NİHAT AK-EGETELGRAF/ Elektronikte baş döndüren teknolojik gelişme, her yıl milyonlarca kullanılabilir cihazı ikinci el piyasasına taşıyor. Ancak kişisel veri güvenliği, vergilendirme, kayıt ve devir işlemlerindeki zorluklar nedeniyle servet değerindeki telefon, tablet ve bilgisayarlar çekmecelerde atıl kalıyor. Sektör temsilcileri, hem tüketicinin hem esnafın önündeki engellerin kaldırılmasını, kullanılabilir cihazların güvenli ve kayıtlı biçimde yeniden ekonomiye kazandırılmasını istiyor.
ESNAFA EŞİTLİK SAĞLANSIN
Elektronik ve cep telefonu perakendesinde küçük esnaf açısından ciddi bir rekabet eşitsizliği yaşandığına dikkati çeken İzmir Elektronikçiler Odası (İZELKO) Başkanı Çetin Akbıyık, “Üyelerimiz aynı ürünü aynı tüketiciye satmaya çalışıyor ancak ödeme imkânlarında ciddi bir eşitsizlik yaşıyor. Cep telefonu satışlarında kredi kartına taksit sınırlamaları nedeniyle küçük ve orta ölçekli elektronik esnafı müşterisine uzun vadeli ödeme seçeneği sunamıyor. Buna karşılık büyük zincirler, GSM operatörleri ve farklı finansman kanallarına erişebilen kuruluşlar daha uzun vadeler sağlayabiliyor. Böylece küçük esnaf fiyatla değil, finansmana erişim gücüyle rekabet etmek zorunda kalıyor.
Oysa esnafımız yalnızca ürün satmıyor; kurulumdan teknik desteğe, arızadan satış sonrası hizmete kadar tüketicinin yanında duruyor, istihdam oluşturuyor, vergisini ödüyor ve yerel ekonomiyi ayakta tutuyor. Biz ayrıcalık değil, eşit rekabet şartları istiyoruz. Cep telefonu ve elektronik eşya satışlarında küçük esnafın da kontrollü, şeffaf ve tüketiciyi koruyan bir sistem içinde taksitli satış yapabilmesinin önü açılmalıdır. Esnafı koruyan düzenleme, tüketiciyi ve yerel ticareti de korur” dedi.
ÇEKMECELERDE SERVET YATIYOR
İkinci el elektronik eşya ticaretinde mükerrer vergilendirmeden vaz geçilmesi gerektiğinin altını çizen Başkan Akbıyık, “Teknoloji hızla gelişiyor; her yıl yeni telefon, tablet ve bilgisayar modelleri piyasaya çıkıyor. Tüketici en yeni modele yönelirken, bir yıl kullanılan cihaz aslında işlevini kaybetmiyor ve yıllarca kullanılabilecek durumda kalıyor. Buna rağmen milyonlarca cihaz, kişisel bilgilerin ele geçirilmesi veya elektronik kimliğinin suçta kullanılması endişesiyle çekmecelerde bekliyor. Bu cihazları güvenli, kayıtlı ve denetlenebilir biçimde ekonomiye kazandırmalıyız. Ancak ikinci el elektronik ticaretindeki vergi yükü esnafın önünü kesiyor. Tüketicinin esnafa satışında yüzde 10 stopaj uygulanıyor, esnafın satışında yüzde 20 KDV alınıyor, kazanç ayrıca gelir vergisine tabi oluyor. Bu yükler ikinci el cihazın fiyatını yükseltiyor, tüketici açısından cazibesini azaltıyor. Türkiye elektronik çöplüğüne dönüşmemeli. İkinci el ürünlerde mükerrer vergi yükü azaltılmalı; kayıtlı, güvenli ve sürdürülebilir ikinci el pazarı desteklenmelidir” ifadelerini kullandı.
2. ELDE GÜVENLİK
İkinci el telefon değişiminde çok dikkat edilmesi gerektiğinin altını İZELKO Yönetim Kurulu Üyesi Hüseyin Ağaçkıran, “Cep telefonu artık yalnızca iletişim aracı değil; birçok kişi için prestij ve statü göstergesi. Bu nedenle her yıl cihazını değiştiren de, uygun fiyatla ikinci el telefon almak isteyen de çok. Ancak ikinci el telefon ticaretinde en önemli konu güvenliktir. Telefonunu satan kişi; fotoğraflarını, e-postalarını, banka uygulamalarını, şifrelerini ve kişisel hesaplarını mutlaka kaldırmalı, cihazını hesabından çıkarmalı ve fabrika ayarlarına döndürmelidir. SIM ve eSIM bilgileri de mutlaka kontrol edilmelidir. “Sildim” demek yetmez; verilerin geriye getirilemeyecek şekilde temizlendiğinden emin olunmalıdır. Telefonu alan kişi ise cihazın IMEI numarasını, kayıt durumunu, faturasını ve mümkünse önceki sahibini kontrol etmelidir. Cihazın kayıp, çalıntı veya başkasının hesabına bağlı olmaması kritik önem taşır. Doğru yapılmayan bir ikinci el satış, hem eski sahibini hem yeni sahibini ciddi mağduriyetlerle karşı karşıya bırakabilir” dedi.
