devam etmesine ve kalıcı bir barış ihtimalinin zayıflamasına neden olduğu belirtildi. E1 yerleşim planının durdurulması, plan kapsamında alınan tüm tedbirlerin iptal edilmesi ve işgal altındaki Filistin topraklarının coğrafi ve demografik yapısını değiştirmeyi amaçlayan yerleşim faaliyetleri ile diğer uygulamaların sona erdirilmesi için acil adım atılması istendi.
BM GÜVENLİK KONSEYİ'NE ÇAĞRI
Ortak açıklamada Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, tüm devletler ve ilgili uluslararası aktörlere de çağrıda bulunuldu. Uluslararası hukuk kapsamındaki sorumlulukların yerine getirilmesi ve yasa dışı yerleşimlerin genişlemesinin durdurulması için acil ve etkili önlemler alınması istendi. Ayrıca Filistin halkının korunmasının sağlanması, kendi kaderini tayin hakkı dahil olmak üzere vazgeçilmez haklarının güvence altına alınması ve uluslararası hukuk ile ilgili BM kararları doğrultusunda bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasının desteklenmesi çağrısı yapıldı.
E1 PROJESİ NEDİR?
E1 Projesi, tarihsel olarak Doğu Kudüs'ün bir parçası olan ancak Ayrım Duvarı'nın Batı Şeria tarafında kalan Filistin mahallesi Ayzeriye yakınlarındaki Maale Adumim Yahudi yerleşim birimini Batı Kudüs'e bağlamayı amaçlayan proje olarak tanımlanıyor. Proje kapsamında bölgeye 4 binden fazla yasa dışı konut ve otel yapılması amacıyla 1999 yılında 12 bin dönüm Filistin toprağına el konuldu. İsrail yönetimi, Filistin Devleti'nin kurulmasını engelleyebileceği belirtilen E1 Projesini önceki ABD yönetimlerinin baskıları nedeniyle bir dönem durdurdu. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Batı Şeria'yı fiilen ikiye böleceği belirtilen E1 Projesi'ni Eylül 2025'te onayladı.
Proje ile İsrail'in işgal altında tuttuğu Doğu Kudüs ile Batı Şeria'daki Filistin toprakları arasındaki bağlantının kesilmesinin hedeflendiği belirtiliyor. İsrail hükümeti daha sonra E1 Yahudi yerleşim projesine ilişkin verdiği taahhüdün aksine, itirazda bulunan taraflara önceden bildirimde bulunmadan 1234 konutluk ilk ihale ilanını yayımladı.
