Bilindiği gibi aslında tüm dünya sürekli hareket halinde, değişen bir yapıya sahiptir. Ülkemiz de iki hatta üç ana kıta arasında kaldığındın, tüm bu kıtalardaki hareketlerden etkilenen bir ara alanda yer almaktadır. Bu açıklama yalnızca yer hareketleriyle ilgili olmakla birlikte su baskını, yangın gibi farklı doğal olaylar da afet olarak kabul edilmektedir. Dolayısı ile hayatın gerçeği olan afetlerden korunma, eğer gerçekleşmiş ise de sonrasında yapılacakların planlanmış olması gerekmektedir. Bu amaçla düzenlenen Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yapılmasına İlişkin Genel Kurallar Hakkında Yönetmelik 22 Haziran 2025 tarihli resmi gazetede yayımlanmıştır. Yayımını takiben 6 ay sonra yani 22 Aralık 2025 tarihinden itibaren yürürlükte olacaktır. Oldukça önemli olan bu konuyu ayrıntıları ile incelemeye çalışacağız. Afet gerçekleştiğinde yaşanan panik, heyecan ve acının en az kayıpla giderilmeye çalışılması ancak iyi yapılmış planlanma ve buna uygun çalışma ile mümkün olabilecektir.

Bu Yönetmelik ile bina ve bina türü yapıların meydana gelen bir afet nedeniyle gördüğü hasarın gözlemsel yöntemler ve veriler kullanılarak tespit edilmesine dair usul ve esasların belirlemesi hedeflenmiştir.

Binalar dışında kalan karayolları, demiryolları, havalimanları (pist, apron ve taksi yolları), köprüler, viyadükler, barajlar, kıyı ve liman yapıları, tüneller, boru hatları, enerji nakil hatları, nükleer tesisler, radyoaktif atık tesisleri, doğalgaz depolama tesisleri, betonarme ve çelik silo tipi özel yapılar, içme suyu ve arıtma tesisleri, sulama şebekeleri, taşkın yapıları, hidroelektrik santral tesisleri ve benzeri tesisler, tescilli taşınmaz kültür varlıkları, istinat duvarları, havuzlar (yüzme, balık gibi), halı sahalar, konteyner yapılar, pergola (sundurma), kamelya, sera, kanopi, bahçe duvarı, radyo ve telefon vericileri ile ayaklı çelik su depoları gibi yapılar bu Yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmuştur.

Söz konusu yönetmelik; “Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun” ve 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Yönetmelikte geçen “Başkanlık” ifadesi ile “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” kastedilmektedir. “AYB” Acil yıktırılacak binayı, “DD” Değerlendirme dışı binayı, “GB” Girilemeyen binayı, “Hasar derecelendirmesi” Afetin, binaların taşıyıcı veya taşıyıcı olmayan sistemlerinde meydana getirdiği hasarın bir bütün olarak derecelendirilmesini, “İcmal” Hasar tespit raporları sonucu ortaya çıkan hasar derecelendirmeleri esas alınarak derlenen sayısal verileri, “KD” Kapsam dışı binayı, “TAMP” Türkiye Afet Müdahale Planını ifade etmektedir.

Ayrıca ulusal düzey afet enkaz tespit ve kaldırma ile yerel düzey afet enkaz tespit ve kaldırma ana çözüm ortaklarının hangi kurum ve kuruluşlar olduğu belirtilmiştir. Bunlar:

1. Ulusal düzey afet enkaz kaldırma grubu ana çözüm ortağı: 5211 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ve 6053 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Türkiye Afet Müdahale Planı gereğince yıkım ve enkaz kaldırma çalışmalarının koordinasyonundan ulusal düzeyde sorumlu olan bakanlık, kurum veya kuruluşu,

2. Ulusal düzey afet hasar tespit grubu ana çözüm ortağı: Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ve TAMP gereğince hasar tespit çalışmalarının koordinasyonundan ulusal düzeyde sorumlu olan bakanlık, kurum veya kuruluşu,

3. Yerel düzey afet enkaz kaldırma grubu ana çözüm ortağı: Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ve TAMP gereğince yıkım ve enkaz kaldırma çalışmalarının koordinasyonundan yerel düzeyde sorumlu olan il veya bölge müdürlüğünü,

4. Yerel düzey afet hasar tespit grubu ana çözüm ortağı: Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ve TAMP gereğince hasar tespit çalışmalarının koordinasyonundan yerel düzeyde sorumlu olan il veya bölge müdürlüğünü,

ifade etmektedir.

ARABULUCU AVUKAT

NURDAN HERİS