İkinci el telefon ticaretinin resmileştirilmesini teşvik edecek bir dizi önlem alınması gerektiğini belirten Ağaçkıran, “İkinci el cep telefonu ticaretinde en büyük sorunlardan biri, resmi işlem yapıldığında oluşan yüksek vergi yüküdür. Aynı cihazın alışında ve satışında yeniden vergilendirilmesi, ikinci el telefonun fiyatını ciddi biçimde yükseltiyor. Bu da hem esnafın hem tüketicinin resmi işlemden uzaklaşmasına neden oluyor. Oysa kayıt dışı yapılan alışverişler de başka sorunları beraberinde getiriyor. Telefonun geçmişi, IMEI kaydı, önceki sahibi, olası kayıp veya çalıntı durumu ileride ciddi hukuki ve ticari sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle sistem mutlaka basitleştirilmeli. İkinci el elektronik ürünlerde mükerrer vergi yükü azaltılmalı, resmi alım satım teşvik edilmelidir. Kullanılabilir telefonlar çekmecelerde atıl kalmamalı. Hem vatandaşın hem esnafın başı ağrımamalı, Türkiye de hızla büyüyen bir teknoloji çöplüğüne dönüşmemelidir” şeklinde konuştu.
KİŞİSEL VERİ RİSKİ
İkinci el bilgisayar alım satımında en fazla gözden kaçırılan konuların başında kişisel veriler geldiğinin altını çizen İZELKO Yönetim Kurulu Üyesi Zafer Dikenli, “Kullanıcılar bilgisayarlarını satarken çoğu zaman dosyaları silmenin veya cihazı fabrika ayarlarına döndürmenin yeterli olduğunu düşünüyor. Oysa bilgisayarın diskinde fotoğraflardan özel yazışmalara, e-posta kayıtlarından banka ve alışveriş bilgilerine, şirket belgelerinden kayıtlı kullanıcı adları ve şifrelere kadar çok sayıda kişisel veri bulunabiliyor. Bu veriler doğru yöntemlerle tamamen temizlenmediğinde, cihazı satın alan kişi tarafından yeniden erişilebilir hale gelebiliyor.
Sorun yalnızca eski sahibin bilgilerinin ortaya çıkmasıyla da sınırlı değil. İkinci el bilgisayarı alan kişi, önceki kullanıcıya ait açık oturumlar, lisanslı programlar, bulut hesapları, kurumsal bağlantılar veya kayıtlı şifrelerle karşılaşabiliyor. Özellikle şirket bilgisayarlarında müşteri bilgileri, ticari belgeler ve kurum içi yazışmalar ciddi veri güvenliği ve hukuki sorumluluk riski oluşturuyor. Bu nedenle ikinci el bilgisayar piyasasında kişisel veri konusu, hem satıcı hem de alıcı açısından önemli bir güvenlik problemi olarak karşımıza çıkıyor” dedi.
GÜVENLİ ALIM SATIM
Bilgisayar, laptop, tablet ve benzeri elektronik cihazların ikinci el piyasasında güvenli biçimde el değiştirebilmesi için açık, basit ve uygulanabilir resmi prosedürlere ihtiyaç olduğunu belirten Dikenli, “Alım satım sırasında cihazın önceki sahibi ile yeni sahibinin sorumluluklarını net biçimde ayıracak bir kayıt sistemi oluşturulmalıdır. Esnafın aynı işlem nedeniyle birden fazla vergi yüküyle karşılaşmasının önüne geçilmeli, çifte vergilendirme doğurabilecek uygulamalar giderilmelidir. Cihazı satan vatandaşın ileride doğabilecek hukuki sorumluluklardan korunması, satın alan kişinin ise cihazın geçmişinden kaynaklanan sorunlarla karşılaşmaması sağlanmalıdır. İkinci el bilgisayar ve elektronik cihaz ticareti yapan esnafın işlemlerini güven içinde gerçekleştirebileceği yasal altyapı kurulmalıdır. Böyle bir düzenleme tüketiciyi korurken kayıtlı ticareti büyütecek, kullanılabilir cihazların yeniden ekonomiye kazandırılmasını sağlayacak ve ülke ekonomisine önemli katkı sunacaktır” sözleriyle bir çağrıda bulundu.
